Кіріспе

Саяси немесе әлеуметтік мәселелерге толы редакциялық карикатуралар салатын суретші, сондай-ақ саяси карикатурашы деп те аталады. Олардың карикатуралары ұлттық немесе халықаралық деңгейдегі күнделікті жаңалықтар мен өзекті мәселелерді жеткізу және оларға сын тұрғысынан қарау үшін қолданылады. Саяси карикатурашылар көбінесе саясаткерлердің немесе басқа да тұлғалардың еліктеуін жасау үшін карикатуралық стильді пайдаланады. Олар сондай-ақ жеке адамдарды немесе топтарды сықаққа салу, өз пікірлерін күшейту немесе белгілі бір оқиғаға қатысты пікір білдіру үшін юмор мен сатираны қолданады. Редакциялық карикатурашы идеяны аздаған немесе мүлдем мәтінсіз, тек сурет арқылы көрнекі түрде жеткізеді, сондықтан оны көптеген тілдер мен елдерде түсінуге болады. Редакциялық карикатураның берік дәстүрі әлемнің барлық саяси жүйелерінде, Куба, Австралия, Малайзия, Пәкістан, Үндістан, Иран, Франция, Дания, Канада және АҚШ сияқты елдерде кездеседі.

Шолу

Саяси карикатурашылардың дәстүрлі және ең көп таралған түрі – газеттің редакторлық немесе жаңалықтардың бірінші бетіне жарияланатын қалташа карикатурасы. Редакциялық карикатуралар көбінесе комикстер бөлімінде кездеспейді, алайда кейбір карикатуралар мен комикстер (мысалы, Doonesbury) өзге салаға қатысты мәртебеге ие болған. Үндістанда саяси пікірлерді жеткізудің ең кең таралған және танымал түрі – қалташа карикатурасы. Р.К. Лаксман, Судир Дар, Марио Миранда, Э.П. Унни, Шехар Гурера, Ажит Нинан – күнделікті қалташа карикатуралары арқылы танымал болған редакциялық карикатурашылардың кейбірі. Редакциялық карикатурашылар редакторлық бетте немесе газеттің жалпы бағытында айтылған саяси пікірді көрсете алады, сонымен қатар қарсы көзқарастарды білдіре немесе оқырмандардың көпшілігінің көзқарасын бейнелейтін халыққа жақын әзілдерді таңдай алады. Тарихи тұрғыдан алғанда, саяси карикатураның тамыры қоғамды хабардар етудегі рөлі тұрғысынан ежелгі өнер түрлеріне, мысалы, тас дәуіріндегі үңгір суреттеріне немесе Мысыр иероглифтеріне дейін жетеді. Карикатурашылар көп жағдайда сарай клоунының рөлін атқарады, ол патшаға немесе билеушіге қызмет ете отырып, оның режимін еліктеп, сынайды, сарайды немесе қара халықты көңілді етеді.

БАҚ-тың дамуы

Тарихи тұрғыдан алғанда, саяси карикатуралар жылдам қолмен салынған, сканерленген және қара-ақ түсте көбейтіліп, басылым газеттерде жарияланған. Түстің пайдалануы кейінірек болды, ал соңғы кезде цифрлық сурет салу құралдары газеттік мерзімдерге орай жұмысты жылдам дайындаудың танымал және тиімді тәсіліне айналды. Соңғы жылдары Интернет мұндай қысқа форматтағы медиа, әзіл-қалжың және азшылықтың саяси пікірлерін таратудың кең таралған құралына айналды, бұл онлайн және баламалы редакциялық карикатуралардың танымалдығының өсуіне әкелді. Интернетте комикс журналистикасының дамуы, ұзақ комикс форматын пайдаланып, оқиғаны тереңірек жеткізуге мүмкіндік береді және тік веб форматта өте тиімді. Көрнекі журналистер ретінде комикс журналистері сөздер мен суреттер арқылы оқиғаны көрнекі түрде баяндай алады. АҚШ-та саяси спектрдің екі жағында да жүзден астам жарияланған редакциялық карикатурашы бар. Бұрын американдық газеттер көбінесе штаттық саяси карикатурашыларды жұмысқа алған, ал қазір көптеген саяси карикатурашылардың жұмыстары синдикациялық қызметтер арқылы таратылады (мысалы, Andrews McMeel Syndication, Cagle Cartoons, Tribune Content Agency, King Features Syndicate, Creators Syndicate және Counterpoint Media).

Қауіптері

Саяси карикатурашының мақсаты көбінесе пікірталас тудыру және оны ынталандыру болып табылады; олар сонымен қатар дау-дамайға себеп болуы мүмкін. Олардың жұмысы сыбайлас немесе зорлық-зомбылыққа ұшыраған режимдерді, үкіметтерді немесе саяси топтарды әшкерелеуі мүмкін, сондықтан олар өздерінің және оларды жариялағандардың қауіпсіздігіне қауіп келтіреді. 2005 жылы Jyllands Posten газетіндегі Мұхаммед карикатураларына қатысқан даниялық карикатурашы Курт Вестергаардқа көптеген өлім туралы угрозалар келді және ол балтамен қаруланған адамнан үйінде шабуылға ұшырады. 2015 жылы француз сатирикалық журналы Charlie Hebdo кеңсесіне Мұхаммедтің карикатураларын жариялағандарына наразылық білдіріп, екі исламист қарулы адам шабуыл жасады. Оның ішінде Charb, Cabu, Honoré, Tignous және Wolinski сияқты штат карикатурашылары бар 12 қызметкер қаза тапты.

Марапаттар

Cartoonists Rights Network International жыл сайын "Редакциялық карикатурадағы батылдық" сыйлығын өз жұмысын жариялау үшін қауіпке тілігіп, батылдық танытқан саяси карикатурашыларға табыс етеді. 2015 жылы бұл құрмет Иранның Атена Фаргадани есімді суретшіге берілді, ол Иран Парламентін әртүрлі жануарлардың бас бейнесімен бейнелеген карикатура жариялағаны үшін 12 жылдан астам түрмеге жабылды. Әр жыл сайын Американың үздік редакциялық карикатурисіне Пулитцер сыйлығы беріледі – бұл шешімді медиа индустриясының тәжірибелі мамандары мен медиа-ғалымдардан құралған комиссия қабылдайды (Пулитцер сыйлығы туралы суреттелген есеп беру және түсіндірулерді қараңыз). Редакциялық карикатурашыларға жыл сайын табыс етілетін тағы бір маңызды наградаларға Кәсіби журналистер қоғамының Sigma Delta Chi сыйлығы, Шетелдік баспасөз клубының Томас Наст сыйлығы және Герблок сыйлығы жатады.