Кіріспе

Расипурам Кришнасвами Айер Лаксман (24 қазан 1921 жыл - 26 қаңтар 2015 жыл) – үнді карикатурисі, иллюстратор және юморист. Ол "Жай халық" (The Common Man) туындысымен және 1951 жылдан бастап "The Times of India" газетінде жарияланған "You Said It" күнделікті карикатуралар тізбегімен ең көп танылды. Р. К. Лаксман мансабын жартылай уақытты карикатурист ретінде бастады, негізінен жергілікті газеттер мен журналдарда жұмыс істеді. Оқушы кезінде ол ағасы Р. К. Нараянның "The Hindu" газетінде жарияланған әңгімелеріне иллюстрациялар жасады. Оның тұңғыш толық уақытты жұмысы Мумбайдағы "Free Press Journal" газетінде саяси карикатурашы болып жұмыс істеу болды. Кейіннен ол "The Times of India" газетіне қосылып, "Жай халық" кейіпкері арқылы танымал атанды, бұл Лаксман өміріндегі шешуші кезең болды.

Туу және балалық шақ

Р. К. Лаксман 1921 жылы Майсур қаласында тамил индус брахман отбасында дүниеге келді. Әкесі мектеп директоры болған, ал Лаксман сегіз баланың ең кішісі еді: алты ұл және екі қыз. Оның ағасы белгілі романист Р. К. Нараян. Лаксманды «Делінің сыбызғышысы» деп атаған. Ол кітап оқуды үйренгенге дейін «The Strand», «Punch», «Bystander», «Wide World» және «Tit Bits» сияқты журналдардағы суреттерге ғашы болды. Көп ұзамай ол үйінің едендеріне, қабырғаларына және есіктеріне сурет салып, мектептегі мұғалімдерінің карикатураларын сызып жүрді. Бір мұғалімі оның қарағай жапырағын салғаны үшін мақтады, содан кейін ол өзін болашақ суретші деп ойлай бастады. Лаксманға ерте кезде әсер еткен тағы бір тұлға – әлемдік атырына ие британдық карикатурист сэр Дэвид Лоу (оның қолынан жазылуын ұзақ уақыт бойы «қой» деп қате түсінді). Лаксман өзінің «Уақыт туннелі» атты автобиографиясында былай деп жазады:
Бөлмемнің терезесінен көрінетін заттарды салдым – құрғақ бұтақтар, жапырақтар, кесірткелер сияқты жорғалаушы жандар, қызметшінің отын шабуы және, әрине, қарсыдағы ғимараттардың шатырындағы түрлі позадағы қаргалар. Лаксман жергілікті «Rough and Tough and Jolly» крикет командасының капитаны болды, ал оның қимылдары ағасы Нараян жазған «Dodu the Money Maker» және «The Regal Cricket Club» әңгімелеріне шабыт берді. Лаксманның бейкүнә балалық шағы әкесінің салдарынан параличке ұшырауымен және шамамен бір жылдан кейін қайтыс болуымен шайқалды, бірақ үйдегі үлкендер жауапкершіліктің көп бөлігін өз мойндарына алды, ал Лаксман мектепте оқуын жалғастырды. Жоғары мектепті бітірген соң, Махараджаның үкіметтік мектебінен кейін Лаксман Сэр Дж. Дж. қолданбалы өнер институтына сурет салу және кескін салуға деген өмір бойғы қызығушылығын дамыту ниетімен түсуге өтініш берді, бірақ мектеп деканы оған оның суреттерінде «біздің мекемеге студент ретінде қабылдануға жеткілікті талант жоқ» деп хат жазды және қабылдаудан бас тартты. Соңында ол Майсур университетін бакалавр дәрежесімен бітірді. Осы уақыт аралығында ол жеке суретшілік қызметін жалғастырып, «Свараджа» журналына карикатуралар салған және Нарад бейнесі негізінде анимациялық фильмге үлес қосты.

Басталуы

Р. К. Лаксманның алғашқы еңбектері «Рохан» газетінде және «Свараджа» мен «Блитц» журналдарында жарияланды. Майсур Махараджа колледжінде оқып жүргенде ол ағасы Р. К. Нараянның «The Hindu» газетінде жарияланған әңгімелеріне иллюстрациялар жасауды бастады, сондай-ақ жергілікті газеттер мен «Swatantra» үшін саяси карикатуралар салған. Лаксман 1942 жылы М. Шиварамның Бангалордың Маджестик ауданындағы клиникасымен құрылған «Кораванжи» атты каннада тіліндегі юмор журналына да карикатуралар салған. Ол бұл ай сайын шығатын журналды күлкілі және сатиралық мақалалар мен карикатураларға арнап бастама көтерді. Шиварамның өзі каннада тіліндегі белгілі юморист еді және Лаксманды қолдады. Лаксман Мадрастағы «Gemini Studios» студиясында жазғы жұмыс істеді. Оның тұңғыш толық уақытты жұмысы Мумбайдағы «The Free Press Journal» газетінде саяси карикатурашы болып жұмыс істеу болды, онда Бал Тхакрей оның әріптесі болды. 1951 жылы Лаксман Мумбайдағы «The Times of India» газетіне қосылды, осылайша елу жылдан астам созылған мансабы басталды. Оның «қарапайым адам» кейіпкері, оның қалталық карикатураларында демократияның құрылуының куәсі ретінде бейнеленеді. Антрополог Р. Г. Хандури былай деп жазады: «Р. К. Лаксман сыбайлас жемқорлық туралы сюжет және кейіпкерлер жиынтығы арқылы мультфильмдік жаңалықтарын құрастырады. Бұл жаңалықтар министр, қарапайым адам және ұшақ символындағы заманауилық бейнесі арқылы көрініс табады және тарайды (2012: 304)».

Басқа туындылар

1954 жылы Лаксман «Азиялық бояулар» ЖШҚ тобы үшін «Gattu» деп аталатын танымал талисман жасады. Ол сондай-ақ бірнеше роман жазды, ал біріншісі «Отель Ривьера» деп аталды. «Фильмфэйр» журналындағы «Кездеспеген жұлдызым» атты мультсериалда ол Камала Лаксманның «Тек кездескен жұлдызым!» деген тақырыппен суретін салды. Олардың ұлы Шринивас Лаксман – Мумбайда тұратын тәуелсіз ғарыш журналисі және «The Times of India» газетіне тұрақты түрде материалдар жазады. 2003 жылдың қыркүйек айында Лаксман инсульт алды, оның салдарынан денесінің сол жағы салдануға ұшырады. Ол толыққанды жазылған жоқ. 2010 жылдың 20 маусымында Лаксман Пуна қаласынан әуемен жеткізіліп, Мумбайдағы Брич Кэнди ауруханасына түсті.

Өлім

Лаксман 2015 жылы Үндістан Республикасы күнінде Пуна қаласындағы Динанат Маңгешкар ауруханасында 93 жасында қайтыс болды. Ол үш күн бұрын несеп жолдарының инфекциясы және кеудедегі проблемаларға байланысты ауруханаға түскен, бұл бірнеше органдарының жұмысын тоқтатуға әкелді. 2010 жылдан бері ол бірнеше рет инсульт болған. 27 қаңтарда Үндістан Ғарыш зерттеу ұйымы Лаксман салған, "Мангалиян" Марсқа сәтті қонғандағы мультфильмін Facebook және Twitter парақшаларында жариялады. Махараштра бас министрі Девендра Фаднавис Лаксманға мемлекеттік деңгейде жерлеу рәсімі жасалатынын және оның құрметіне ескерткіш салынатынын хабарлады. Лаксманның денесі Пунадағы Симбиоз институтының ғимаратында, "қарапайым адам" мүсіліне жақын жерде сақталды және оның мәйіті Вайкунт крематориында өртеуге берілді.

IIC көрмелері

Индияның карикатура галереясында Индияның карикатурашылар институты ұйымдастырған Лаксманның карикатураларының көрмесі. Күн Көрмесі ашылған: 6 ақпан 2009 ж. Р. К. Лаксман – Жаярамарадж Урс 8 ақпан 2012 ж. Р. К. Лаксманның жарияланбаған эскиздері – М. Н. Венкатачалия, Гириш Карнад 17 тамыз 2013 ж. «Танымал он бес» – Тадао Кагая (жапон карикатурисі) 21 қазан 2013 ж. «Лаксманның ең жақсы туындылары» 27 қазан 2014 ж. «Тұлғалар: Лаксманның карикатуралары» 23 қаңтар 2016 ж. «START UP Р. К. Лаксман Кораванджиден» – Уша Сринавас Лаксман, М. Шивакумар, Белуру Рамамурти 15 қазан 2016 ж. «Жарияланбаған Р. К. Лаксман» 14 қазан 2020 ж. Оның 100 жылдығына арналған көрме.

Мұра

Р. К. Лаксман мұражайы: Пуна қаласындағы Р. К. Лаксман мұражайында Р. К. Лаксманның 35000-нан астам иллюстрациясы сақталған. Экспонаттар бірнеше галереяда көрсетілген. Лаксманның өміріне толығымен арналған жеке галерея бар. Онда оның бала кезінен сақталған сирек фотосуреттері, сондай-ақ оның ағасы, белгілі романист Р. К. Нараянның суреттері де қойылған. Мұражайда жарық пен дыбыс эффектілерінен тұратын көрсетілім де бар.

Танымал мәдениет

Актер Асиф Әли Бег «Scam 1992» веб-сериалында Р. К. Лаксман рөлін сомдады. Бұл Sony LIV-тің түпнұсқалық жобасы, ол Гаршад Мехтаның 1992 жылғы үнді қор нарығындағы алаяқтығына негізделген. Сериалда ол «Times of India», Мумбайда жұмыс істеген кезде журналист Сучета Далалмен әрекеттесетіні көрсетілген. 2015 жылдың 24 қазанында Google Лаксманды оның 94 жылдығына орай құрметтеп, Google Doodle-да бейнеледі.

Мультимедиялық

Р. К. Лаксман көзімен Үндістан – Кешеден бүгінге дейін (CD ROM). "Р К Лаксман Ки Данья" телесериалы, SAB TV телеарнасында. "Wagle Ki Duniya" телесериалы, DD National телеарнасында.