Кіріспе

Девас – Үндістанның Мадхья-Прадеш штатындағы Малва аймағындағы қала. Бұл муниципалитет бұрын Британдық Радж кезінде екі 15 зеңбірек салюты мемлекеттік княздықтардың – Девас Кіші княздығы мен Девас Үлкен княздығының орталығы болған, оларды Маратхалардың Павар тайпасы билеген. Қала – Девас ауданының әкімшілік орталығы. Девас – өнеркәсіптік дамыған қала және мемлекеттік банкнот басу фабрикасына ие.

Этимология

Девас атауы қаладағы Деви Вайшини төбесінен шыққан, ол көбінесе Текри деп аталады. Бұл төбеде Деви Тулжа Бхавани, Чамунда Мата және Калика Мата қасиетті орындары орналасқан. Девас сөзінің маратхи тіліндегі «дева» (құдай) және «вас» (мекен) сөздерінің бірігуінен (санди) пайда болғаны айтылады, сондықтан Девас – «құдайдың үйі» деген мағынаны білдіреді. Свами Шивом Тирта Девас төбесінің (Текри) тарихын «Садан Шыхар» атты кітабында жазған. Осы аймақтан шабыттанған Э. М. Форстер 1953 жылы «Деви төбесі» атты туындысын жариялады. Аудан өзінің атын Девас қаласынан алған, ол 300 фут (91 метр) биіктіктегі конус тәрізді төбесінде орналасқан, бұл төбе Чамунда төбесі деп аталады және оның ең жоғарғы нүктесінде Чамунда Деви қасиетті орны бар. Девидің бейнесі Деви Вашини немесе Құдай ананың мекені деп аталатын үңгірдің қабырғасына қашалған. Осыдан Девас (dev vas) атауының пайда болғаны айтылады.

Тарих

Девас бұрын Британдық Үндістанның екі княжествоның астанасы болған. Бастапқы мемлекет 18 ғасырдың бірінші жартысында Маратхалардың Павар руынан Тукаджи Рао (Үлкен) және Живаджи Рао (Кіші) ағайындылары құрған. Олар 1728 жылы Маратха пешвасы Баджи Раомен бірге Малваға жорық жасады. Ағайындылар жерді бөлісіп алды, ал олардың ұрпақтары отбасының үлкен және кіші тармақтары ретінде билік жүргізді. 1841 жылдан кейін әр тармақ жеке мемлекет ретінде өз бөлігін басқарды, бірақ әрқайсысына тиесілі жерлер тығыз байланысты болды; Деваста, астанада, басты көшенің екі жағы әртүрлі басқаруға бағынысты болды және сумен жабдықтау және жарықтандыру мәселелерінде әртүрлі ережелер сақталды. Үлкен тармақтың ауданы 446 шаршы миль (1155 км²) және 1901 жылы 62 312 адамды құрады, ал кіші тармақтың ауданы 440 шаршы миль (1140 км²) және сол жылы 54 904 адамды құрады. Екі Девас мемлекеті де Орталық Үндістан агенттігінің Малва агенттігіне қарасты. Девас Кіші және Девас Үлкен дарбарлары (сарайлары) сардарлар, манкарилер, истамұрадарлар, такурлар және жагирдарлардан тұрды. 1947 жылы Үндістан тәуелсіздік алғаннан кейін Девас (Кіші және Үлкен) махараджалары Үндістанға қосылды, ал олардың штаттары Мадхья-Бхаратқа біріктірілді, ол 1950 жылы Үндістан штаты болды. Кейін, 1956 жылы Мадхья-Бхарат Мадхья-Прадеш штатына енді.

География

Девас Индордың солтүстік-шығысында, Уджайнның оңтүстік-шығысында және Шаджапурдың оңтүстік-батысында жатыр. Қала Малва жазығының тегіс жазықтығында орналасқан. Оңтүстісте жер бірте-бірте Виндхья тауларына көтеріледі, ол Чамбал және Кали Синдх өзендерінің бастауы болып табылады, бұл өзендер аудан арқылы солтүстікке қарай Ганг өзеніне құяды. Девас қаласының басты өзені – Кшипра.

Демография

Халық санағы бойынша, Девастың жалпы саны - , оның ішінде ерлер және әйелдер. 0-6 жас аралығындағы халық саны болса, Девастағы сауатты адамдардың жалпы саны - құрады, бұл халықтың 74,3% -ын құрайды, ал ерлердің сауаттылығы 79,9%, әйелдердің сауаттылығы 68,3% болды. Девастың 7 жастан асқан халықтың тиімді сауаттылық деңгейі 84,6% -ды құрады, оның ішінде ерлердің сауаттылық деңгейі 91,1%, ал әйелдердің сауаттылық деңгейі 77,7% болды. Касталық топқа жататын халық саны - , ал тайпалық топқа жататын халық саны - . 2011 жылы Деваста үй шаруашылықтарының саны болды.

Әкімшілік

Девас округынан сайланған Парламент мүшесі – 2019 жылғы Лок Сабха сайлауында жеңіс одіс еткен БЖД-ның Махендра Сингх Соланки. 2018 жылғы Мадхья-Прадеш штаты Заң шығарушы жиналысы сайлауы бойынша Девас округының Заң шығарушы жиналысының мүшесі – Гаятри Раже Павар.

Өнеркәсіп

Девас 1800 жылдары бөлшек саудада опиум өндіру орталығы ретінде танымал болды, бұл туралы 1895 жылғы Опиум жөніндегі Корольдік комиссияның алғашқы есебінде көрсетілген. 1970-ші жылдардың соңы мен 1980-ші жылдардың басында индустрияландыру қарқыны жоғары болды, бірақ инфрақұрылымның жеткіліксіздігіне байланысты 1980-ші жылдардың соңынан бастап бұл қарқын баяулады. Соңғы жылдары кейбір салалар өсуді қолдау үшін қажетті инфрақұрылымның жетіспеуіне байланысты қызметін тоқтатты; бұрынғы онжылдықтарда суды шамадан тыс пайдалану салдарынан су тапшылығы туды. Қалада мыңдаған жұмысшыны жұмыспен қамтитын көптеген өнеркәсіптік кәсіпорындар бар. Ірі компаниялардың қатарында Tata International, Kirloskar, John Deere, Eicher Motors, Gajra Gears, Cummins Turbo Technologies, STI Sanoh Steel Tubes Plant және Coparo Steel Tubes Unit бар. Девас Үндістанның соя астанасы ретінде танылады және Kriti Nutrients, Prestige Agro Tech, Mittal Soya Protein, Adani Agri Logistics сияқты ірі соя өнімдері брендтерімен елдегі соя өңдеу өнеркәсібінің маңызды бөлігі болып табылады. Девас сонымен қатар Мадхья-Прадеш пен Үндістанның маңызды фармацевтикалық орталықтарының бірі болып есептеледі, Девастың өнеркәсіптік аймақтарында көптеген фармацевтикалық өнімдерді өндіретін мекемелер мен зертханалар орналасқан. Ranbaxy Laboratories және Sun Pharma Industries өндірістік бөлімшелері де осы жерде орналасқан. Мальва үстіртіндегі теңіз деңгейінен жоғары орналасқандықтан, аймақтағы тұрақты жел ағындары жел энергиясын жинауға қолайлы. Девас тауларының қатарында 100-ден астам жел диірмендері бар, олар шамамен 60 мегаватт (МВт) қуат өндіреді. Олардың қаржыландырылуын бірнеше жеке компаниялар (негізінен Suzlon Energy) жүзеге асырды, олар сенімді қуат көзін іздеді. Деваста Үндістанның қауіпсіздік баспа және монета жасау корпорациясының (SPMCIL) валюта баспасы орналасқан. Бұл сонымен қатар Банкноттарды басып шығару (BNP) деп те аталады. 1974 жылы құрылған SPMCIL-дің өндірістік бөлімшесі Үндістан Үкіметінің, Қаржы министрлігінің және Экономикалық істер департаментінің толық меншігінде. BNP Dewas ₹50, ₹100, ₹500 және ₹2000 номиналдарындағы Үндістан валюталық ноталарын (Үнді рупиясы немесе INR; Символы: '₹') басып шығарады және кез келген номиналдағы банкноттарды басып шығаруға қабілетті. Банкноттар жалған ақша жасауды болдырмау және Резервтік банк стандартына сәйкес келу үшін қатаң қауіпсіздік ережелерімен басылады. Бұл бөлімде өндірісте жұмыс істейтін шамамен 1400 қызметкер бар, білікті және оқытылған жұмыс күші жиналған. BNP кампусы 185 гектар жерді алып жатыр. Жоғары қауіпсіздікті баспа кешенінен басқа, BNP Dewas және SPMCIL-дің басқа бөлімшелері үшін қауіпсіздік бояуын өндіретін мамандандырылған бояу фабрикасы да бар, олар басқа да мемлекеттік құжаттарды басып шығаруға қолданылады. Сонымен қатар, қызметкерлер үшін 1400 пәтерден тұратын тұрғын үй кешені де бар. Орталық өнеркәсіптік қауіпсіздік күштері (CISF) баспа кешенінің және банкноттарды тасымалдаудың қауіпсіздігі мен өрттен қорғауды қамтамасыз етеді.

Медиа

Баспа сөз саласында, "Сатякар" атты күнделікті кешкі газет Девас қаласынан жарияланады. Бұған қоса, Индор қаласынан шығатын "Дейник Бхаскар", "Найдуния", "Патрика" сияқты газеттер де осы жерде таратылады.

Темір жол

Девас торабы (станция коды: DWX) – Девас қаласының басты теміржол торабы. Бұл Батыс теміржолының Ратлам бөлімшесіне қарасты "B" санатындағы теміржол торабы. Электрленген теміржол желісі арқылы солтүстік-батысқа қарай Индор (INDB) және оңтүстік-батысқа қарай Уджайн (UJN) тораптарымен жақсы байланысты. Индор–Гвалиор теміржол желісінде орналасқан.

Жол

Девас қаласы мемлекеттік және ұлттық тас жолдар арқылы елдің және штаттың ірі қалаларымен жақсы байланысқан. NH 47 және NH 52 Девас қаласын Индормен және Мадхья-Прадеш штатының басқа қалаларымен байланыстырады. МП Ш 18 Девас қаласын Бхопал, Уджайн және Ахмадабадқа қосып тұрады.

Ауа

Девастың өз әуежайы немесе ұшу-қону жолағы жоқ. Ең жақын әуежай – Индор қаласындағы Деви Ахилья Бай Холкар әуежайы, ол автомобиль жолымен шамамен жақын жерде орналасқан. Девас ауданындағы Чапда ауылында әуежай салу жоспарлануда. 2022 жылдан бастап әуежай құрылысының жақын арада басталмайды деп күтілуде.

Қызықты орындар

Девас қаласы Devi Chamunda ғибадатханасымен және 300 фут (91 м) биіктіктегі төбеде орналасқан Devi Tulaja Bhavani ғибадатханасымен әйгілі. Тас баспалдақтар арқылы Choti Mata (Chamunda Mata) және Badi Mata (Tulja Bhavani Mata) қасиеттеріне екі киелі орынға жетесіз. Текри төбесіндегі көптеген басқа да ғибадатханаларды жаяу аралап көруге болады. Шри Шилнат Дхуни, Текри төбесінің етегінде, Шилнат Махараджаның ізбасарларының құлшылық ететін жері. Шилнат Махарадж Джайпурдың патшалық отбасынан шыққан және кейін Горакнатх Сумпрадаясының жоғы болды, ол өмірінің соңында Деваста тұрды. Девастағы Meetha talab маңындағы Павар шатырлары – аймақтағы Маратха сәулетінің мысалы. Девастағы Kailadevi ғибадатханасы штаттың ең ірісі болып табылады. Ол Мишри Лал Нагарда (Агра-Бомбей тас жолында) орналасқан. Оны 1995 жылдың желтоқсанында кәсіпкер Маннулал Гарг салған. Бұл заманауи ғибадатхананы Оңтүстік Үндістан суретшілері салған, онда 51 фут (16 м) биіктіктегі Хануманның мүсіні орналасқан. Алғашқы Kaila Devi ғибадатханасы Раджастхан штатының Караули ауданында Калисил өзенінің жағасында орналасқан. Бұл ғибадатхана бұрынғы Караули князьдығының қамқоршы құдайы Кайлаға арналған. Махадев мандир – 1942 жылы Шримант Садашиве Рао Махараджа (Хасе Сахеб) салған Шанкар Гадхтағы ғибадатхана. Ғибадатхана қаланың оңтүстігіндегі кішкентай төбеде орналасқан. Махакалешвар ғибадатханасы, Билули – Билули ауылы Девастан солтүстікке қарай 3 км қашықтықта орналасқан.