Кіріспе

Сисак (Сисак) – Хорватияның орталық бөлігіндегі қала, Купа, Сава және Одра өзендерінің тоғысқан жерінде, Хорватия астанасы Загребтің оңтүстік-шығысына қарай орналасқан. Көбінесе Посавина (Сава алқабы) осы жерден басталады деп есептеледі, теңіз деңгейінен биіктігі 99 метр. 2021 жылғы халық санауы бойынша қаланың жалпы халқы 40 185 адамды құрайды, оның 27 886 адам қалалық елді мекенде (населе) тұрады. Сисак – Сисак-Мославина облысының әкімшілік орталығы, Хорватияның ең ірі өзен порты және өзен тасымалы индустриясының орталығы (Dunavski Lloyd). Қала D36 мемлекеттік тас жолы мен Загреб-Сисак-Новска темір жолында орналасқан. Сисак – аймақтық экономикалық, мәдени және тарихи орталық. Хорватиядағы ең ірі мұнай өңдеу зауыты осы қалада орналасқан.

Атауы

Рим империясына қосылғанға дейін, бұл аймақ кельт және иллирия тайпаларының мекені болған, ал қала Сегестика немесе Сегеста деп аталған. Грек авторлары қаланы Σισκία деп атаған. Плинийдің сөзіне қарағанда, Сегестика атауы тек аралға қатысты, ал қаланың өзі Сиссия деп аталған; ал Страбон Сиссияны Сегестика маңындағы бекініс деп сипаттайды. Егер осылай болса, кейіннен бекініс пен қала бірігіп, бір орынға айналған болуы керек. Сиссия бастапқыда мықты қорғалған қала болды. Тиберий басып алғаннан кейін, Август тұсында Паннонияның маңызды орталықтарының біріне айналды. Екі өзенде кеме жүргізуге болатындықтан, қала үлкен сауда орталығы болды және Август пен Тиберийдің паннониялықтар мен иллириялықтарға қарсы жорықтарының бағытталған орталық нүктесіне айналды. Тиберий қаланы кеңейту және көркейту үшін көп еңбек етті. Ол сол кезде-ақ римдік колония болғанға ұқсайды, себебі Плиний оны осылай атаған. Септимий Север кезінде қалаға жаңа қоныс аударушылар келді, сондықтан жазуларда оны полковник Септимий Сиссия деп атаған. Қалада 262 және 383 жылдар аралығында әртүрлі императорлар тұсында монеталар шығарған императорлық монетахана болды. Христиандық шейіт Квирин Сескиялық, Сеския епархиясының алғашқы епископы деп есептеледі, ол Диоклетианның христиандарды қудалау кезінде азапталды және өлімге жуық болды. Аңыз бойынша, оны диірмен тасына байлап өзенге лақтырған, бірақ ол салмақтан босанып, қашып, өз дінін уағыздауын жалғастырған. Бүгінде ол Сисак қаласының қасиетті покровительі. Диоклетиан Паннонияны төрт провинцияға бөлгенде, Сиссия Паннония Савияның астанасы болды, ол оңтүстік-батыс провинциясы еді және қазына осы қалада сақталған. Сонымен қатар, ол Савус өзеніндегі шағын флоттың тұрағы болды. Сирмиум маңызға ие бола бастағанға дейін Сиссия өзінің маңыздылығын сақтап келді, себебі Сирмиумның өркендеуімен бірге Сиссияның беделі төмендеді және құлдырады. "Салонота тарихы" бойынша, герцог Томислав оны көп ұзамай қайтарып алған.

Ерте заманауи

Ескі қаланың 16 ғасырдағы үшбұрышты бекінісі жақсы сақталған және Туған жер мұражайына айналған, әрбір туристің басты бағыты болып табылады. Бұл бекініс 1593 жылы Сисак шайқасы деп аталатын хорваттар, австриялықтар және карниолдықтардың (словендер) біріккен күштерінің османдықтар үстінен жеңісімен танымал. Бұл сол кездегі жеңілмейтін Осман әскерінің Еуропа аумағындағы алғашқы маңызды жеңілістерінің бірі болды. Осы шайқаста қорғанысты басқарған хорват баны Томас Эрдёди бүкіл Еуропаға әйгілі болды. Дегенмен, бұл жеңіс Сисақты 1593 жылғы 24 тамызда Османдықтардың басып алуына тосқауыл болмады. Олардың қысқа мерзімді билігінде қала Сиска деп аталды. Бекініс гарнизонмен толықтырылып, санжақ бегі тағайындалды және бекініс ішінде мешіт салынды. 1594 жылғы 11 тамызда Осман әскерлері күшті Хабсбург-хорват әскерінің жақындауынан кейін қашып, бекіністі өртеп кетті. Барокко стиліндегі Мали Каптол сарайы, классицизм стиліндегі Велики Каптол, Кирпіштен салынған Стари Мост ("Ескі көпір") Купа өзені үстінде және этнографиялық парк ең көп талданған көрікті орындар болып табылады.

Қазіргі заманғы

XIX ғасырдың соңы мен XX ғасырдың басында Сисак Хорватия Славония Корольдігінің Загреб округінің орталығы болды.

Қазіргі тарих

1929 жылдан 1939 жылға дейін Сисак Сава Бановинасының, ал 1939 жылдан 1941 жылға дейін Югославия Корольдігінің құрамында Хорватия Бановинасының бөлігі болды. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Хорватияның фашистік Усташа үкіметі серб, еврей және цыған балалары үшін Сисак балалар концлагерін құрды. Лагерьде 1160–1600 баланың қаза болғаны есептеледі. 1941 жылдың 22 маусымында, Германия Кеңес Одағына басып кірген күні, Сисак жанындағы Березовица ормансында заңсыз Хорватия Коммунистік партиясы Сисак халықтық азаттық партизандық отрядын, сондай-ақ 1-ші Сисак партизандық отрядын құрды. Бұл 1941 жылдың сәуір айында Оккупацияланған Югославиядағы Ось державаларының Югославияға басып кіргенінен кейін құрылған алғашқы партизандық қарулы антифашистік қарсылық күші болды. Оның құрамында 79 мүше болды, олардың көп бөлігі хорваттар еді, бірақ бір танымал серб әйелі, Нада Димич та болды. Amnesty International хабарлағандай, 1991 және 1992 жылдар аралығында Сисак және айналасындағы серб азаматтары ұрлану, өлтіру, шабуылға ұшырау және қорқыту сияқты құқық бұзушылықтарға ұшырады, оның салдарынан кем дегенде 33 адам қаза тапты. Хорватиядағы жергілікті құқық қорғау белсенділері Сисак аймағындағы 100-ден астам серб тұрғыны соғыс жылдарында қаза болғанын мәлімдейді. "Шторм" операциясы (1995) нәтижесінде майдан шебі шығысқа қарай жылжып, соғыс тиімді түрде аяқталды. Сисак 2020 жылғы Петринья жер сілкінісінен көп зардап шекті. Эпицентрден шамамен солтүстік-шығысқа қарай орналасқан қалада аурухана, қала әкімдігі және бірнеше шіркеулер зақымдалды. Ең көп зақым қала орталығындағы ескі ғимараттарға тиді. Дегенмен, алғашқы мәліметтер бойынша, Сисак және жақын ауылдарда 700-ден 1000-ға дейін үй зақымдалды.

Халық саны

2011 жылғы халық санағындағы жалпы халық саны 47 768 адамды құрады, оның ішінде 40 590 хорват (84,97%), 3071 серб (6,43%), 1646 босниялық (3,45%), 648 рома (1,36%), 179 албан (0,37%), 29 монтенегрин (0,06%) және қалғандары басқа ұлт өкілдері болды. 2011 жылғы халық санағында дін бойынша халық саны: 37 319 рим-католик (78,13%; 2009 жылдан бастап қайтадан Сисак дін ауданының қызметінде), 3279 православие христиандары (6,86%), 2442 мұсылман (5,11%) және басқалары.

Азшылық кеңестері мен өкілдері

Тікелей сайланған азшылық кеңестері мен өкілдері жергілікті немесе аймақтық билік органдарымен кеңес беруге міндетті, олар азшылықтардың құқықтары мен мүдделерін қорғау, қоғамдық өмірге интеграциялануы және жергілікті істерді басқаруға қатысуын қолдайды. Сисак этникалық азшылық кеңесіне өткен сайлауда жергілікті босниялықтар, ромалар және сербтер Сисак қаласының азшылық кеңесіне барлығы 15 депутат сайлау үшін заң талаптарын орындады; ал жергілікті албандар бір өкіл сайлады.

Әр түрлі

Негізгі кәсіптер – егіншілік, қара металлургия (темір өндірісі), химия, былғары (аяқ киім), тоқыма және азық-түлік өңдеу өсімдіктері (сүт өнімдері, алкогольді сусындар), құрылыс материалдары, шикі мұнайды қайта өңдеу зауыты және жылу электр станциясы. Сисакта Хорватиядағы ең ірі металлургия зауыты және ең ірі мұнай өңдеу зауыты орналасқан. Сисакта емдік қасиеттері бар көптеген бай минералды бұлақтар (санаторийлер) бар, олардың температурасы әртүрлі. Қалада Загреб университетінің металлургия факультеті орналасқан. Қала мен төңіректегі спорт және демалыс орындарына көбінесе су айдындары мен аллювиалды жазықтар, Купа өзеніндегі қоғамдық жағажай кіреді. Купа, Одра және Сава өзендері мен олардың салалары балық аулауға қолайлы. Турополь және Посавина аймақтарында аң ауруға арналған жерлер бар. Сисак – Лоньиско Полье табиғи паркіне саяхаттардың басталу орны. Жергілікті футбол клубы – HNK Segesta. Сисакта Хорватиядағы ең көне хоккей клубы – 1934 жылы құрылған KHL Sisak.