Кіріспе

Anacyclus pyrethrum, пеллиторий, испандық ромашка, Атлас тауының маргариткасы, бертрам немесе Акаркара – астралылар (Asteraceae) тұқымдасына жататын гүлді өсімдік түрі. Ол Жерорта теңізі мен Еуропаның бір бөлігінде, Солтүстік Африкада өседі, сондай-ақ Еуропаның басқа аймақтарында, Үндістанда және Пәкістанда табиғи түрде тараған. Бұл көпжылдық шөптесін өсімдік өсетін жері мен сыртқы түрі жағынан ромашкаға ұқсас. Қабырға пеллиторийі және жатаған пеллиторийі деп аталатын өсімдіктер басқа тұқымдасқа, қырыққабаттар (Urticaceae) тұқымдасына жатады.

Аттар

Пиретрум деген атаудан осы өсімдікте пиретрин бар деген тұжырымға келуге болар, бірақ ол дұрыс емес. Пиретрум да, "пеллиторий" атауы да көне грек тіліндегі "от" (πῦρ) сөзінен бастау алады.

Өсіру

Анацикл пиретрум вар. depressus (кейде жеке түр деп есептеледі, Anacyclus depressus), жатақ гүл немесе Атлас тауы гүлшоғыры деп аталады, көктемде гүлдейтін, аз суға талап ететін декоративтік өсімдік ретінде өсіріледі. Ол күмілді жасыл, жуан жапырақты және жалғыз, дала гүлдейтін ақ гүлдер шығарады. Альпілік немесе тасты бақта өсіруге қолайлы. Ол Корольдік бау-бақша қоғамының Бау-бақшалық еңбегі сыйлығымен марапатталды.

Дәрілік мақсаттарда

Анацикл пиретрум экстракттері тышқандарда анаболикалық белсенділікке ие және жануарлар моделінде тестостерон деңгейін арттырады. Аюрведа (көне үнді медицинасы) және Сиддха (Тамил Надудан шыққан, Оңтүстік Үндістанның медициналық жүйесі) осы өсімдіктің тамырын пайдаланады және ол ғасырлар бойы дәрі ретінде қолданылып келеді. Оны хинди тілінде Ақкал Кара, маратхи тілінде Ақкал Кадха, телугу тілінде Ақкала Карра (అక్కలకఱ్ఱ) және тамил тілінде Аккаракарам (அக்கரகாரம்) деп атайды. Мұнайдың бір түрі шұңқырлық экстракция (тамилше: குழி எண்ணெய்) әдісімен дайындалады. 15 ғасырдағы Тунис еңбегі «Жұпарлы бақшада» әл-Нефзави пиллетті сырттан, яғни пенис пен мүшеқапқа май ретінде жағуға, немесе ішке қабылдауға кеңес береді, бұл жыныстық қуаныш пен эрекцияны күшейтуге көмектеседі (13, 15, 17 тараулар).