Хорватиядағы Крк аралы: 19 916 тұрғыны бар Адриатика теңізіндегі ең халқы көп арал. Тарихы неолит дәуірінен басталады, ежелгі гректер мен римдіктерде де айтылған.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Хорватиядағы арал
Island in Croatia
6 816
| халық саны = 19 916 адам
| 2021 жылғы халық саны = 2021
| халық саны туралы ескертулер = Крек – Адриатика теңізіндегі ең көп халқы бар арал, онда 19 916 (2021) тұрғыны бар бірнеше қалалар мен ауылдар орналасқан.
6,816
| population = 19,916
| population as of = 2021
| population footnotes = Krk is the most populous island in the Adriatic, with multiple towns and villages that contain a total of 19,916 (2021) inhabitants.
Тарихқа дейінгі дәуір
Археологиялық қазбалар аралдың неолит дәуірінен бері үздірілмей мекенделгенін көрсетеді, бірақ ең ерте тұрғындары туралы мәлімет өте аз. Кейінгі кезеңдерде грек және латын деректерінде Кюриста (көне грек тілінде) немесе Курикта (латын тілінде) Апсиртидия немесе Электридия аралдарының бірі ретінде айтылады, олар Либурниялықтар деп белгілі халықтың иелігінде болған. Либурниялықтар аралды "Кюрикум" деп атаған, және бұл атауды аралдың түпкі тұрғындары берген деп есептеледі. Драга Бащанска жанында тарихқа дейінгі елді мекендердің қалдықтары, ал Малинска, Добринь, Врбник және Башка жанында қола және темір дәуіріне жататын қорғау құрылыстары табылды.
Archeological findings indicate that the island was inhabited continuously since Neolithic, although very few information about the earliest people is known. In later periods, Greek and Latin sources refer to Κύριστα (Ancient Greek) or Curicta (Latin) as one of the Apsyrtidian or Electridian islands held by the people known as Liburnians. The Liburnians called the island "Curicum", which name is assumed to be given the island by its original inhabitants. There are the remains of prehistoric settlements near Draga Bašćanska, as well as Bronze and Iron Age earthworks near Malinska, Dobrinj, Vrbnik and Baška.
Рим дәуірі
Либурниялықтарды жеңгеннен кейін Крк Рим үкімшілігіне қарады. Крк қаласы (Кюрикум) итальяндық құқықпен басқарылатын қалаға айналды, оның мәртебесі муниципалитет құқықтарына дейін өркендеді. Осы кезеңде Крк қаласының ішкі құрылымы туралы ешқандай мәлімет жоқ. Қазіргі Францискан монастырының жанында римдік моншалардың қалдықтары табылды. Римдік Кюрикумның қорғаныс қабырғалары, римдіктер бекініп алған Адриатика теңізінің шығыс жағалауындағы қалалардың арасында ең мықтыларының бірі саналды. Олардың құрылысы Римдегі Азамат соғысы кезінде (б.з.д. 50 ж.) басталды және біздің заманымыздың II ғасырының 60-шы жылдары Адриатикаға қауіп төндірген квадтар мен маркоманндардың шабуылдарына қарсы тұру үшін нығайтылды. 49 жылғы Цезарь мен Помпей арасындағы шешуші теңіз шайқасы Кркке жақын жерде өтті, оны римдік жазушы Лукан (39–65 ж.с.) "Фарсалия" атты еңбегінде керемет сипаттаған. Империя бөлінген кезде Крк Шығыс Рим империясының құрамына кірді.
Krk came under Roman rule once they defeated the Liburnians. The Town of Krk (Curicum) became a town with Italic law whose status evolved to give it the rights of a municipality. Nothing is known about the internal organizations of the town of Krk during this time. Near the present day Franciscan monastery, the remains of thermal baths have been found. The defensive walls of Roman Curicum were among the most secure of all the towns on the Eastern Adriatic fortified by the Romans. Work began on their construction during the Civil War in Rome (50 BCE) and they were further strengthened in the 60s of the 2nd century CE, to enable them to withstand attacks by the Quadi and Marcomanni who were at that time threatening the Adriatic. Not far from Krk in 49 BCE there was a decisive sea battle between Caesar and Pompey, which was described impressively by the Roman writer Lucan (39–65 CE) in his work Pharsalia. When the Empire was divided, Krk came under the Eastern Roman Empire.
Көші-қон кезеңі
Крк қаласының қабырғалары аварлардың (7 ғасыр) шабуылдарына төтеп бере алмады, бірақ Салона, Скардона және Эонадан өзгеше, Крктегі өмір тез қалпына келді және Крк далматин қала-мемлекеттерінің бірі ретінде өмір сүрді. Хорваттар қалаға бірнеше рет еніп келді. Олар сол жерде табылған римдік атаулардың көптерін сақтап қалды, сондықтан Крк-тің "мозаикалық диалектісі" бар делінеді. Аахен шартынан (812 жыл) кейін бүкіл арал Византия империясына өткізілді және сол империяның заңдарымен басқарылды. Император Константин Порфирогениттің (10 ғасыр) тұсында Крк Векла деп аталды, ал оның латын тіліне бейімделген түрі, венециялықтар да қолданған Веглия еді. Олар Венециямен жасалған келісім бойынша Кркті алды және граф атанды. 1163 жылы Дужам қайтыс болғанда, Венеция оның ұлдарына лауазымын мұрагерлік етуге рұқсат берді, бұл үшін 350 византиялық алтын монетасы салық ретінде төленді. 1244 жылдан 1260 жылға дейін Крк графтары соншалықты күшті болды, Венеция олардың билігін жойды. Бірақ бұл олардың өркендеуіне кедергі келтірмеді. Олар экономикалық құлдырауды күшейтті, бірақ сонымен қатар түрлі жарғылармен (Винодол кодексі, 1288 жыл және Врбник жарғысы, 1388 жыл) ескі дәстүрлер мен құқықтарды нығайтуға тырысты. 1209 жылы қайтыс болған Дужамның кіші ұлы құрлықтағы билігін кеңейтуге қол жеткізді, хорват-мажар короліне қызмет ете бастады және Модруш округін алды. Оның экономикалық күші мен әлеуметтік мәртебесіне байланысты, қарсыластары оның ықыласын жеңіп алу үшін күресті. Графтар соншалықты күшті болды, оларға ешқандай күш қауіп төндіре алмады (түріктерге дейін). Оның отбасы мүшелері Сплит, Трогир және Сеньде жетекші болды, ал 1392 жылдан бастап олардың бірі (Иван V) хорват-далматин баннері болды. 1430 жылы олар римдік тегінен екендерін мәлімдеп, Франкопан (Франгипане) тегін қабылдады. Сол жылы олар нан үзіп жатқан екі арыстанды бейнелейтін елтаңбаны қабылдады (латынша: frangere panem – нан үзіп). 1449 жылдан бастап Никола IV-тің ұрпақтары оның отбасының сегіз тармағын құрды және Зринский графтарымен бірге 1671 жылға дейін Хорватияның барлық аймағында үстемдік құрған феодалдық отбасы болды.
The walls of the town of Krk could not withstand attacks by the Avars (7th century), but in contrast to Salona, Scardona and Aeona, life in Krk quickly returned to normal, and Krk functioned as one of the Dalmatian city states. The Croats penetrated into the town on several occasions. They retained many of the Roman names they found there and so it is said that Krk has a "mosaic dialect". Following the Treaty of Aachen (812) the entire island was ceded to the Byzantine Empire and was governed according to the norms of that Empire. During the reign of Emperor Constantine Porphyrogenitus (10th century), Krk was known as Vekla, of which the Romanized variant, also used by the Venetians, was Veglia. received Krk as part of a pact with Venice, and they became Counts. When Dujam died in 1163, Venice allowed his sons to make their position hereditary, after a payment of 350 Byzantine gold pieces as tax. In a short time the Krk Counts became so powerful, that at one time from 1244 to 1260, Venice rescinded their authority. This failed to impede their rise, however. They increased economic exploitation, but they also endeavoured to strengthen old traditions and rights with various statutes (the Vinodol Code 1288 and the Vrbnik Statute, 1388). Dujam's youngest son, who died in 1209, succeeded in extending his authority to the mainland, began to serve the Croatian Hungarian King and received the district of Modruš. Due to his economic strength and social standing, his opponents fought each other for his favour. The Counts became so strong that no power could threaten them (until the Turks). Members of his family were leaders in Split, Trogir and Senj, and from 1392 one of them (Ivan V), became a Croatian Dalmatian Ban. In 1430 they took the surname Frankopan (Frangipane), claiming to have Roman origins. That year they adopted a coat of arms showing two lions breaking a piece of bread (Latin: frangere panem, break bread). From 1449, the descendants of Nikola IV founded eight branches of his family, and together with the Zrinski Counts were the ruling feudal family in the whole of Croatia right up to 1671.
Венеция билігі (14801797)
Крк аралы Венеция империясының құрамына кірген соңғы Адриатика аралы болды. Географиялық орналасуының және Сенж Ускоктарына жақындығының арқасында, ол қарауылдық бекет ретінде, сондай-ақ Ускоктарға қарсы бірінші қорғаныс шебі ретінде пайдаланылды. Осы кезден бастап арал билеушісі венециялық ақсүйек болды, бірақ Кіші және Үлкен Кеңестер белгілі бір автономияға ие болды. Дож дін қызметкерлерін бақылады, бірақ ресми құжаттар глаголица әрпімен жазылды, ол басқа аймақтарға қарағанда осы жерде кеңінен таралған. 16 ғасырдың басында Осман түріктерінің шабуылынан қашқан Хорватияның ішкі аймақтарының тұрғындары Крк-ке қоныстанды. Дегенмен, Крк та Венецияның басқа аймақтары сияқты құлдырады. 1527 жылы қалада 10 461 адам тіркелген, ал 1527 жылы халық саны 8 000 адамды құрады. 2021 жылдың қаңтарынан бастап, Крк аралының солтүстігіндегі Омишальда Крк СПГ терминалында сақтау және қайта газдандыру кемесі жұмыс істеп тұр, ол ірі СПГ тасымалдаушы кемелерді қабылдап, газды Еуропалық құбыр желілеріне жіберуге қабілетті. Крк Словенияға, Оңтүстік Германияға, Австрияға және Солтүстік Италияға жақын орналасқандықтан танымал туристік орын. Шығыс блогының ыдырауынан кейін Словакия, Венгрия, Румыния және бұрынғы Шығыс блогының басқа елдерінен көптеген туристер келді.
The island of Krk was a final Adriatic island to become part of the Venetian Empire. Due to its location, proximity to the Uskoks of Senj, it served as a lookout point, as well as first line of defence against the Uskoks. From that time on, the ruler was a Venetian noble, but the Small and the Large Councils both held a certain autonomy. The doge controlled the clergy but public documents were written in a Glagolitic script, which was widespread here more than anywhere else. At the beginning of 16th century the inhabitants of inland Croatia began to settle in on Krk, as a result of their flight from the Ottoman Turk invasions. Nonetheless, Krk still saw a decline, just like all the other Venetian lands. In year 1527 the town was recorded to have 10,461 inhabitants, while in 1527 it had 8,000. Since January 2021,there is an active Krk LNG terminal storage and regasification ship moored in Omišalj, north of Krk, able to receive large LNG carrier ships and then to pump the gas into trans European pipelines. Krk is a popular tourist destination, due to its proximity to Slovenia, southern Germany, Austria, and northern Italy. Since the collapse of the Eastern Bloc, many tourists have appeared from Slovakia, Hungary, Romania, and other former Eastern Bloc countries.
Күлгін желіге қол жеткізу
2009 жылы муниципалитет қала инфрақұрылымының бір бөлігі ретінде қаланың (Крк қаласы және 14 көршілес ауыл) барлық аумағында оптикалық талшықты желі құрылысы жобасын бастады. Осы арқылы, ең қымбат және қызмет провайдерлеріне жоғары жылдамдықты интернет байланысын және жаңа электрондық қызметтерді ұсынуға мүмкіндік беретін желінің пассивті бөлігін салуға баса назар аударылады. Жоба 6 243 тұрғын мен 6 000 үй шаруашылығын қамтиды. Алғашқы қадам 2009-2010 жылдары шығын-пайданы талдауды жасау, одан кейін желіні алдын ала жоспарлау болды. 2013 жылдың басында құрылыс органы тиісті мақұлдауды берді. Келесі қадам – негізгі жобаны әзірлеу, ол құрылысқа рұқсат алу үшін қажетті шарт және жобаның ЕО құрылымдық қорына өтініш беруіне жағдай жасайды.
In 2009 the municipality started the project of building a fiber optic network on the whole area of the city (the town of Krk and 14 neighboring villages) as part of the town infrastructure. Thereby the focus is on building the passive part of the network, which is the most expensive one and the prerequisite for service providers being able to provide ultra fast Internet connections and new e Services. The project is covering 6,243 inhabitants and 6,000 households. The first issue was the elaboration of a cost benefit analysis in 2009/2010 followed by a preliminary network planning. At the beginning of 2013 the building authority issued the relevant approval. The next step is the elaboration of the main project which is the condition for getting the building permission and by which the project can apply for EU structural funds.
Мәдениет және дін
Крк тарихи тұрғыдан хорват мәдениетінің орталығы болды. Глаголит әліпбиіндегі түрлі әдебиеттер жасалды және Крк-та ішінара сақталды (әсіресе Башка тақташасы, хорват тіліндегі ең көне сақталған мәтіндердің бірі). Крик жағалауындағы шығанақта орналасқан шағын Кошлюн аралында монастырь орналасқан. Крк Орта ғасырдың көп бөлігінде Венеция Республикасына қарасты, оның тарауына дейін, оның тағдыры Далмацияның тағдырымен бірге жүрді. 1920 жылы Бірінші дүниежүзілік соғыстан кейін Сербтер, хорваттар және словендер Корольдігінің (кейін Югославия деп аталды) құрамына кірді. Осы күннен бастап Веглия/Крк ауылы Югославияда итальян тілінде сөйлейтін жалғыз муниципалитет болып қалды. Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін көптеген итальяндықтар кетіп қалды. Крк аралы 2020 жылғы Еуропаның Мәдениет астанасы жобасына қатысушы. "27 аудан" бағдарламасы арқылы Крк, Малинска және Врбник қалалары жыл бойында түрлі шараларға қатысады. Олармен бірге Башка муниципалитеті "Lungomare Art" бағдарламасына қатысты, оның негізінде дәстүрлі тас қабырғалы сәулетке ерекше назар аударатын "Drops" тұрақты өнер инсталляциясы орнатылды.
Krk has historically been a center of Croatian culture. Various literature in the Glagolitic alphabet was created and in part preserved on Krk (notably the Baška tablet, one of the oldest preserved texts in Croatian). A monastery lies on the small island of Košljun in a bay off the coast of Krk. Krk belonged to the Republic of Venice during much of the Middle Ages until its dissolution, when its destinies followed those of Dalmatia. It became part of the Kingdom of Serbs, Croats and Slovenes (later called Yugoslavia) after World War I, in 1920. After that date, the village of Veglia/Krk remained the only predominantly Italian speaking municipality in Yugoslavia. After World War II, most of the Italians left. The island of Krk is a participant in the 2020 European Capital of Culture project. Through the program "27 neighborhoods", the city of Krk, Malinska and Vrbnik will be involved in different events during the entire year. Along with them, the Municipality of Baška participated in the program "Lungomare Art", based on which a permanent art installation "Drops" was set up, which puts emphasis on traditional drywall architecture.