Кіріспе
Америка әдеби аудармашылар қауымдастығы (ALTA) – әдеби аудармаға бағытталған АҚШ-тағы ұйым. ALTA жыл сайынғы ALTA конференциясы және жоғары сапалы өнер тудыруға арналған жыл бойына өткізілетін іс-шаралар арқылы әдеби аударманы қолдауға және насихаттауға мүдделі. ALTA сонымен қатар аудармадағы ең жақсы жұмыстарды марапаттайды және жас аудармашыларды қолдау үшін стипендиялар мен тәлімгерлік бағдарламаларын ұсынады.
Тарих
Америка әдеби аудармашылар қауымдастығы (ALTA) 1978 жылы Рейнер Шульте мен А. Лесли Уиллсон тарапынан Техас университетінде, Даллас қаласында бірлесіп құрылды. ALTA-ның ғылыми журналы "Translation Review" да 1978 жылы жарық көрді және содан бері үздіксіз шығарылып келеді. ALTA жыл сайынғы конференциясын 1978 жылдан бері Солтүстік Американың түрлі аймақтарында өткізіп келеді. 1978 жылдан 2014 жылға дейін ALTA әкімшілік жағынан Техас университетінде, Даллас қаласында орналасқан. 2014 жылдан 2018 жылға дейін ALTA тәуелсіз, коммерциялық емес өнер ұйымы ретінде қызмет етті. 2018 жылы ALTA Аризона университетінің гуманитарлық колледжімен байланыс орнатты, ал 2019 жылдың қаңтар айында ALTA UA-ға көшірілді.
Жыл сайынғы конференция
Жыл сайынғы АЛТА конференциясы – кәсіби әдеби аудармашылар, аударма студенттері мен ғалымдар, аударма әдебиетін басып шығарушылар және әдеби аударманы зерттеуге, тәжірибеге қолдануға және насихаттауға қызығушылық танытқандардың төрт күндік жиыны. Конференция шараларына мыналар кіреді: әдеби аудармаға қатысты кең ауқымды тақырыптар бойынша панельдік баяндамалар; әдеби аудармашылар, ғалымдар және баспагерлерге қатысты мәселелерді талқылайтын дөңгелек үстелдер; жақында жарияланған немесе дамылып келе жатқан аудармалардың екі тілді оқылуы (Жыл сайынғы Алексис Левитиннің екі тілді оқу сериясы); және нақты мәтіндерді аудару бойынша интерактивті семинарлар. Бұған қоса, әрбір конференцияда шақырылған спикерлердің негізгі баяндамалары, АЛТА стипендияларын алғандардың оқулары, аудармада жақында жарық көрген әдебиеттердің кітап көрмесі, жыл сайынғы АЛТА кітап сыйлықтарының лауреаттарын жариялау, Declamación деп аталатын аударманы жатқа оқудың көп тілді қойылымы және әдеби аударманы дамытуға бағытталған аудармашылар, студенттер, ғалымдар мен баспагерлер арасындағы байланысқа мүмкіндіктер мол. Соңғы жылдары АЛТА конференциясын ұйымдастырушылар панельдік, семинарлық және дөңгелек үстелдерге ұсыныстарды бағыттау үшін, әдеби аударма зерттеулерінің кеңінен анықталған саласына сәйкес конференция тақырыбын таңдайды. Тақырыптар географиялық ерекшеліктерге, жанрларға, әдеби элементтерге немесе әдеби аударма теориясы мен тәжірибесіне қатысты басқа да аспектілерге қатысты болуы мүмкін.
Ұлттық аударма сыйлығы
Ұлттық аударма сыйлығы (ҰАС) поэзия және проза саласында жыл сайын көркем әдебиет, поэзия, драма немесе көркем прозаның кітап көлеміндегі аудармалары үшін табыс етіледі. Төрешілер алқасының пікірінше, бұл аудармалар әдебиет аудармасы саласына ең бағалы үлес қосады және өткен жыл ішінде жарық көрген болады. Алғашқы шығарма кез келген тілде жазылған болуы мүмкін, бірақ ҰАС-қа үміткер болу үшін аударма ағылшын тіліне жасалуы керек, ал кітаптың алдыңғы күнтізбелік жылда жарық көрген болуы шарт. Жыл сайын жеңімпаз аудармашыға поэзия және проза бойынша әрқайсысына 4000 АҚШ долларынан сыйлық беріледі. Жеке аудармашылардың еңбегін құрметтеумен қатар, ҰАС әдебиет аударма өнерін дамытуға және оның танымалдылығын арттырып, нарығын кеңейтуге ұмтылады. Жеңімпаз жыл сайын ALTA жылдық конференциясында жарияланады. Өткен жылдардың жеңімпаздарының толық тізімін Ұлттық аударма сыйлығының бас бетінен қараңыз.
Люсьен Стрик Азия аударма сыйлығы
2009 жылы ALTA Люсьен Стрик (1924-2013) құрметіне арналған, 6000 долларлық аударма сыйлығын жариялады – ол белгілі Дзен ақыны және жапон және қытай Дзен поэзиясын аударған адам. Люсьен Стрик сыйлығы жыл сайын Азия поэзиясының кітап көлеміндегі аудармасына немесе өткен күнтізбелік жылы жарық көрген Дзен буддизмінен бастау алған мәтіндердің аудармасына беріледі. Құқыққа ие аудармалар қытай, хинди, япон, каннада, корей, санскрит, тамил, тай немесе вьетнам тілдерінен ағылшын тіліне жасалуы мүмкін. Люсьен Стрик сыйлығы заманауи туындыларды аударуға арналған, бірақ ескі туындыларды қайта аудару немесе алғаш рет аудару да қарастырылуы мүмкін. Люсьен Стрик сыйлығының тұңғыш иегері 2010 жылы анықталды. Жеңімпаз жыл сайын ALTA жылдық конференциясында жарияланады.
Аудармадағы итальяндық проза (IPTA)
2015 жылы іске қосылған «Италиялық проза аудармасы» (IPTA) сыйлығы заманауи итальян прозасының (көркем және көркем емес әдебиет) маңыздылығын таниды және итальяндық туындыларды ағылшын тіліне аударуды ынталандырады. Бұл 5000 долларлық жүлде өткен күнтізбелік жылда жарық көрген итальяндық прозалық туындыны (көркем немесе көркем емес әдебиет) аударған аудармашыға жыл сайын табыс етіледі. Жеңімпаз аудармашылар мен кітаптар жыл сайынғы ALTA конференциясында көрсетіледі. Аудармашылар мен баспагерлер туындыларын ұсынуға шақырылады. Жеңімпаз жыл сайын ALTA жылдық конференциясында жарияланады.
Испания-АҚШ аударма қоры сыйлығы (SUFTA)
2022 жылы тағайындалған Испания-АҚШ Қорының Аударма сыйлығы (SUFTA) Америка әдеби аудармашылар қауымдастығы Испания-АҚШ Қорымен бірлесіп табысталады. Бұл сыйлық испан (Испания) азаматтарының авторлығындағы, өткен күнтізбелік жылда жарық көрген әдеби проза туындыларының ағылшыл тіліне аударылған нұсқаларын мойындайды. Түпнұсқа мәтіннің бастапқы тілі испан, каталон, баск немесе галисиан тілдерінің бірі болуы мүмкін. SUFTA сыйлығының иегері жыл сайынғы ALTA конференциясында құрметтеледі және 5000 доллар көлемінде сыйлық алады.
ALTA бірінші аударма сыйлығы
2024 жылы тағайындалған ALTA First Translation Prize жаңағы әдеби аудармашылар мен олардың редакторларының еңбегін құрметтейді. Бұл жыл сайынғы сыйлықтың барлық жанрға қол жеткізілуі мүмкін, және оған өткен күнтізбелік жылда жарық көрген кез келген тілден ағылшын тіліне жасалған тұңғыш әдеби аударма ие болады. Аудармашылардың мекенжайына қарамастан, әлемнің кез келген жерінде тұратын және әлемнің кез келген жерінде жарияланған аудармалар қатыса алады. Жеңімпаз жыл сайынғы ALTA конференциясында марапатталады. Олар 3000 доллар көлемінде ақшалай сыйлық алады, оның 2000 доллары аудармашыға, ал 1000 доллары редакторға беріледі.
ALTA саяхат стипендиялары
ALTA Travel Fellowships – әрқайсысы 1000 АҚШ долларынан тұратын стипендиялар, олар ALTA жыл сайынғы конференциясына қатысумен байланысты жол және тұру шығындарын өтеуге көмектесу үшін тағайындалған. Әр жыл сайын бәсекелі өтінім беру арқылы төрт-алты жеңімпаз іріктеледі, ал ALTA стипендиаттары конференцияда өздерінің жұмыстарын жария оқиды. ALTA стипендиаттары әдетте алғаш рет ALTA конференциясына қатысады. ALTA Travel Fellowships үшін «жаңадан бастаған аудармашы» дегені – әлі кітап көлеміндегі аудармасы жарық көрмеген немесе келісімшартқа қол қойылмаған адам. Жыл сайын Питер К. Янсен атындағы естелік саяхат стипендиясы басымдықпен түрлі этникалық топтардан шыққан жаңадан бастаған аудармашыға немесе аз өкілдік етілген диаспораның немесе мемлекетсіз тілдерден аударма жасаушы аудармашыға беріледі.
Клиф Беккердің кітаптар аударма сыйлығы
Клиф Беккердің аудармадағы кітап сыйлығы аудармадағы поэзияның жарық көрмеген, кітап көлеміндегі қолжазбасына берілді және 1000 доллар көлемінде сыйлық пен White Pine Press баспасынан жариялану мүмкіндігін қамтиды. 2019 жылы сыйлық беру тоқтатылды және ол White Pine Press баспасына қайтарылды.
Аудармаларды қарау
Translation Review 1978 жылы құрылған, әдеби аударманы зерттеу, дағдысын жетілдіру және оқыту саласындағы теориялық, сындық және практикалық мәселелерді жариялайтын жылда екі рет шығатын баспа басылымы. "Translation Review" журналының әр саны аудармашылармен сұхбаттар, аударма теориясы мен тәжірибесі туралы мақалалар, колледждер мен университеттерде аударма арқылы әдебиетті оқыту және/немесе әдеби аударма тәжірибесін оқыту туралы материалдар, баспагерлер туралы ақпараттар мен әдеби аудармаларды басып шығарудағы жаңа бағыттар туралы хабарламалар, сондай-ақ аударманың өзіне қатысты ерекшеліктерін қарастыратын аудармалар туралы рецензияларды қамтуы мүмкін.
Әдеби аудармаға арналған ALTA нұсқаулары
ALTA әдебиет аудармаларына арналған нұсқаулықтары – әдебиет аудармашыларының мансабының әртүрлі кезеңдерінде пайдалы ақпарат, кәсіби кеңестер және пайдалы ресурстар ұсынатын буклеттер. 2014 жылға дейін әдебиет аудармасына арналған ALTA-ның бес нұсқаулығы болды, олардың әрқайсысын (архивтелген) ALTA веб-сайтынан PDF нысанында жүктеуге болады:
«Әдебиет аудармашысының қалыптасуы» жаңа және жарияланбаған аудармашыларды аударманың негіздерімен таныстырады және аударма дағдыларын дамыту бойынша кеңестер береді. «Баспаға жол ашу» аудармашыларға мәтінді таңдау және оған сәйкес жариялану орнын табу процесінде көмектеседі, сондай-ақ әдебиет аудармаларын жариялау кезінде туындайтын ерекше қиындықтарды талқылайды. «Кітап көлеміндегі аудармаға ұсыныс» – бұл бастапқы сұраныстан бастап жариялауға дейінгі ұсыныс процесін жүзеге асыруға көмектесетін құрал, сонымен қатар ағылшын тіліндегі жарияланым құқығын зерттеу және/немесе алу туралы арнайы ақпарат берілген. «Әдебиет аудармаңызды насихаттау» жарияланған аударманы насихаттау және сатуға арналған құралдарды ұсынады. «Әдебиет аудармашысы және Интернет» – әдебиет аудармашыларына өздерінің еңбектерін бөлісу және насихаттау үшін интернеттің түрлі мүмкіндіктері мен ресурстарын тиімді пайдалануға көмектесетін негізгі нұсқаулық.
ALTA жаңалықтары
ALTA-ның ай сайынғы электрондық жаңалықтары алдағы конференциялар, гранттар, жүлделер, мақала жинау туралы хабарламалар, мүшелердің жаңалықтары және басқа да қызықты ақпараттарды ұсынады.