Кіріспе

Паг (Паг) – Паг аралындағы ең ірі қала. 2021 жылғы мәлімет бойынша, қаланың орталық бөлігінде 2 343 адам, ал муниципалитет аумағында 3 178 адам тұрады.

Тарих

Ортағасырлық Паг қазіргі орналасқан жерінің оңтүстігінде, бұрын тасталған Ескі қала тұрған тұз өндіру орындарының жанында пайда болды. Тарихи құжаттарға сүйенсек, Паг атауы алғаш рет 10 ғасырда тілінген. 976 жылы хорват корольі Степан Држислав Пагты византиялық биліктен алып, хорват округінің префектін қала әкімшісі етіп тағайындады. 1102 жылы хорваттар Дмитрий Звонимирдің қайтысынан кейін туған мұрагерлік дағдарыстың салдарынан Венгриямен ерікті түрде одақ құрды. Венгрия хорват ақсүйектерін сақтауға келісті, соның ішінде Сабор (хорват ақсүйектерінің кеңесі) мен банды (хорват вице-королі). 1244 жылы венгр корольі Бела IV Пагқа еркін корольдік қала мәртебесін берді. Задарға қарсы көтерілістен кейін Паг жартылай автономия алды, ал Людовик I 1376 жылы оның барлық далматин қалаларымен бірдей толық автономиясын мойындады. 1394 жылы Задармен болған шайқаста Паг ауыр жеңіліске ұшырап, қирады, ал тұрғындары жаңа орынға көшіп, қазіргі Паг қаласын құрды. 1403 жылы Венгрия корольі, сонымен қатар Хорватия және Польша корольі Ұлы Людовик Далмациядағы үлесін, соның ішінде Пагты Венецияға сатты, осылайша Пагты ғасырлар бойы венециялық билік астында өмір сүруге мәжбүр етті. 1433 жылы Паг қала заңнамасын алды, ол Хорватиядағы осындай алғашқы құжаттардың бірі болды. 15 ғасырдың ортасында Османдық қаупі күшейді, сондықтан Паг тұрғындары жаңа қала салуға шешім қабылдады. Құрылыс жұмыстары 18 мамыр 1443 жылы қаланың қазіргі орналасқан жерінде басталды. Жаңа қаланың қала құрылысы сол кездегі сәулет және қала құрылысы принциптерін сақтай отырып, Венецияда жасалды. Ірі құрылысшы және мүсінші Джорджо да Себенико (= Юрай Далматинац) қалалық жоспарды әзірлеуге қатысты. 19 ғасырда қала Австрия монархиясының, Далмация провинциясының билігінде болды, 1918 жылы Сербтер, хорваттар және словендер Корольдігі құрылғанға дейін екі тілді Паг Паго атауымен танылды. 19 ғасырдың соңы мен 20 ғасырдың басында Паг қаласында 4700 тұрғын болды. Кейінгі жылдары, әсіресе 1905 жылы жүзімдіктерді жойған індет пайда болғаннан кейін халық саны азая бастады. Көптеген тұрғындар эмиграцияға кетті, көбінесе АҚШ, Канада және Австралияға. Екінші дүниежүзілік соғыстың соңында Паг қаласы мен аралында халық санының тағы бір азаюы болды. Осы кезеңде ақсүйектер толығымен жойылды. 1991 жылы Хорватияның тәуелсіздік соғысы кезінде оңтүстік және солтүстік Хорватия арасындағы жалғыз байланыс Паг аралы болды, оңтүстіктегі материкпен байланыстыратын көпір және Пагтың солтүстігіндегі паром желісінің арқасында.

Мәдени мұра

Паг – Рим-католик шіркеуінің Сисса епископының резиденциясы болған. 1443 жылы жаңа қала қала құрылысы принциптеріне сәйкес салынды. Ұзын және көлденең көшелер, соңғысы Вела улица деп аталады, тік бұрышпен қиылысып, осылайша тіктөртбұрышты алаңды құрайды. Алаңда Коллегиат шіркеуі, герцог сарайы және аяқталмаған Епископ сарайы орналасқан, олардың барлығы, қала қабырғалары сияқты, әйгілі тас шебер және мүсінші Джорджо да Себенико салған. Коллегиат шіркеуі – үш апсидасы бар үш кемелі базилика. Алдыңғы жағы қарапайым, бірақ готикалық порталмен, Ренессанс розеткасымен және қасиеттілердің аяқталмаған мүсіндерімен әсемделген. 1466 жылы Юрай Далматинац шіркеу құрылысын қадағалаушы болып тағайындалды, ал құрылыс жұмыстарын оның шәкірттері жүргізді; ғимарат 16 ғасырдың басына дейін аяқталмады, ал 18 ғасырда жаңартылып, төбесіне әсем өрнектер салынды. Шіркеуде құнды өнер туындылары сақталады: алтарьдағы Розарийлік Анамыздың суреті, готикалық ағаш крест, күміс процессиялық айқыш және қазынадағы қасиетті реликтілер. Қазіргі биіктігіндегі қоңырау мұнарасы 1526 жылы салынды. Георгио да Себениконың жоспары бойынша салынған Бенедикт шіркеуінде күміс процессиялық айқыш және реликтілер сақталады. Ренессанс стиліндегі Киелі Георгий шіркеуі 16 ғасырдағы жергілікті тас шеберлерінің еңбегі. Қала ішінде Ренессанс дәуіріндегі қасбеттері, порталдары және жергілікті ақсүйек отбасыларының гербтары бар бірнеше үйлер мен кішігірім сарайлар бар. Ескі қаланың құрамына ішінара сақталған қабырғалар мен басты шіркеу кіреді, ол роман стилінде салынған үш кемелі базилика; роман және готика стиліндегі қасбеттері 1392 жылы Сулмонадан келген мүсінші Пауль салған. Шіркеудің жанында 1589 жылға қатысты францискандық монастырдың қираған қалдықтары орналасқан. 2009 жылдан бері ЮНЕСКО-ның материалдық емес мәдени мұра тізіміне енгізілген.

Азшылық кеңестері мен өкілдері

Тікелей сайланған азшылық кеңестері мен өкілдері жергілікті немесе өңірлік билік органдарымен кеңес беруге міндетті, олар азшылықтардың құқықтары мен мүдделерін қорғау, қоғамдық өмірге интеграциялану және жергілікті істерді басқаруға қатысу мәселелері бойынша жұмыс істейді. 2023 жылғы Хорватияның ұлттық азшылықтары кеңестері мен өкілдерінің сайлауында Хорватия албандары Паг қаласының 15 мүшеден тұратын азшылық кеңесін сайлау үшін заң талаптарын орындады, бірақ кандидаттардың тапшылығына байланысты сайлау өткізілмеді.

Экономика

Дәстүрлі түрде, ірі қара мен қой шаруашылығы, тұз өндіру, балық аулау және егіншілік ғасырлар бойы арал тұрғындарының күнкөрісінің негізін құрады. Тұз өндіру дәстүрі, бұл аймақтағы алғашқы қоныстану кезеңінен бастау алған болуы мүмкін. Бұл дәстүрлі шаруашылық түрлері бүгінгі күнге дейін сақталып келеді. Қазір аралда шамамен 40 мың қой өсіріледі. Сондай-ақ, жыл сайын 33 мың тоннаға жуық тұз өндіріліп, Хорватиядағы жалпы өнімнің 2/3 бөлігін құрайды. Тұзды көлдер аралдың кең аумағына жайылған. Арал тұрғындары үшін ең маңызды экономикалық қызмет – туризм. Паг аралындағы туризм соңғы онжылдықтарда қарқынды дамыды. Қала орталығына жақын жерде, әсіресе балалы отбасыларға қолайлы, үлкен және жақсы күтілген қоғамдық жағажай орналасқан. Мұнда Пагтың әйгілі, ең танымал ұлттық тігісі жасалады, ал жергілікті ірімшік дүкенінде ең танымал ұлттық ірімшік – Пашки сирді табуға болады. Ұлттық костюмдер де ұлттық сувенирлер қатарына жатады. Пагтың қазіргі дамыған туристік мүмкіндіктері, әсерлі ландшафтымен және теңіздегі тас тігісімен бірге Пагты және Паг шығанағын керемет туристік орынға айналдырады. Паг аралы, бетінің ерекшелігіне байланысты көбінесе "тастың аралы" немесе "айдың аралы" деп аталады және жылына 2500 сағаттан астам күн сәулесімен Адриатика теңізіндегі ең күнге толы аралдардың бірі болып есептеледі.