Кіріспе
Ат шаруашылығында қолданылатын металл құрал. Шпор – бұл ат мінген кезде жылқыны немесе басқа жануарды алға немесе жанына бағыттау үшін мінекей киімдерінің өкшелеріне жұптап тағылатын металл құрал. Ол көбінесе атқа берілетін бұйрықтарды (көмектерді) нақтылауға және табиғи көмектерді (аяқ, отырыс, қолдар мен дауыс) күшейтуге қолданылады. Шпор көптеген ат спорты түрлерінде қолданылады. Көптеген ат спорты ұйымдары шпордың дизайны мен қолданылуына қатысты ережелерді, сондай-ақ жануарға қатысты зорлық-зомбылыққа жататын әрекеттер үшін жазаларды белгілейді.
A spur is a metal tool designed to be worn in pairs on the heels of riding boots for the purpose of directing a horse or other animal to move forward or laterally while riding. It is usually used to refine the riding aids (commands) and to back up the natural aids (the leg, seat, hands, and voice). The spur is used in many equestrian disciplines. Most equestrian organizations have rules covering spur design and use, as well as penalties for using spurs in any manner that constitutes animal abuse.
Этимология
Бұл өте көне сөз англосаксон тіліндегі spura, spora сөздерінен туындаған, spornan, spurnan сөздерімен, "тебу, немқұрайлы қарау" мағыналарымен байланысты; салыстырыңыз: Ортағасырлық жоғары неміс тіліндегі Sporn, қазіргі неміс тіліндегі Sporn, голланд тіліндегі spoor. "Қозғаушы күш, ынталандыру" деген жалпы мағынасы ағылшын тілінде шамамен 1390 жылдан бері кездеседі.
Қазіргі заманғы марапаттар
Ортағасырлық рыцарь "сперге лайық болды" делінгендей, шпор беру дәстүрі қазіргі заманда әскери тарихы бар ұйымдардағы және мотоциклшілер арасында құрмет белгісі ретінде сақталып келеді. Папалық рыцарлық ордендерінің мүшелері алтын жалатылған шпорларды тікелей Папаның қолынан алады; Ұлыбританияның Гартер орденінің мүшелері де монархтан алтын жалатылған шпорлармен марапаттанады. Американдық Шпор орденіне қабылданғандар, егер олар жауынгерлік қимылдар арқылы мүшелікке қол жеткізсе, алтын түсті (әдетте мыс) шпорларды, ал жауынгерлік қимылдарға қатыспаса, күміс түсті (әдетте никель) шпорларды алады, бірақ олар міндетті түрде қабылдану рәсімінен өтеді.
Негізгі дизайн және тозу
Шпор мойны төмен қарай бағытталған ұшымен киіледі, егер бар болса, атпен жүру аяқкиімінің шпор тірегінде, шпор бауынның тоғасы аяқтың сыртында орналастырылады. Шпор стилі әр салада әртүрлі болады. Батыс ат спортына арналған шпорлар ауыррақ, көбінесе әшекейленген және айналатын роуэлдері бар. Батыс шпорларының мойны әдетте ұзын, ал роуэлдерінің диаметрі кең болады, бұл батыс стиліндегі аттының аяқ орнын ескереді, онда тірек ұзын орнатылады, ал қосқыштар мен тіреуіштерге арналған ауыр былғары аттының аяғын жылқыдан сәл алыстатады. Ағылшын ат спортында қолданылатын шпорлар өте жұқа, тар және консервативті дизайнда болады, мойны қысқа, себебі ат жабдығы мен аяқ орны жылқыға жақын орналасқан. Олардың ұшы көбінесе дөңгелек немесе жалпақ болады. Роуэлдер жай ғана жалпақ ұштарға қарағанда аз танымал, бірақ кейбір түрлерінде ұшында роуэл немесе тегіс диск болады. Дрессаж сияқты шеберлік қажетті спорт түрлерінде шпордың мақсаты жылқыны жылдамдату емес, керісінше, бүйірлеме және күрделі қозғалыстарда, мысалы, пируэттерде, траверстерде және реверстерде, сондай-ақ жерден жоғары қимылдарда нақты және дәл көмек көрсету. Дрессажбен айналысатындар Уотерфорд стиліндегі, ұшы дөңгелек түймелі шпорларды киеді. Керісінше, шоу-хантинг және конкур аттерін жүргізушілер алға жылдамдауға ынталандыру үшін, Уэльс принці дизайны сияқты, жалпақ ұшты шпорларды пайдалана алады. Қазіргі заманғы шпорлардың тағы бір түрі – мотоциклдерде қолданылатын шпорлар. Олар аяқ киімнің әшекейі ретінде тағылады, аяқ киімге ілінеді. Олар атпен жүрушілер киетін шпорларға ұқсас болуы мүмкін. Олардың жарқын түсі мотоцикл жүргізушілерін, әсіресе тоқтаған кезде ең осал болатын аяқтарына назар аударады. Иелері оларды шағын жыпылықтайтын LED шамдармен әрі безендіре алады. Сондай-ақ, оларды мотоцикл клубтары да сыйлайды.
Ат спорты үшін
Шпоры – атқа отырған адамға атқа ең жұмсақ, бірақ сыртқы бақылаушыларға көрінбейтін сигналдар беруге арналған құрал. Кез келген жарыс түрінде, шпорды қолданар алдында ат үстінде отырған адамның дұрыс позада болуы маңызды: терең отырыс, тіреккөздерге рұқсат беретін деңгейде созылған аяқтар, төменге түскен өкшелер, ішке бұрылған тізелер мен жамбастар, осылайша атқа отырған адамға сенімді тіреу табуға болады. Теріс қозғалыс жасайтын немесе тұрақсыз аяқ, атқа отырған адам отырғанда шпормен соққы беруге алып келуі мүмкін, соның салдарынан атты ашуландырып, қорқытып, жарақаттауы мүмкін, ал созымал қолдану аттың аяққа берілетін сигналдарға сезімталдығын төмендетуі мүмкін. Дұрыс емес қолдану қауіпті немесе қолайсыз мінез-құлықтарға, мысалы, шабуға немесе қашуға себеп болуы мүмкін. Шпор ат жарысы сияқты спорт түрлерінде сирек қолданылады, онда атқа отырған адамның аяғы атпен маңызды байланыста болмайды. Көптеген шпорлар атқа отырған адамның өкшесін сәл жоғары және ішке қарай иіп, қозғалту арқылы қолданылады. Тікенді шпор атқа отырған адамға қосымша әрекет етуге мүмкіндік береді: атқа отырған адам тек ішке басумен шектелмей, шпорды аттың бүйіріне жеңіл-желпі иіп қоюы мүмкін.
Родео шұңқыры
Спарларды нәзік қолданудан өзгешелік, родеоның бұқа және жылқы үстіндегі (қоян және жалаңаш ат) жарыстарында болады. Мұнда атқа немесе бұқаға әр қадамында тигізетін әсем әрі ерекше стильде шпор қолдану қажет. Бұл талап, жылқыны қасақана құлатқысы келген көне ат бағушылардың әрекеттерін еске түсіреді. Қазіргі заманда атқа отырғыштар жылқының өзі құлауға бейім болғанда, оны ынталандыру үшін ғана шпор қолдану керек, ауыртпауға болмайды. Шпордың дизайны мен қолданылуы родео ережелерімен қатаң регламенттеледі, шпорлардың ұшы дөңгелек болуы керек, ал роулерлер еркін айналуы тиіс. Шындығында, шпорларды құлау жарыстарында қолдану атқа отырғышқа ұстануды қиындатады. Жалаңаш ат жарысында, шпорлар бірінші секірісте жылқының иығының үстінде болуы керек және әрқашан алға бағытталған болуы керек, бұл атқа отырғышқа күш пен үйлесімді талап ететін өте қолайсыз жағдай жасайды. Жылқыға отырғыштар әр секірісте иықтан бүйірге дейін шпормен толық айналдыруы керек, бұл үлкен концентрацияны талап етеді, ал тепе-теңдіктегі кез келген қателік атқа отырғыштың құлауына әкелуі мүмкін. Бұқаға отырғыштарға классикалық стильде отыруға рұқсат етіледі, олар бұқаны шпормен құлатқысы міндетті емес, бірақ қаласа, аяқтарын төмен түсіріп, қалыпты отыру позына ұқсас стильде шпор қолдана алады.
Түрлері
Шпорлар ерлер, әйелдер және балаларға арнап, еніне қарай бөлінеді (ол мінгішінің етігінің өкшесіне сәйкес келуі керек). Шпорлар мойнының ұзындығына қарай да бөлінеді, салыстырмалы түрде кішкентай (әсіресе балалар шпорларында жиі кездеседі), ал кейбіреулері 5–7,5 см (2–3 дюйм) ұзындықта болады. Көптеген жарыс ережелері мойынның ұзындығын шектейді. Дөңгелек ұшы: ұшы шамамен кішкентай мәрмәр сияқты металл шардан тұрады, бұл оны ең жұмсақ шпорлардың бірі етеді. Тікті ұшы: Шпордың ұшы тікбұрышты, бірақ жиектері дөңгеленген. Уэльс принці: Бұл модельдің жазық ұшы бар, ол оны сәл өткір етеді. Бұл танымал стиль. Тісті дөңгелек шпор: Шпордың ұшында айналатын тісті дөңгелек орналасқан. Бұл батыс стиліндегі ең көп таралған шпор, бірақ кейбір ағылшын стиліндегі шпорларда да кездеседі. Тістері ұштарында дөңгеленген. Көптеген кішкентай тістері бар тісті дөңгелек, бірнеше үлкен тістері бар тісті дөңгелекке қарағанда жұмсақ. Көптеген тісті дөңгелектерде әр дөңгелектің үстінде кем дегенде сегіз тіс болады. Басқа да нұсқалар бар, олар көбінесе ағылшын стилінде кездеседі: Диск: Ұшында тісі жоқ, домалақ дискі сияқты кішкентай дөңгелек бар, ол қолданылған кезде шпордың жылқының денесінде домалап, шпордың іздерін қалдыру ықтималдығын азайтады. Дрессажда танымал, оның күші дискінің қалыңдығына байланысты. Роликті шпор: Мойынның ұшында пластикалық "ролик" орналасқан, ол жылқының денесіне тиген кезде қозғалады. Бұл сезімтал жылқыларда шпордың тиюінен туындаған ысқылуды азайтуға көмектеседі. Бұл өте жұмсақ деп есептеледі. Қарақұйрық мойынды шпор: Шпордың мойны қарақұйрықтың мойнына ұқсас, бұрыштап жоғары көтеріліп, содан кейін түзуленеді. Бұл көбінесе дрессажда кездеседі. Уотерфорд: Мойынның ұшында үлкен, дөңгелек металл шар бар, бұл шпорды жұмсақ етеді және ысқылудың пайда болуын азайтады. Le spur (ағылшын стилінде) немесе баррель жарысына арналған шпор (батыс стилінде): Шпордың мойнының орнына, өкшелік белдеудің ішкі жағында кішкентай "тістері" немесе тілімдері бар. Пайдалану үшін мінгіштің өкшесін бұрудың қажеті жоқ. Жылдам және нәзік модель, сонымен қатар қасақана қолданбаған кезде кездейсоқ қолдануға бейім. Жартылай жабықталған: Шпордың бір жағы күміс, мыс немесе қоладан жасалған суреттермен, логотиптермен немесе жабындармен безендірілген. Толық жабықталған немесе қос жабықталған: Шпордың екі жағында (ішкі және сыртқы) қымбат металдар, суреттер мен өрнектермен безендірілген.
Disc: The end has a small rowel like rolling disc without teeth, which allows the spur to roll on the horse's side when applied, decreasing chance of spur marks. Popular in dressage, its severity depends on the thickness of the disc. Roller spur: The end of the neck has a plastic "roller," which moves as the horse's side is touched. This spur tends to reduce spur rubs on sensitive horses. It is considered very mild. Swan neck: The neck of the spur goes upward at an angle, before leveling off, looking similar to the neck of a swan. This is commonly seen in dressage. Waterford: The end of the neck has a large, round, metal ball, making the spur softer and less likely to cause spur rubs. Le spur (English) or barrel racing spur (western): The spur has small "teeth" or ridges on the inside of the heel band, instead of a neck. For use, the rider does not have to turn in the heel. A quicker and more subtle design, it is also more apt to be accidentally used when not intended. Half mounted: The spur is decorated on one side only with silver, copper, or bronze decals, logos, or coverings. Full mounted or double mounted: The spur is decorated on both sides (in and out) with precious metals, images, and designs.