Кіріспе

Ағылшын ат тұяқтары бүкіл әлем бойынша ағылшын стиліндегі ат спортының түрлерінде атқа міну үшін қолданылады. Бұл тәртіп Англиямен, жалпы Ұлыбританиямен немесе басқа ағылшын тілді елдермен шектелмейді. Бұл стильдегі тұяқтар Олимпиада ойындары мен Халықаралық Ат спорты федерациясының (FEI) ат спортының барлық түрлерінде қолданылады, FEI жаңадан бекітілген ат спортының түрлері – ат үстінде акробатика және реинингтен басқа. Көптеген конструкциялар жылқыға секіру, жүгіру немесе қиын, бұзылған жерлерде қоршаулармен жылдам қозғалу мүмкіндігін беру үшін әзірленген. Батыс тұяқтарынан немесе Австралиялық ат тұяқтарынан айырмашылығы, оларда тұяқтың негізгі бөлігінен жоғары шығып тұратын мүйіз немесе басқа да дизайн элементтері жоқ.

Құрылыс

Ағылшын ат жабдығының негізі – қатты тұғыр, оның үстіне жіп, былғары және төсем материалдары қосылады. Дәстүр бойынша, ағылшын ат жабдығының тұғыры жоғары сапалы ағаш қабаттарынан жасалады, алдыңғы аркасының астында және тұғырдың артқы бөлігінде, екі жағынан болатпен нығайтылады. Аттың арқасымен бойына созылатын тұғырдың қабырғалары "барлар" деп аталады. Көптеген қазіргі тұғырлар алдыңғы жағынан артқы жағына дейін созылатын пружиналық болаттан жасалады. Бұл тұғырлар біршама икемді және "пружиналы тұғырлар" деп аталады, ал икемділік деңгейі жабдыққа қарай өзгереді. Соңғы уақыттарда ат жабдығын жасаушылар ағаш орнына түрлі материалдарды қолданып, синтетикалық қалыпталған тұғыр жасауда (кейбіреулері әлі де пружиналық болатты және болаттан жасалған ішек бөлігін пайдаланады). Синтетикалық материалдардың сапасы әртүрлі. Полиуретан тұғырлар көбінесе өте жақсы жасалады, бірақ кейбір арзан ат жабдықтары шыны талшықтан жасалған, олар соншалықты берік емес. Орындығын, қақпақтарын және панельдерін жасау үшін тұғырдың барлық жағына былғары қосылады. Әдетте сиыр терісі қолданылады, бірақ шошқа терісі және басқа да былғарылар да кездеседі. Ат жабдығының төменгі жағындағы панельдер дәстүрлі түрде жүнмен толтырылады, ол әлі де ең жоғары сапалы жабдықтарда қолданылады. Көбік және талшықты материалдар сияқты синтетикалық материалдар орташа бағалы жабдықтарда қолданылады, ал бір компания қазір ауамен толтырылатын герметикалық панельдері бар дизайнды сатады.

Ағылшындық ат құлағының бөлшектері

Ағаш: қалған ат құрылысының негізі, әдетте ағаштан немесе ағашқа ұқсас синтетикалық материалдан жасалған, металл элементтерімен толықтырылған, мысалы, тіреу және кейде тұмсық. Соңында ол ат құрамында былғарымен немесе синтетикалық материалмен қапталады. Панельдер: ағылшын ат құрылысының бөлігі, аттың арқасы мен аттың арасындағы серік болуын қамтамасыз етеді және атқа ат құрылысын орнатуды реттеуге мүмкіндік береді. Ат үстіндегі атқа тепе-теңдік сақтау үшін де маңызды. Көбінесе жүнмен немесе көбікпен толтырылған немесе жабық ауа қалталарымен ұсталады. Қақпақтың астындағы панельдер "артқы панельдер" деп аталады. Алдыңғы жақтағылары "алдыңғы панельдер" деп аталады. Дегенмен, артқы және алдыңғы панельдер бір тұтас бөлік болып табылады, ат құрылысын кернегенде оны көруге болады. Ат құрылысында барлығы екі панель бар, біреуі аттың омыртқасының екі жағында орналасқан. Тұмсық: ат тірегінің арасындағы кеңістік, аттың омыртқасына қысым түсірмеу үшін кеңістік қамтамасыз етеді. Ат құрылысының тұмсық ені ағаштың алдыңғы аркасымен анықталады. Кейбір модельдерде алдыңғы арканың бұрышын (және осылайша енін) жеке ат құрылысында ауыстырылатын элементтерді пайдалану арқылы реттеуге болады. Дәл терминология болмаса да, толтырылған панельдер арасындағы саңылау тұмсық деп аталады. Орындық: ат үстіндегі елік сүйектері орналасқан, ат құрылысының ең төменгі бөлігі. Орындықтың тереңдігіне қарай, ол атқа көбірек қауіпсіздік береді. Тұмсық: ат құрылысының алдыңғы бөлігі, ол атқа қауіпсіздік беру үшін және аттың жанына кеңістік беру үшін орындықтан жоғары көтерілген. Қақпақ: ат құрылысының артқы бөлігі, ол қауіпсіздік беру үшін орындықтан жоғары көтерілген. Белдеу немесе Бұрылыс: ат құрылысының орындық пен тұмсық арасындағы бөлігі, онда атқа отырған адамның жамбас сүйегі орналасқан. Белдеудің ені, әсіресе әйелдер үшін, атқа отырған адамның жайлылығына үлкен әсер етеді. Етек немесе Жокей: аттың тірегіне сүрінбеу үшін аттың аяғына арналған былғарыдан жасалған бөлік. Бұл сонымен қатар тіректің былғары қаптамасының шешіліп, төмен қарай сырғанауына да көмектеседі. Етегі кішкентай, сондықтан тіреуге оңай жетуге болады. Ат құрылысының қаптамасы: ағылшын ат құрылысының сыртындағы үлкен былғары, ол аттың аяғы мен тіреулердің және белдіктің арасында орналасқан. Ат құрылысының қаптамасының пішіні мен ұзындығы оның мақсатты қолданылуына тікелей байланысты, өйткені ол атқа отырған адамның аяғының орналасуын бейнелеуі тиіс. Тері жапсырмасы: аттың жағасы мен аттың арасына орналасқан үлкен былғары, ол аттың терісін белдіктің белбеулері мен қалқаларынан қорғайды. Монофлэп ат құрылыстарында ол жеңіл және ат құрылысының қаптамасына тігіледі, ал қаптаманы бұғаттау үшін ұзартылған ұзын нүктелері болады. Тіреулер немесе ұштар: аттың үстіне берік жіппен бекітіліп, төмен қарай ілінетін, ал оның белдеуі бұғатталады. Олардың ішінде белдіктің тығыздығын реттеу үшін бірнеше тесіктері бар. Әдетте үш тіреу бар, егер біреуі жыртылып немесе жыртылып кетсе, қосалқысын беруге болады. Кейбір ат құрылыстарының ұзын тіреулері бар, олар атпен тығыз байланыста болу үшін ат құрылысының астындағы салмақты азайту үшін ат құрылысының астындағы белдеуін бөгеп қояды. Алдыңғы екі нүкте әдетте тар торға, ал артқы екі нүкте кең торға жалғанады. Белдік қаптамасының қорғанышы: тіреулер белдік қаптамасының қорғанышы арқылы тігіледі, ол ат құрылысының қаптамасын белдіктің қаптамаларынан тозудан қорғайды. Бұл әрқашан ұзын тіреулері бар, ал ат құрылысының астындағы белдеуін бөгеп қоятын ат құрылыстарында кездеспейді. Тізе орамы: ағылшын ат құрылысының панелі мен тер қақпағының алдыңғы бөлігіндегі төселген бөлігі, бұл атқа отырған адамға аяғын көбірек ұстауға көмектеседі. Ол өте кең және қалың, өте жұқа (қалам орамасы) немесе мүлдем болмауы мүмкін. Кейде ат құрылысының сыртқы жағына қосымша төсем қосылып, ұстап тұруға мүмкіндік береді. Жамбас орамы: жамбастың артқы жағында орналасқан, тер қақпағының артында орналасқан және ат үстінде қосымша тұрақтылық беретін төселген бөлігі. Дрессаждық ат құрылыстарында өте жиі кездеседі, бірақ секіруші ат құрылыстарында ондай жағдай сирек кездеседі, өйткені ол атқа отырған адамның аяғының еркін қозғалысына кедергі келтіреді. Саябақ блогы: атқа отырған адамның төменгі аяғының артына түсетін төсем, оны орнында ұстауға және атқа отырған адамды тұрақтандыруға көмектеседі. Ол тек қана бірнеше ат құрылысы үлгілерінде ғана кездеседі. Тіреу: атқа отырған адамның аяғын тіреуге арналған ат құрылысының бөлігі, қолдау және иіс күшін қамтамасыз етеді. Тіреу тірегі: ат құрылысының ағашының бөлігі, тіреулерді бекітуге мүмкіндік береді. Ол берік металдан жасалған және ағашқа қадалады. Тіреу тірегі көбінесе "ашық" күйде сақталады, сондықтан атқа отырған адам құлап, сүйреленсе, тіреудің былғары тіреу тірегінен босап, атқа отырған адамды босата алады. Тіреу тірегін "жабық" күйде сақтау керек болатын жағдайлар өте сирек, ал кейбір тіреу тірегінің дизайнын жабуға болмайды. Темір: тіреудің металл бөлігі, онда атқа отырған адамның аяғы орналасқан. Ол қолдау және иіс күшін қамтамасыз етеді. Ол әдетте тот баспайтын болаттан жасалған, темірден емес. Быылғары: тіреуді тіреу тірегіне бекітетін тіреудің бөлігі. Тіреулердің ұзындығын өзгертуге болады. Быылғарының дұрыс көпше түрі - Быылғарылар. Тіреудің былғары сақтағышы: ат құрылысының қаптамасына тігілген сақтағыш, артық былғары арқылы өтеді. Ол оны атқа отырған адамның аяғының астына түсіп кетпеу үшін таза ұстайды. Кейбір ат құрылыстарында жай ғана ойық бар, арқылы былғары өтеді. D сақинасы немесе Тік: ағылшын ат құрылысының алдыңғы жағындағы дөңгелек немесе шаршы бұрыштармен жасалған металл сақинасы, онда белдік сияқты кейбір жабдықтар бекітіледі. Ол тік тұратын немесе орталық білікті дизайнмен болуы мүмкін. Кейбіреулері былғарыға тігілген және стресс кезінде ат құрылысынан тартылып кетуі мүмкін. Кейбіреулері ағаштың алдыңғы аркасы арқылы бекітілген, олардың күші артық.

Ағылшындық ат құлағының тарихы

XVIII ғасырда Еуропадағы көптеген салт аттылар классикалық дрессаж үшін ағаш қаңқасы бар, биік тұмсық және контельді ат құшақтарын қолданды. Бұл ат құшағы бұқамен күресуге, мал өсіруге, ұзақ сапарларға және ат үстіндегі шайқастарға пайдаланылған үлгіге негізделген, өйткені биік тұмсығы мен контелі аттыға қолдау көрсетуге көмектесті. Бұл ат құшағы бүгінге дейін қолданылып келеді, ең әйгілісі – Испан ат үстінде жүру мектебі, сондай-ақ Иберия және Шығыс Еуропа елдерінде. Англияда түлкі аулау танымалдылығы артты (Ағылшыл азаматтық соғысынан кейін бұғылардың саны азайып, олар тамақ үшін ауланды). Бұл ат пен аттының жаңа типтегі жүрісін қажет етті, себебі енді олар иттің соңынан қуып, аулауды көру үшін қоршауларды, тік қоршауларды, арықтарды және төбелерді тікелей өтуі керек болды. Ескі ат құшағы аулау кезінде ауыр болып келді. Оның контелі аттылардың қоршаудан артқа еңкеюіне кедерілді (Каприлли "алдыңғы отырысты" ойлап тапқанға дейін бұл кең таралған тәжірибе болды), ал биік тұмсығы атты секіргенде ыңғайсыздық тудырды. Түлкі аулау үшін жасалған ат құшағында өте төмен тұмсық және контель, тегіс отырыс болды, ал аяқ астында төсем болмағандықтан, аттыға қолдау аз немесе мүлдем болмады. Тіректер сыртқа қарай шығып тұрды және қазіргі ат құшақтарына қарағанда алға орналасқандықтан, аттының аяқтарын денесінің астында ұстауы қиын болды. Дегенмен, көбінесе ұзын тіректермен жүріп, аяқтарын алға созу болғандықтан, бұл мәселе тудырмады. Ағылшын аңшылық ат құшағы – барлық ағылшын типтегі ат құшақтарының алдағысы. Спорттық секіру және толыққанды жарыс сияқты спорт түрлері танымал болғанда, ат құшағының пішіні өзгерді. Каприлли, Сантини және Топтани "алдыңғы отырысты" жасады, онда атты қысқа тіректерді пайдаланып, екі нүктеде отырып, отырық сүйектері аттың үстінде көтеріліп, аяқтарын денесінің астында ұстады. Қысқа тіректерге сәйкес, аттының тізе бұрышы үлкен болғандықтан, жалаңаш бөлігі де алға қарай кеңейтілді. Шығыңқы тіректер бұл жаңа жағдайда ыңғайсыз болғандықтан, олар ішке қарай жылжытылды. Ат құшағының белдеуі де тартылды. Сонымен қатар, қосымша қауіпсіздік үшін тізе орамаларының астына төсемдер қойылды.

Сақталған атқыштардан айырмашылықтары

Ағылшынша "саль" термині бірнеше типті қамтиды, оның ішінде конкур, хант-сит (аң аулау), дрессаж, саль, ат жарысы және поло үшін қолданылатындар бар. Атпен айналыспайтын адамдар үшін ағылшын салінің басты ерекшелігі – мүйізінің болмауы. Дегенмен, кейбір батыс салдақтарында, мысалы, родеода қиын аттарға мініп жүретіндерде және шығысқа қарай батыс үлгісіне ұқсас, төзімділікпен жарысуда қолданылатындарда да мүйіз болмайды. Бұл салдақтар терең отырыс, биік арқалық, айқын алдыңғы бөлік, кең тақталар (құбыжықтар) және ірі, былғарымен қапталған құбыжықтар сияқты батысқа ұқсас ерекшеліктеріне қарамастан, батысқа жақын деп жіктелуі мүмкін. Сонымен қатар, АҚШ-тан басқа елдерде мал өңдеуге қолданылатын салдақтар, мысалы, Австралиялық жылқы салдағы және Оңтүстік Американың Чарро салдағы, жылқы мен атты қорғау үшін терең отырыс және қосымша былғары сияқты жылқы салдағының ерекшеліктерін бөліседі, бірақ мүйізі жоқ. Ағылшын салінің тағы бір маңызды сипаттамасы – оның панельдерінің болуы: бұл орындықтың астыңғы жағына бекітілген және жүнмен, көбікпен немесе ауамен толтырылған төсемдер. Кейбір заманауи салдақ шеберлері басқа үлгілерді жасағанмен, ағылшын салі әдетте "ағаш" деп аталатын негізге құрылады. Ағаш ағаштан, серіппелі болаттан немесе композиттік материалдан жасалады және ол алдыңғы бөлік (салдақтың алдыңғы жағы) мен арқалық (салдақтың артқы жағы) арасындағы жіптерге тіреліп, аттыны қолдайды. Ағаштың екі жағына "құбыжық таяқшасы" деп аталатын болат ілгек бекітіледі. Атты осы ілгекке құбыжық құбыжығын іледі, ол құбыжықтың өте берік былғары немесе нейлон ілмегі. Өте берік былғары немесе нейлон баулар, "белдеулер" (немесе Ұлыбританияда белдеу ұштары/баулары) ағаштың үстіңгі жағына тігілген берік жіптерге бекітіледі, оларға аттыны жылқыға бекітетін белдік тәрізді бау байланады. Ағаш пен оның бөліктері былғарыдан, нейлоннан немесе микрофибрадан жасалған қаптамамен қапталады және орындықтың үстіндегі және панельдердің астындағы пішінге келтіріледі. Орындық пен панельдерге қоса, ағылшын салдақтарының екі жағында былғары жапсырмалар болады; төменгі жапсырма тер жапсырмасы деп аталады, ал жоғарғы жапсырма салдақ жапсырмасы деп аталады (немесе жай ғана "жапсырма"). Жапсырмалар аттының аяғы мен жылқының бүйірі арасында орналасқан және жылқыны құбыжық құбыжығы немесе белдікпен қысылудан, ал аттының аяғын белдік тұтқаларынан қорғайды. Кейбір салдақтарда аттының тізесін қорғау үшін арнайы төсемдер де орнатылады.

Ағылшындық атқыштардың стилі

Ағылшын ат құлағының стильдері арасындағы айырмашылықтар шағын, бірақ маңызды. Ең маңызды ерекшеліктер – орынның орналасуы, соның салдарынан тепе-теңдігі, қақпақтың ұзындығы мен пішіні. Дрессаж сияқты, атты отырғанда тік отырып, аяғы ұзын болатын жағдайларда қолданылатын құлақтың қақпағы аяқтың ыңғайлылығы үшін ұзын болады және алға қарай аз еңкейді (тізе алға жылжу қажеттігі болмайды). Орындық та жылқының құрсау сүйегіне жақын орналасады, аттының салмақ орталығын дұрыс ұстау үшін. Алайда, секіру сияқты, аттыға жақсы тепе-теңдік пен қауіпсіздік үшін қысқа тіректер қажет болғанда, ат құлағының қақпағы пропорционалды түрде алға жылжытылады және қысқартылады, ал орындық одан да артқа жылжытылады. Секіруге арналған құлақтың қақпағы дрессажға арналған құлақтан қысқарақ және алға қарай орналасқан болады, ал орындық қантарға қарай сәл жақын орналасады. Егер қақпақ алға қарай еңкеймесе, аттының тізесі қақпақтың үстінен асылып, қақпақ аяқты үнемі дұрыс емес күйге түсіреді (әдетте артқа қарай), сондықтан атты тұрақсыз болып, жылқысына кедергі келтіруі мүмкін. Егер орындық артқа жылжымаса, атты қоршаудан өтетін кезде құлақтың алдына түсіп қалуы мүмкін. Жылдамдықпен жүретін аттылар өте қысқа тіректермен жүреді, сондықтан олардың құлағындағы қақпақ өте алға және қысқа болады (дегенмен тік емес, көлденеңге жақын), ал орындық жылқының құрсау сүйегінен артқа қарай созылады, аттының салмақ орталығын дұрыс орналастыру үшін. Құлақтың жасалуы кезінде орындықтың тіреуін қамтамасыз ету, тізелік роллдардың мөлшері мен пішіні және аяқтың артында қосымша тіреулердің болуы да ескеріледі. Поло спортындағы құлақ минималды тіреумен жасалады, бұл поло ойыншысына бұрылып, соққы жасауға кең мүмкіндік береді, ал секіру немесе толық жол жүруге арналған құлақта аттыға көбірек қолдау көрсету үшін тіреу көбірек болуы мүмкін. Тағы бір жаңалық – монофлапты құлақ, онда тер сіңіретін және қақпақ былғарыдан жасалады, шеттерімен тігіледі, тек қана белдік баулары үшін өту тесігі қалдырылады, осылайша атты мен жылқы арасындағы былғарының қалыңдығы азаяды және жақын сезім тудырады, сонымен бірге жылқының терісін баулардан қорғайды.

Жалпы мақсаттағы немесе кез-келген жағдайда қолданылатын ат құды

"Көп мақсатты" немесе "толыққанды жарыс" (кейде "жалпы мақсатты" деп те аталады) жарысшыларға бір жалатуды тосқауылдардан өтуге де, тегіс жерде де пайдалануға мүмкіндік беру үшін жасалған. Бұл жалатулардың орны терең, ал қанаттары біраз алға қарай созылған. Қанаттардың астыңғы жағы көбінесе секіру кезінде қолдау үшін төселген. Бұл конструкция алдыңғы жағы созылған "жақын байланыс" секіру жалатуы мен ұзын, тік қанатты терең отыратын дрессаж жалатуы арасындағы аралық шешім болып табылады. Мұндай жалатулар көбінесе әуесқой иелерде немесе жасөспірімдер арасында төменгі деңгейдегі жарыстарда қолданылады. Арзан "көп мақсатты" модельдер көбінесе жаңадан бастаушыларға арналған жалату ретінде сатылады. Ал қымбат модельдер әдетте "толыққанды жарыс" деп аталады. Өндірушілер толыққанды жарыс жалатуы мен көп мақсатты жалату арасында конструктивтік айырмашылық бар екенін мәлімдейді. Дегенмен, толыққанды жарыс жалатулары әдетте тепе-теңдігі жақсы, сапалы материалдардан жасалған және өңдеуі жоғары болса да, конструкцияның негізгі айырмашылығын анықтау қиын. Көптеген өндірушілер екі модель жасайды: біреуі дрессажға сәл тік бағытталған қанаттары бар, ол әлі де төмен тосқауылдардан секіруге мүмкіндік береді, екіншісі алға қарай созылған қанаттары бар, ол жоғарырақ тосқауылдардан секіруге мүмкіндік береді, бірақ тегіс жұмыс үшін терең отыруға да мүмкіндік береді. Бір компания қанаттарын тік немесе алға қарай бейімдеуге болатын конструкция жасаған, бұл жарысшыға қалағандай орналасуға мүмкіндік береді. Терең, сенімді отыру сезіміне байланысты, бұл конструкцияны кейбір адамдар жас, болжауға қиын жылқыларды баптаған кезде де қолданады, сонымен қатар ол ұзақ сапарларда, төзімділік жарыстарында және қарапайым серуендерде де танымал. Көптеген жоғары деңгейдегі төзімділік жарысшылары бұл конструкцияны "төзімділік" стиліндегі жалатудан артық деп санайды, өйткені ол жылқыдан тез түсіп, қиын таулы жерлерде жылдам қозғалуға мүмкіндік береді, сонымен қатар жарысшыға көбірек қауіпсіздік ұсынады. Екінші жағынан, бұл аралық шешімнің кемшілігі – тәжірибелі жарысшыға жалатудың жоғары деңгейдегі жарыстарда дұрыс орналасу мүмкіндігін шектеуі мүмкін, шоуда секіруде немесе дрессажда. Осы себепті, кейбір ағылшын тіліндегі жаттықтырушылар мен тренерлер өз жарысшыларын осы жалатуларды пайдалануға көбінесе кеңес бермейді. Сапа мен тепе-теңдік – көп мақсатты жалатуды сатып алғанда ескеру қажет өте маңызды факторлар. Көптеген арзан модельдер орындықпен дұрыс сәйкес келмейтін, тым алға қарай кесілген қанаттары бар, бұл жарысшының тегіс жерде дұрыс орналасуына кедергі келтіреді және кейде оған үнемі артқа қарай жылжитын секілді ыңғайсыздық сезімін береді. Сонымен қатар, тіректер секіруге дұрыс реттелген кезде, жарысшының тізелері әрқашан қанатқа қатысты дұрыс орналаспайды. Кейбір модельдердің де кондукторы тым биік болып келеді, бұл жарысшының мүшесіне тиіп, ең кішкентай тосқауылдардан басқа барлық жерде секірген кезде орындықты тым алға итеруі мүмкін.

Секіруші ат

Секіруге арналған жабдық, кейде "алдыңғы орындық" немесе "жақын байланыс" жабдығы деп аталады, секіру, аңшылыққа ат тебу, түлкі аулау және жарыс секіруі мен кросс-кантри кезеңдері үшін жасалған. Оның ең ерекше белгісі – қысқа қамшы ұзындығына мүмкіндік беретін алға қарай кесілген қанат (бірақ жарыс қамшылары сияқты қысқа емес). Қанатта көбінесе тізеге қосымша қолдау беретін төселген роликтер болады, әсіресе жарыс секіруі мен кросс-кантри үшін, ал ат тебу үшін олар аз болады. Орындықтың тепе-теңдігі артқа қарай және салыстырмалы түрде тегіс, ал қондырғы мен шүмегі төмендетілген, сондықтан олар атқа отырған адамның секіру позысына (және "екі нүктелік поза" немесе "жартылай отырыс" деп белгілі өзгерістерге) кедергі келтірмейді. Барлық мақсаттағы жабдық сияқты, секіруге арналған жабдық әдетте үш қысқа тізгішпен жабдықталады. Дегенмен, басқа стильдерде (мысалы, монофлапты секіруге арналған жабдықтарда) дрессаж жабдығына ұқсас ұзын тізгіштер болады, бұл атқа отырған адамның аяғының астында қосымша көлемді сезінуін болдырмайды. Атқа отырған адамның аяғы секіруге арналған жабдық қанатына дұрыс орналасуы маңызды. Егер тізе тым алға немесе артқа жылса, атқа отырған адамның тепе-теңдігі бұзылады және жабдық секіру кезінде көмек емес, кедергіге айналады.

Дрессерлік атқыштар

Дрессаждық жабдықтардың тік кесілген, жапсырмасы бар, ол секіру жабдықтарынан әлдеқайда ұзын. Бұл дрессаждық аттегеннің ұзын аяқтарына ыңғайлы келеді, ол тек тегіс жерде жұмыс істейді және қоршауларды секірудің қажеті жоқ. Бұл ұзын аяқ позициясына мүмкіндік беру үшін, алдыңғы бөлігі біршама жоғары, ал отырғыштың ең терең бөлігі алға қарай жылжытылған. Отырғыш әдетте секіру жабдықтарына қарағанда тереңірек болады, бұл аттегенге ыңғайлы отырып, жақсы демалуға және атқа тиімді әсер етуге мүмкіндік береді. Дрессаждық жабдықтардың панельдері көбінесе жылқымен тығыз байланыс үшін минималды түрде толтырылады. Оның табандық беті көбінесе секіру жабдықтарынан кең болады. Кейбір үлгілерде тізе алдындағы төсем мөлшері артық болады, бұл аттегенге тізесін төмен және жамбасын артқа ұстауға көмектеседі. Дегенмен, бұзаудың артында төсем көбінесе аз болады, себебі аттеген атқа көмек көрсету үшін аяғының төменгі бөлігін еркін қозғауы керек. Көптеген дрессаждық жабдықтардың иықтары өте ұзын болады, бұл белдікті аттың иығына жақын бекітуге мүмкіндік береді, аттегеннің аяғының астында емес (ол тиімді аяқ көмегін беруге кедергі келтіретін болар еді). Алайда, кейбір дрессаждық жабдықтар қысқарақ иықтармен де келеді.

Седелдің сеті

Седелдік седел, кейде "парк", "Лейн Фокс" немесе "қырқылған" деп те аталады, – ағылшын шоу седелінің бір түрі. Ол көбінесе АҚШ және Канадада кездеседі, сондай-ақ кейде Оңтүстік Африка мен әлемнің басқа да аймақтарында қолданылады. Бұл седел көбінесе Американың жоғары қарқынмен және жүрісі бар жылқыларына арналған. Осы седелді пайдаланатын тұқымдарға американдық седелді жылқы, Теннессилік жүрісшіл жылқы және Миссури фокстроттері жатады. Морган және Араб жылқылары сияқты жүрісі жоқ, бірақ қарқынды қозғалысы бар тұқымдар көбінесе седелдік стильде көрсетіледі, бірақ олардың да аңшылық седелдері бар. Бұл седелдің отыратын орны алдыңғы немесе дрессаж седелдеріне қарағанда ұзын және тегіс. Отырғыш орын аттың үстіндегі дененің салмақ орталығын басқа ағылшын ат спортынан гөрі артқа жылдырады, бірақ дұрыс седелдік техникада ат теңгерімді сақтау үшін аттың аяқтары мен табандары да теңгерілген болуы керек. Қапсырма әрқашан алдыңғы аяқтар мен иықтың еркіндігін қамтамасыз ету үшін, сондай-ақ седелдік тұқымдарына тән жоғары орналасқан мойын мен құйрық сүйегіне сәйкес келу үшін артқа қарай кесіледі. Флап алдыңғы жағынан артқы жағына қарай кең, астында блоктар немесе роликтер жоқ, және ол кез келген басқа ағылшын седелінен гөйшікке жақын бітеді, соның салдарынан атты жолаушының аяғы (оның жамбасы орындық та артқа жылғалығандықтан, басқа стильдерге қарағанда артқа жылжыған) қорғалады. Атты жолаушылар өте ұзын, әдетте дрессаж атты жолаушыларына қарағанда кем емес, шәкірттерді пайдаланады. Седелдік седел екі көзден дамыған. Біріншісі – еуропалық седелдің бір түрі, ол атты жолаушыны артқа қарай отырғызу үшін жасалған, бұл жылқының жоғары көтерілген алдыңғы аяқтарын көрсетуге мүмкіндік берді, көбінесе оны қалалық саябақтарда демалыс күндері көруге болады. (Төмендегі Ағылшын шоу седеліне қараңыз.) Екінші көзі – Оңтүстік АҚШ-та дамыған плантациялық седел, ол атты жолаушыға кең аумақтарды күнделікті жүріп өту кезінде ыңғайлы отыруға мүмкіндік берді.

Шыдамдылық ат құйрығы

Төзімділік аттысы, бастапқыда әскери немесе полиция аттысына негізделген, ұзақ қашықтыққа жүріс жарыстары үшін қолданылады. Оның басты міндеті – ат пен шабандозға ұзақ жолдарды қиын жерлерде, кейде бірнеше күн бойы жүріп өтуге қажетті жайлылықты және тепе-теңдікті қамтамасыз ету. Шабандоз үшін отырғыш жиі тігілген немесе төселген, ал қадамдар шаршауды азайту үшін кең етіп жасалған. Ат үшін, арқамен байланысқан жердегі қысымды азайту үшін аттының панельдері үлкен ауданды қамтитындай етіп кеңейтіледі. Аттыда тұмсық және қыры бойында әртүрлі заттарды бекітуге мүмкіндік беретін көптеген сақиналар бар. Қазіргі заманғы төзімділік аттысын жасаушылар салмақты азайту және атқа қосымша жайлылық беру үшін жаңа әдістер ойлап тапты, және осы әдістердің бірнешеуі басқа атты түрлеріне де әсер етті. Панельдер әртүрлі материалдармен толтырылған, олардың барлығы қысымды тең тарату және терді тарату үшін жасалған. Көптеген төзімділік аттыларында кеңейтілген панельдер ("желдірмашиналар" немесе "блейзерлер" деп аталады) болады, олар тіреу аумағын арттырады. Басқаларында "қозғалмалы" панельдер болуы мүмкін, бұл әсіресе пайдалы, өйткені төзімділік аттылары шабандоздары көбінесе отырғыштан шығып жүреді (арқадан қысымды алып тастап, бірақ ағаш ұшының жанында бекітілген қадамдардағы сезімді күшейтеді). Сонымен қатар, батыс аттысының дизайны негізінде жасалған, сәл үлкен және ауыррақ, бірақ ұқсас мақсаттармен жасалған төзімділік аттысының дизайны да бар.

Ағылшынша көрнекілік

Бұл атты Ұлыбританияда, Австралияда және басқа елдерде, тегіс жерде немесе төмен қоршаулардан өту кезінде көрсету үшін қолданылады және ағылшын аңшылық аттының тікелей ұрпағы болып табылады. Көрмелік атты жылқының дене бітімін, әсіресе иығын көрсету үшін жасалған, сондықтан ол жақын орналасатын және тік кесілген қақпақтары бар минималды атты болып табылады. Орындық өте тегіс, тізе мен жамбасқа арналған төсемдер жоқ, сондықтан атты үстінде отырғанға аз қолдау береді. Американдық Saddle Seat аттысы сияқты, ағылшын көрсету аттысында тірек алға қарай орналасқан және сақадан емес, кері қарай түсетін кесуі бар, бірақ орындық тегіс емес және аттының тепе-теңдік орталығы дрессаж аттысына жақын. Көптеген көрмелік жылқылар да спорттық жарыстарға қарағанда семіз күйде ұсынылады, сондықтан билеттер дөңгелек денелі жылқыға дұрыс орналасу үшін орналастырылады, ал көрмелік пони аттыларының алдыңғы билеттері көбінесе ағаштың алдыңғы аркасының нүктесіне тікелей бекітіледі; бұл «алдыңғы нүкте» деп аталады. Ескі стильдегі көрсетуші аттының дәстүрлі орны – аяқтарын алға қойып, орындықты артқа қарай итеру, бұл бір кезде жылқының қозғалысын жақсартады және оның алдыңғы бөлігін ұзын қылып көрсетеді деп есептелген. Қазіргі заманғы жарысқа қатысушылар классикалық ұстанымға көшуге бастады, яғни аяқтарын денесінің астына, ал жамбастарын өкшесінен жоғары қойып, жылқының арқасына көбірек кешірімділікпен қарап, жақсы қозғалысқа мүмкіндік береді. Бұл аттылар дәстүрлі ағылшын аттысын пайдаланбайды, оның орнына тік кесілген қақпақтары бар, дрессаж аттысына ұқсас заманауи атты қолданады. Кейде мұндай аттыларға аз мөлшерде төсем салынады, бұл қосымша қолдауды қамтамасыз етеді, ал жылқылар көбінесе арық, спорттық күйде көрсетіледі. Американдық стильдегі Saddle Seat ұстанымы, жылқының тепе-теңдік ортасының артында орналасқан, ескі стильдегі көрсету ұстанымына ұқсас, бірақ қазіргі аттылар тепе-теңдікті сақтайды.

Бүйірлік

Жақсылап жасалған қондырғы шамамен 14-19 ғасырларда әйелдер қолданған, сол кезде ұзын юбкалар мен қоғамдық нормалар әйелдерді ат үстінде тіке отырудан тыйған. Бүгінде бұл қондырғы әлі де шоуларда, шерулерде және басқа да көрмелерде арнайы мақсаттар үшін кеңінен қолданылады. Оны дене жарақаты салдарынан тіке отыруға қиындық туындаған кейбір ат теміршілері де пайдаланады. Азғана салт аттылар осы стильді сақтап қалуға лайық шеберлік және өнер деп санайды және осылайша оны жетілдіруге ұмтылып, осы стильді жалғастырады. Жақсылап жасалған қондырғыны секіру сияқты барлық ат спорты түрлерінде қолдануға болады. АҚШ-та қазіргі ат шоуларындағы төрт негізгі бөлім – батыс, аңшылық, ат құшағы (екеуі де ағылшын стиліндегі жабдықтарды пайдаланады, бірақ басқа дауырауыштар мен аттылар киімдері) және «тарихи», ол кез келген мәдениетті немесе кезеңді бейнелей алады, бірақ толық зерттеліп, дұрыс қолданылуы керек. Бүгінде жақсылап жасалған қондырғылар өндіріледі, бірақ бұл шағын нарық, сондықтан жаңа қондырғының бағасы жоғары. Сондықтан көптеген ат теміршілері ескі қондырғыларды антиквариат дүкендерінен, аукциондардан және шаң басқан сарайлардан іздейді. Атқа да, ат теміршісіне де сәйкес келіп, жақсы күйдегі қондырғы табу қиын. Жақсылап жасалған қондырғыда тек бір тіреуіш және екі тұмсығы бар: бекітілген тұмсық (кейде «мүйіз» немесе «бас» деп аталады) және «секіру мүйізі» немесе «секіру басы». Кейбір қондырғыларда секіру мүйізі болмаса да, олар қазіргі стандарттар бойынша қауіпсіз емес деп саналады. Екі тұмсық та ат теміршісіне секіргенде де орнында тұруға мүмкіндік береді. Шындығында, ат құласа, ат теміршісін босату қиын болуы мүмкін. Көптеген жақсылап жасалған қондырғылар ат теміршісінің екі аяғын да жылқының сол жағына қоюға мүмкіндік береді, бірақ кейде кері бұрылатын және ат теміршісіне аяғын оң жаққа қоюға мүмкіндік беретін қондырғылар да кездеседі. Екі аяғы да жылқының бүйініне тигенімен, дұрыс отырған ат теміршісі жылқының басына қарап отырады, омыртқасы жылқы омыртқасына перпендикуляр болады, ал салмағы екі жамбасқа тең бөлінеді. Орындықтың ені ат теміршісінің оң жамбасын және арт жағын сыйдыратындай болуы керек. Жақсылап жасалған қондырғы алдыңғы жағынан артқы жағына қарай салыстырмалы түрде тегіс болады. Көптеген қондырғыларда кішкентай иісті тұмсық және оң жақтағы жамбасты қолдау үшін ұзын, көтерілген артқы тұмсық болады, сондай-ақ ат теміршісінің омыртқасын жылқының арқасына қарай туралап ұстауға көмектеседі. Кейбір үлгілерде орындық аяқтары жатқан жақтан бұрыштап орналасқан, бұл ат теміршісінің салмағын жылқының арқасына орталап ұстауға көмектеседі. Сол жақтағы жапырақшасы әдетте оң аяқ пен аяқтың жылқының сол иығына тимеуі үшін алға қарай кесіледі. Ағылшын стиліндегі жақсылап жасалған қондырғының белдеуі әдетте үш құлыпты жүйеден тұрады, толық ұзындығы бар белдеу және қосымша теңгерімдеу белдеуі болады. Тіреуіш әдеттегі қондырғыға қарағанда қысқа болады, сондықтан ат теміршісінің тізесі секіру мүйізіне жақын орналасады және тіреуіш ағашқа жақын емес, ортасында бекітіледі.

Жарыс атқышы

Жалпақ жарыс атқыштары жылқының жүгіруіне кедергі келтірмеу және мүмкіндігінше жеңіл болу үшін (тірек темірлерін қоса) жасалған. Жарыс атқышында терең ойығы жоқ, ұзын қонысқасы бар, алдыңғы жақтаулары жокейлердің қолданатын өте қысқа тіректері мен алға қарай жылжыған отырыс орнына бейімделген. Сондай-ақ, атқыштың тұмсығы мен арқасы тегіс, бұл мінген адамға ешқандай кедергі келтірмейді. Жалпақ жарыс атқыштары салмақты азайту үшін жартылай ағашқа орнатылады. Мінген адам жылқының құрсауын басып, көп уақытын өткізетіндіктен, толық ағаш аттың омыртқасын қорғайтын қажеттілік тумайды. Тіректері жоғалып кетпеуі және көлемді азайту үшін, тіректер тіреу таяқшаларының үстінен емес, жартылай ағаштың ағаш тіректерінен тікелей ілмектеледі. Бұл атқыш қауіпсіздіктің өте төмен деңгейін қамтамасыз етеді, мінген адамды жылқының максималды жылдамдыққа жетуі үшін қажетті қозғалыс еркіндігіне қояды, бірақ мінген адамның жылқыны басқару мүмкіндігін және жылқының арқасын қорғауын азайтады. Сондықтан, жарыс атқыштары жалпы ат спортына жарамсыз. Көптеген жалпақ жарыс атқыштарының салмағы 1,5 фунттан кем, ал ең жеңіл атқыштардың салмағы 8 унцияға жетеді. Олар әдетте тек бір баумен бекітіледі, сондықтан оны сенімді ұстау үшін қосымша бау қосылады. Степлечезде қолданылатын атқыштар көбінесе біршама ауыр және мықты болады, әдетте толық ағашқа орнатылады. Жаттығу атқыштары көбінесе үлкен және ауыр болады, тұмсығы мен арқасы көбірек көрінеді, бұл мінген адамға қосымша қауіпсіздік береді. Бұл мүмкіндіктер салмақты арттырса да, жарыста салмақ маңызды емес.

Поло атқышы

Поло атқышы ат үстіндегі ойынға арналған түрде жасалған. Оның салыстырмалы түрде жазық қонысқасы бар, ал себезгі қақпақтары ұзын және көбінесе түзу болып келеді, бірақ дрессаждық себезгіге қарағанда аяқтардың орналасуы алға қарай жылжыған. Поло атқышының ерекше бір белгісі – аяқ астындағы төсемнің өте аздай немесе мүлдем болмауы, бұл мінгенге максималды қозғалыс еркіндігін береді. Егер себезгіде жамбас немесе тізелік тіреулер болса, аяқты қажеттілікке қарай алға немесе артқа қозғау мүмкін болмас еді.

Ағылшындық ат құрғаны

Атқа жабдық (құрық) таңдауда ескеру керек көп фактор бар, және аттың арқасына жабдықты дұрыс орнату үшін кәсіби шеберге кеңесуге болады. Дұрыс таңдалмаған жабдықтар қысым тудыратын жерлерге себеп болады, бұл көгеруге, ауырсынуға және жабдық үстінде мінез-құлқында проблемаларға әкелуі мүмкін. Жабдық сонымен қатар атқа отырушыға да сәйкес болуы керек, өйткені жабдық дұрыс өлшемде болмаса, ат үстіндегі қауіпсіздікке қауіп төнеді.

Атқа кию

Селдірдің ені, ұзындығы және алдыңғы қақпасының биіктігі (жанындағы кеңістік) өлшенеді. Ең жақсы жағдайда, селдірді атқа мінгізіп көріп, сатып алуға болады немесе сәйкес келмесе қайтару мүмкіндігімен сатып алуға болады. Селдір іздеу кезінде немесе арнайы селдір жасалғанда, аттың өлшемін анықтаудың бір тәсілі "көктем іздеу" деп аталады. Мұны жасау үшін суретшінің икемді сызығы немесе пальто ілгішіндегі сым аттың иық жапырақшасынан шамамен бес сантиметр артқа қойылып, содан кейін көктемге сәйкес пішінделеді. Содан кейін пішін қалың қағазға немесе картонға көшіріледі. Орташа атқа көктем іздеудің бұрышын селдірдің алдыңғы қақпасындағы жиектің бұрышымен салыстыру арқылы осы өлшеммен жарасады. Дегенмен, ерекше пішіні бар аттар үш жерде өлшенеді: бірінші өлшемнен шамамен бес сантиметр артта екінші өлшем, ал көктемнен тоғыз дюйм артта үшінші өлшем. Дәл өлшеу үшін көбінесе кәсіби селдірше жасаушымен кеңесу қажет болуы мүмкін.

Ағаш ені

Ағаш ені, ол аттың жамсауының енін және қуыс бөлігінің биіктігін анықтайды, жамсауды орнату кезіндегі ең маңызды факторлардың бірі болып табылады және оны жануардың жұмыстан кейінгі арқасындағы тердің үлгісін қарап тексеруге болады. Тым тар ағаш, тым кең ағаштан гөрі қауіпті, себебі ол жамсау ағашының ұштарын аттың арқасына басады. Бұл ұзаққа созылса, арқаның ойысып қалуына әкелуі мүмкін. Тердің үлгісі панельдер бойымен біркелкі терлеуді көрсетеді, бірақ ағаш ұштарының орнында тер болмайды, қысым салдарынан осы аймақта дөңгелек құрғақ дақтар пайда болады. Сәл кең жамсау соншалық проблема тудырмайды. Дегенмен, тым кең жамсау, әсіресе жоғары құрлы атта, құрлы жерге жеткілікті бос орын қалдырмайды, бұл осы аймақта қысымға себеп болады. Қысқа мерзімді тым көп қысым сүрткіштерге және жамсаудан жараларға әкелуі мүмкін, ал ұзақ мерзімді проблемалар құрлы жерді құрайтын кеуде омыртқаларына зақым келтіруі мүмкін.

Панельдер

Панельдерге тең қысым қажет. Панельдердің тіреу беті, ат құдырының конструкциялық шектерінде, мүмкіндігінше үлкен және тегіс болуы тиіс. Нақтыланбаған толтыру (ішкі материал) немесе ат құдырынан туындаған қысым нүктелері тіреу ауданын азайтады. Дұрыс келмеу арқаның белгілі бір аймағындағы қысымды арттырады, бұл ыңғайсыздыққа немесе тіпті жарақатқа әкелуі мүмкін. Толтырудың таралуын қолдарды панельдердің бойымен жүгіртіп, көңілді қысым жасау арқылы тексеруге болады. Егер панельдер біркелкі толтырылмаған болса (бір панель екіншісінен биік немесе толтыру тегіс емес, қатты және кедір-бүдыр болса), ат құдырында қысым нүктелері пайда болады және ыңғайсыздық тудыруы мүмкін. Ат құдырын реттеуші аттың панельдері дұрыс толтырылғанын тексеруі мүмкін. Алдыңғы панельдерде қысым біркелкі таралуы керек, бұл атқа мінгізіп, жамды бекітіп, қолдарды алдыңғы панельдердің бойымен жүгіртіп тексеруге болады. Артқы панельдер ат мінген кезде аттың арқасынан көтерілмеуі керек.

Тамақ ішек жоғарғы биіктігі

Седелдің жоны мен құйрық сүйегі үшін жеткілікті бос орын қамтамасыз етуі керек. Ең ауыр мінген адам отырғанда, седелдің алғы жағы мен құйрық сүйегінің арасында кем дегенде үш саусақтың ені болуы тиіс. Ал жұқа төсеммен немесе төсемсіз бекітілгенде, седелдің ішкі бөлігіне қарап, екінші жағынан жарық көруге мүмкіндік болуы керек. Панельдер арасындағы кеңістік седелдің алғы жағынан артқы жағына дейін шамамен үш дюйм болуы керек, бірақ денесі ауыр жануарларға омыртқа үстіндегі байламға қысым түсірмеу үшін төрт немесе одан да көп дюйм кеңдік қажет болуы мүмкін.

Өндіріс орындары

Ағылшын үстін салғыштары әлемнің көптеген жерлерінде жасалады. Дәстүрлі өндіріс орталығы Англияның Уолсолл қаласында. Ирландия, Франция, Германия, Австралия, Италия, Швейцария, Канада және АҚШ сияқты елдер де сапалы ағылшын үстін салғыштарын шығарады. Аргентина, әсіресе поло спортына арналған, көптеген ағылшын үстін салғыштарын өндіреді, сондай-ақ басқа да жарыс түрлері үшін орташа баға диапазонындағы көптеген брендтерді ұсынады. Ең арзан үстін салғыштар көбінесе Үндістанда жасалады және олардың өңдеу сапасы мен былғарысының сапасы әртүрлі болуы мүмкін.