Малайзиялық сатирик суретші Ла́т өмірі мен шығармалары

Кіріспе

Малайзиялық карикатурист Дато Мохаммад Нор бин Мохаммад Халид (; 5 наурыз 1951 жылы туған), көбінесе Лат деп танылады, – малайзиялық карикатурист. 2002 жылы Фукуока Азия мәдениеті сыйлығының иегері атанған Лат 13 жасынан бастап 20-дан астам карикатура жинағын жариялаған. Оның туындылары көбінесе Малайзияның әлеуметтік және саяси оқиғаларын комедиялық тұрғыдан, бейтараптық сақтай отырып бейнелейді. Латтың ең танымал туындысы – «Кампунг Бой» (1979), ол әлемнің көптеген елдерінде жарық көрген. 1994 жылы Перак сұлтаны оған карикатура арқылы әлеуметтік келісім мен түсіністікті нығайтуға қосқан үлесі үшін «датұқ» құрметті атағын берді. Лат сондай-ақ қаланың әлеуметтік қауіпсіздігін арттыру үшін үкіметпен жұмыс істейді. Ауылда дүниеге келген Лат жастық шағын елді мекенде өткізіп, 11 жасында қалаға көшіп келді. Оқу кезеңінде ол газет-журналдарға карикатуралар жазып, отбасының кірісін көмектесті. Оның алғашқы комикс кітабы «Тіга Секаван» («Үш дос ұрыны ұстайды») 13 жасында жарық көрді. Жоғары білімге қажетті бағаларды ала алмағаннан кейін Лат газет тілшісі болды. 1974 жылы ол редакциялық карикатурист ретінде жұмыс істеуге көшті. Малайзиялық өмір мен әлемге қатысты көзқарастарын көрсететін оның туындылары «New Straits Times» және «Berita Minggu» сияқты ұлттық газеттерде тұрақты түрде жарияланады. Ол өмірлік тәжірибесін автобиографиялық туындыларында – «Кампунг Бой» және «Town Boy» кітаптарында бейнеледі, ауыл және қала өмірі туралы әңгімелерді салыстырып көрсетеді. Латтың стилі алғашқы шабыт көздері – «The Beano» және «The Dandy» комикстерін еске алады. Дегенмен, ол өзінің ерекше сурет салу әдісін қалыптастырды, қалам мен сыямен батыл сызықтармен көшедегі қарапайым адамдарды бейнелейді. Оның малай кейіпкерлерінің айқын ерекшелігі – үш иілген мұрын. Лат отбасылық өмір мен балаларға ерекше назар аударады, себебі ол 1960 жылдары батырлар туралы комикстерімен танымал болған аға карикатурист Раджа Хамзаны құрметтейді. Реджабад, өте беделді карикатурист, Латтың ұстазы болды және жас карикатуристке туындыларының тақырыбына сезімтал болу қажеттігін сіңірді. Латтың егжей-тегжейлілікке назар аударуы оған танымалдылық сыйлады, оның туындыларын шынайы және бейтарап деп санайтын көпшілікке ұнатуға себеп болды. Карикатуралар жазу мен жариялаудан басқа, Лат анимация, тауарлар өндірісі және ойын-сауық парктері саласына да қадам басты. Оның есімі мен туындылары халықаралық деңгейде танымал; Матт Гронинг және Серхио Арагонес сияқты шетелдік карикатуристер оның өнерін жоғары бағалайды, ал шетелдік үкіметтер Латты елдерін аралауға шақырып, оның тәжірибелері туралы карикатуралары арқылы елдеріне көбірек танымал болуды үміттенеді. 27 жыл Куала-Лумпурда тұрып, жұмыс істегеннен кейін Лат жартылай зейнеткерлікке шығып, Ипохқа көшіп келді.

Malaysian cartoonist

Dato' Mohammad Nor bin Mohammad Khalid (; born 5 March 1951), more commonly known as Lat, is a Malaysian cartoonist. Winner of the Fukuoka Asian Culture Prize in 2002, Lat has published more than 20 volumes of cartoons since he was 13 years old. His works mostly illustrate Malaysia's social and political scenes, portraying them in a comedic light without bias. Lat's best known work is The Kampung Boy (1979), which has been published in several countries across the world. In 1994, the Sultan of Perak bestowed him the honorific title of datuk, in recognition of the cartoonist's work in helping to promote social harmony and understanding through his cartoons. Lat also works for the government to improve the city's social security. Born in a village, Lat spent his youth in the countryside before moving to the city at the age of 11. While in school, he supplemented his family's income by contributing cartoon strips to newspapers and magazines. He was 13 years old when he achieved his first published comic book, Tiga Sekawan (Three Friends Catch a Thief). After failing to attain the grades that were required to continue education beyond high school, Lat became a newspaper reporter. In 1974, he switched careers to be an editorial cartoonist. His works, reflecting his view about Malaysian life and the world, are staple features in national newspapers such as New Straits Times and Berita Minggu. He adapted his life experiences and published them as his autobiographies, The Kampung Boy and Town Boy, telling stories of rural and urban life with comparisons between the two. Lat's style has been described as reflective of his early influences, The Beano and The Dandy. He has, however, come into his own way of illustration, drawing the common man on the streets with bold strokes in pen and ink. A trademark of his Malay characters is their three loop noses. Lat paid attention to family life and children because of his idolisation of Raja Hamzah, a senior cartoonist who was also popular in the 1960s with his comics about swashbuckling heroes. Rejabhad, a well respected cartoonist, was Lat's mentor, and imbued the junior cartoonist with a preference to be sensitive to the subjects of his works. Lat's attention to details gained him popularity, endearing his works to the masses who find them believable and unbiased. Aside from writing and publishing cartoons, Lat has ventured into the fields of animation, merchandising, and theme parks with his creations. His name and works are recognised internationally; foreign cartoonists, such as Matt Groening and Sergio Aragonés, admire his art, and foreign governments invite Lat to tour their countries, hoping to gain greater exposure for their countries through Lat's cartoons of his experiences in them. After 27 years of living and working in Kuala Lumpur, Lat moved back to Ipoh for a more sedate lifestyle in semi retirement.

Ерте өмір және білім

Мұхаммед Нор Мохд Халид 1951 жылғы 5 наурызда Малайзияның Перак штатындағы Гопенг қаласында орналасқан шағын елді мекен – Кота Баруда дүниеге келді. Оның әкесі Мохд Халид Мохд Нох Малайзия Қарулы Күштерінің мемлекеттік қызметкері, ал анасы Нор Азиан Саид – үй шаруасымен айналысатын әйел болған. Халид дене бітімі жұмыр, бет-әлпеті херубимдей болғандықтан, отбасында оған “булат” (толық) деген лақап ат қойылды. Достары оны “Лат” деп қысқартты, ол оның kampung-те, кейін әлемде танымал аты болды. Лат отбасының тұңғыш баласы болғандықтан, достарымен бірге жиі орман, плантациялар мен қалайы кен орындарында ойнайтын. Олардың ойыншықтары көбінесе күнделікті тұрмыстық заттардан және табиғаттан алынған нәрселерден жасалған. Лат ата-анасы берген материалдармен сурет салуды ұнататын, ал басқа да көңіл көтерушіліктері – комикстер оқып, теледидар көру еді. Лат жергілікті суретші Раджа Хамзаға табынатын, ол батыр малай батырлары туралы әңгімелерімен танымал болған. Малайзиялық өнер сыншысы және тарихшы Редза Пиядаса Латтың kampung-тегі алғашқы жылдары карикатурашының kampung тамырларына мақтаныш сезімін және “ерекше малай” көзқарасын сіңіргенін, ол “имек пен әдемілікке” толы екенін айтады. Латтың ресми білімі жергілікті малай kampung (ауыл) мектебінде басталды. Мұндай мекемелер көбінесе жергілікті тілде оқытып, академиялық жетістіктерге ұмтылмайтын. Бала бірнеше рет мектепті ауыстырды, әкесінің жұмысының сипаты отбасын ел бойынша бір әскери базадан екіншісіне көшірді, олар 1960 жылы оның туған жеріне оралды. Бір жылдан кейін Лат арнайы малай сыныптық емтиханын тапсырып, мемлекеттік астана Ипохтағы ағылшын тіліндегі мектеп-интернатқа оқуға қабілетті болды. Оның жетістігі әкесіне кенттік үйді сатуға және отбасын қалаға көшіруге шешім қабылдауға көмектесті, сол кездегі қоғам ағылшын тіліндегі мектепте білім алуды жақсы болашаққа апаратын жол деп есептеді. Лат білімін Перактың “миссионерлік емес ағылшын тіліндегі бірінші мектебі” – Андерсон мектебінде жалғастырды. Редза Латтың жоғары білім алу үшін Ипохқа көшуін карикатурашының дамуының маңызды кезеңі ретінде атап көрсетеді. Көп ұлтты орта оның әртүрлі достық қарым-қатынастарды орнатуына көмектесті, бұл өз кезегінде оның мәдени көзқарасын кеңейтті. Тоғыз жасында Лат өнер қабілеті арқылы отбасының табысын толықтыра бастады, сурет салып, оларды достарына сатты. Төрт жылдан кейін, 1964 жылы жас карикатурашы өзінің алғашқы жарияланған еңбегін жасады: жергілікті киножурнал – “Majalah Filem” оның комикстерін басып шығарды және оған кино билеттерімен төледі. Латтың алғашқы комикс басылымы “Тіга Секаван Менангкап Пенчури” (Үш дос ұрыны ұстады) сол жылы Синаран ағайындылары баспасынан жарық көрді. Компания Латтың өтінішін қабылдады, оны ересек деп ойлады және ұрыларды ұстауға бірігіп жұмыс істейтін үш дос туралы әңгіме үшін 25 малайзиялық ринггит (RM) төледі. 1968 жылы 17 жасында Лат “Брита-Майман” газетінің жексенбілік санында “Кеулеті си Мамат” (Маматтар отбасы) комиксін жаза бастады. Бұл комикс 26 жыл бойы апта сайын газетте жарияланды. Мектепте оқып жүрген Лат сол кездегі карикатураларынан айына 100 ринггит (сол кезде үлкен сома) табатын. Оның білімі екі жылдан кейін 5-ші сыныпты бітіргенде аяқталды, Кеймбридждің аға емтихандарында үшінші сыныпқа түсуі 6-шы сыныпқа өтуге жеткіліксіз болды. Орта мектепті бітірген Лат жұмыс іздеп, суретші болуды армандады.

Mohammad Nor Mohd Khalid was born on 5 March 1951 in Kota Bharu, a small settlement located in Gopeng, Perak, Malaysia. His father, Mohd Khalid Mohd Noh was a government clerk with the Malaysian Armed Forces, and his mother, Nor Azian Said, a housewife. Khalid was a stocky boy with a cherubic face, which led his family to nickname him bulat (round). His friends shortened it to "Lat"; it became the name by which he was more commonly known in his kampung and later in the world. Lat was the eldest child in his family, and he often played in the jungles, plantations, and tin mines with his friends. Their toys were usually improvised from everyday sundries and items of nature. Lat liked to doodle with materials provided by his parents, and his other forms of recreation were reading comics and watching television; Lat idolised local cartoonist Raja Hamzah, who was popular with his tales of swashbuckling Malay heroes. Malaysian art critic and historian Redza Piyadasa believes Lat's early years in the kampung ingrained the cartoonist with pride in his kampung roots and a "peculiarly Malay" outlook—"full of [ ] gentleness and refinement". Lat's formal education began at a local Malay kampung (village) school; these institutions often taught in the vernacular and did not aspire to academic attainment. The boy changed schools several times; the nature of his father's job moved the family from one military base to another across the country, until they settled back at his birthplace in 1960. A year later, Lat passed the Special Malay Class Examination, qualifying him to attend an English medium boarding school—National Type Primary School—in the state's capital, Ipoh. His achievement helped his father make the decision to sell their kampung estate and move the family to the town; society in those days considered education at an English medium school a springboard to a good future. Lat continued his education at Anderson School, Perak's "premier non missionary English medium school". Redza highlights Lat's move to Ipoh for higher schooling as a significant point in the cartoonist's development; the multi racial environment helped establish his diverse friendships, which in turn broadened his cultural perspectives. At the age of nine, Lat began to supplement his family's income through his artistic skills by drawing comics and selling them to his friends. Four years later, in 1964, the young cartoonist achieved his first published work: a local movie magazine—Majalah Filem—printed his comic strips, paying him with movie tickets. Lat's first comic book publication, Tiga Sekawan Menangkap Penchuri (Three Friends Catch a Thief), was published by Sinaran Brothers that year. The company had accepted Lat's submission, mistaking him for an adult and paying him 25 Malaysian ringgits (RM) for a story about three friends who band together to catch thieves. In 1968, at the age of 17, Lat started penning Keluarga Si Mamat (Mamats Family), a comic strip for Berita Minggu (the Sunday edition of Berita Harian). The series ran in the paper every week for 26 years. Although still a schoolboy, Lat was earning a monthly income of RM100, a large sum in those days, from his cartoons. His education finished two years later at the end of Form 5; his Third Grade in the Senior Cambridge examinations was not enough for him to advance to Form 6. Graduating with an education equivalent to that of high school, Lat started looking for a job and had his sights set on becoming an illustrator.

Журналист - карикатурист

Малайзияның астанасы Куала-Лумпурға көшіп келген Лат, “Berita Harian” газетінде карикатурашы лауазымына үмітттенді. Оған бос орын жоқ екенін айтты, бірақ газеттің редакторы Абдул Самад Исмаил оған қылмыс жаңалықтарын жазатын тілші лауазымын ұсынды. Лат бұл шешімді қалауынан емес, қажеттіліктен туындағанын түсіндірді: “Бұл тіршілік үшін күрес еді. Отбасымды асырау үшін ақша табуым керек болды”. Сол кезде Латтың әкесі ауыр сырқатқа шалдығып, жұмыс істей алмай қалған еді. Лат отбасының күнкөрісін қамтамасыз етуге тиіс болды. Жұмыстан бөлек, ол басқа басылымдарға карикатураларын салуын жалғастырды. Кейін Лат “Berita Harian” газетінің бас басылымы “New Straits Times”-қа ауыстырылды. Қала бойынша қылмыстарды хабарлау Латқа қала тұрғындарының алуан түрлі өмірін көруге және олармен қарым-қатынас жасауға мүмкіндік берді, бұл оған карикатуралары үшін материал жинауға және әлемді түсінуге көмектесті. Дегенмен, ол қылмыс тілшісі болу үшін қажетті, жақсылап сұрақ қоя білу қабілетінің жетіспейтінін сезінді. Сонымен қатар, оның қылмыстардың салдары туралы “көзге жарақатты, қорқынышты және қанды сипаттамалары” үнемі жоғары лауазымдағы әріптестерімен түзетіліп отыруға тиіс болды. Лат өзінің жұмысында сәтсіздікке ұшырағанына көз жеткізді, және оның көңілі түсіп, жұмыстан кету туралы өтініш берді. Самад Латтың болашағы зор екеніне сеніп, өтінішті ашуланып қабылдамады. Латтың мансабы 1974 жылдың 10 ақпанында жақсарды; Гонконгта шығатын “Asia Magazine” журналы оның ислам дінін ұстанатын малайзиялық ұлдардың сүндетке оралу рәсімі туралы карикатураларын жариялады. Бұл карикатуралар “New Straits Times” газетінің бас редакторы Тан Шри Ли Сиу Йиге үлкен әсер етті. Ли Латтың маңызды рәсімді әзілге толы, бірақ сезімталдықпен бейнелегенін бағалады және газеттің осы суретшіні жалдауы керек екенін айтты. Ол Латтың өзінің ұйымында жұмыс істеп жатқанын білгенде таң қалды. Лат Лидің кеңсесіне шақырылып, сұхбаттасты, бұл тілшінің компаниядағы беделін арттырды. Ол газеттің колонка карикатурисі болды, бұл лауазымды Самад, қазір “New Straits Times” газетінің бас редактордың орынбасары, оның үшін жасады. Оның алғашқы міндеті – “Малайзия өмірінің көріністері” атты карикатуралар сериясы арқылы Малайзия мәдениетін көрсету болды. Газет оны төрт айға Лондонның Сент-Мартин өнер мектебіне оқуға жіберді, онда ол ағылшын редакциялық карикатураларымен және газеттерімен танысты. Малайзияға оралған Лат өзінің тәжірибесіне қызығып, “Малайзия өмірінің көріністері” сериясын редакциялық карикатураларға айналдырды. Оның бұл тәсілі танымал болды, және 1975 жылдың соңында ол толық уақытты карикатурашы болып тағайындалды, оған жұмысында толық еркіндік берілді. Лат Малайзия қоғамын көңіл көтерткен көптеген редакциялық карикатураларды жасады. 1978 жылға қарай оның екі жұмысы (“Lots of Lat” және “Lat's Lot”) жинақталып, көпшілікке сатылды. Малайзиялықтар Латты “Малайзия өмірінің көріністері” арқылы білгенімен, оны ұлттық және халықаралық деңгейде танымал еткен келесі жұмысы болды. 1979 жылы “Berita Publishing Sdn. Bhd.” – “New Straits Times Press” баспасының еншілес компаниясы – Латтың “The Kampung Boy” атты өмірбаяндық карикатуралық кітабын жариялады, ол оның жастық шағын баяндайды. Кітап коммерциялық сәттілікке жетті; Латтың айтуынша, алғашқы басылымның 60-70 мың данасы кітап жарық көргеннен кейін төрт ай ішінде сатылып кетті. Кітап оқырмандары оның “жүректі жылытатын” малайзиялық ауыл өмірінің бейнесіне, “қара-ақ сызбалармен” және “жақсырақ, бірақ көркем жазылған мәтінмен” таң қалды. 2009 жылға қарай кітап 16 рет қайта басылып, португал, француз және жапон тілдері сияқты бірнеше елде түрлі тілдерде жарық көрді. “The Kampung Boy” кітабының табысы Латты “Малайзияның ең танымал карикатурисі” ретінде бекітті.

Moving to the Malaysian capital Kuala Lumpur, Lat applied for a cartoonist's position at Berita Harian. He was told there was no vacancy, but the paper's editor, Abdul Samad Ismail, offered him the post of a crime reporter. Lat accepted, a decision he explained was borne from necessity rather than choice: "It was a question of survival. I had to earn money to help support the family." At that time, Lat's father had fallen seriously ill and could not work; Lat had to become the breadwinner of his family. Aside from taking the job, he continued contributing cartoons to other publications. Lat was later transferred to Berita Harians parent publication, New Straits Times. Moving throughout the city to report on crimes gave Lat opportunities to observe and interact with the myriads of lives in the urban landscape, enabling him to gather material for his cartoons and increasing his understanding of the world. Nevertheless, he felt he lacked the persistently inquisitive nature needed to succeed as a crime reporter. Furthermore, his "breathtakingly detailed, lurid and graphically gory descriptions" of the aftermaths of crimes had to be frequently toned down by his seniors. Lat became convinced that he was a failure at his job, and his despondency led him to tender his resignation. Samad, believing Lat had a bright future with the press, furiously rejected the letter. Lat's career took a turn for the better on 10 February 1974; Asia Magazine, a periodical based in Hong Kong, published his cartoons about Bersunat—a circumcision ceremony all Malaysian boys of the Islamic faith have to undergo. The cartoons impressed Tan Sri Lee Siew Yee, editor in chief of the New Straits Times. Lee found Lat's portrayal of the important ceremony humorous yet sensitive, and grumbled that the newspaper should have hired the artist. He was surprised to be told that Lat was already working within his organisation. Lat was called to Lee's office to have a talk, which raised the reporter's profile in the company. He became the paper's column cartoonist, taking up a position created for him by Samad, now deputy editor of the New Straits Times. His first duty was to document Malaysian culture in a series of cartoons titled Scenes of Malaysian Life. The newspaper also sent him to study for four months at St Martin's School of Art in London, where he was introduced to English editorial cartoons and newspapers. Returning to Malaysia full of fascination with his experience, Lat transformed Scenes of Malaysian Life into a series of editorial cartoons. His approach proved popular, and at the end of 1975 he was appointed full time cartoonist with total freedom in his work. Lat produced a steady stream of editorial cartoons that entertained Malaysian society. By 1978, two collections of his works (Lots of Lat and Lat's Lot) had been compiled and sold to the public. Although Malaysians knew of Lat through Scenes of Malaysian Life, it was his next work that propelled him into national consciousness and international recognition. In 1979, Berita Publishing Sdn. Bhd.–a print publication subsidiary of the New Straits Times Press–published Lat's The Kampung Boy, an autobiographical cartoon account of his youth. The book was a commercial hit; according to Lat, the first printing—60,000 to 70,000 copies—sold out within four months of the book's release. Readers of the book were captivated by his "heart warming" portrayal of Malaysian rural life, rendered with "scribbly black and white sketches" and accompanied by "simple but eloquent prose". By 2009, the book has been reprinted 16 times and published in several other countries in various languages, including Portuguese, French, and Japanese. The success of The Kampung Boy established Lat as the "most renowned cartoonist in Malaysia."

" Кампуңдық бала "

1981 жылы «Town Boy» жарық көрді. Ол «Кампунг жігіттері» әңгімесін жалғастырып, басты кейіпкердің қалалық ортадағы жасөспірімдік өмірін баяндады. Латтың редакциялық карикатураларының тағы екі жинағы («With a Little Bit of Lat» және «Lots More Lat») жарық көрді, оны танитын адамдардың саны арта берді. 1984 жылы, сәуледен қашуға тырысып, Лат «New Straits Times» газетінен кетіп, жеке жұмыс істейтін болды, бірақ газет үшін «Малайзия өмірінің көріністері» суреттерін салуын жалғастырды. Ол өзінің жеке компаниясын, «Kampung Boy Sendirian Berhad» (Village Boy private limited) құрып, мультфильм кейіпкерлерінің тауарын өндіруін және кітаптарын басып шығаруды қадағалады. 2009 жылы «Кампунг Бой» «Sanrio» және «Hit Entertainment» компанияларымен бірлесіп, 2012 жылдың тамызында Джохор штатының Нусажая қаласында «Puteri Harbour Family Theme Park» деп аталатын жабық ойын-сауық паркін ашуды жоспарлады. Парктегі ең қызықты көріністердің бірі – «Hello Kitty» және «Bob the Builder» костюмдерімен қатар «Кампунг Бой» кейіпкерлері ретінде киінген артистер. 2012 жылдың тамызында «Lat's Place» деп аталатын, Латтың стилінде безендірілген тамақхана ашылды. Бұл орын малайзиялық ауыл атмосферасын қамтиды, сонымен қатар келушілермен өзара әрекеттесуге арналған анимациялық элементтер де бар. Лат қағаздан басқа да материалдармен тәжірибе жасады. 1993 жылы ол ЮНЕСКО үшін «Mina Smiles» атты қысқаметражды анимациялық фильм түсірді. Бұл бейнеролик сауаттылықты қолдау науқаны үшін жасалған және басты рөлде әйел тұлғасы ойнады. Оның карикатуралық мансабының 30 жылдығына орай Лат өзінің «Kampung Boy Sdn. Bhd.» компаниясы арқылы «Lat: 30 Years Later» атты кітап шығарды. 1994 жылдың қарашасында жарық көрген 166 беттік кітапта 1964 жылдан бергі газет және журналдардағы суреттері, сондай-ақ «Кампунг Бой» және оның басқа да маңызды туындыларынан үзінділер бар. Ол өзінің өмірбаянын «Lat on Lat» деп аталатын бөлімде жазды. Жеке себептер Латты анимацияға келесі қадамын жасауға итермеледі. 1980 және 90-жылдардағы батыс анимациясының жағымсыз әсер ететінін ескеріп, ол малайзиялық балаларға арналған, жергілікті құндылықтарды дәріптейтін сериал жасағысы келді. Соның нәтижесінде «Кампунг Бой» телесериалы (1997) пайда болды, ол оның танымал комиксінің бейімделуі болды. 26 сериялық сериал техникалық тұрғысынан және мазмұнынан оң пікірлер алды. Оның «The Simpsons» сериалына ұқсастығы және ағылшын тілінің толыққанды жергілікті емес екендігі туралы пікірлер де болды. Оның анимациямен соңғы жұмысы 2009 жылы болды: «Латтың әлемге терезесі» атты музыкалық анимациялық фильм «Petronas Philharmonic Hall» концерт залында көрсетілді. Лат «Кампунг Бой» бойынша үш анимациялық шағын фильм жасауға шақырылды, олар Малайзия филармониялық оркестрінің музыкалық орындарына сүйемелдеді. Карл Дэвис жазған музыка Латтың суреттерін толықтырып, «жай, идиллиялық өткендегі» кампунг балалық шағының рухын бейнеледі. 1997 жылы Куала-Лумпурда 27 жыл тұрғаннан кейін Лат отбасымен бірге Ипохқа оралды. Ол мультфильм саласынан сәл шегініп қана қоймай, өзінің ескі кампунгына жақын болуды және балаларына кішкентай қала немесе ауыл өмірін сезіндіргісі келді. Ол 1977 жылы үйленді, және олардың төрт баласы бар – екі қызы мен екі ұлы. Лат балаларын тәрбиелеу оның атақ-даңқының қысымын жеңуге көмектескенін және ол жаңа буын малайзиялықтардың талғамдарынан алыстап бара жатқанын түсінгенін айтты. Оның әйелі оған жұмыста көмектеседі, аяқталған карикатураларын сканерлеп, электрондық пошта арқылы Куала-Лумпурдағы газет кеңселеріне жібереді. Лат әлі де әдеттегі қарындаштары мен сияларымен сурет салады, электрондық поштасын оқудан басқа компьютерлерді пайдаланудан аулақ. 1999 жылы ол өзінің ресми «Lat House» (www.lathouse.com.my) веб-сайтын құрды, бірақ ол 2004 жылы жабылды. 2003 жылдың тамыз және қыркүйек айларында Лат өзінің 59 авиациялық туындыларын Селангор штатының Сепанг қаласындағы Куала-Лумпур халықаралық әуежайында (KLIA) «Lat@KLIA» көрмесінде көрсетті. Көрменің мақсаты KLIA жолаушылары мен қонақтарына әуежай жұмыс істеуін бастағаннан бергі оның бірегей көзқарасын көруге мүмкіндік беру болды. 2011-2012 жылдары ол Италияда «Civitella Ranieri Fellowship» бағдарламасына әлемнің түкпір-түкпірінен келген басқа да суретшілермен бірге қатысты. Бір ай бойы олар шығармашылықтарын арттыратын ортада идея алмасты. Латтың жаңа редакциялық комиксі «Forever Lat» 2014 жылдың тамызында «MPH Publishing» баспасынан жарық көрді. Онда оның «New Straits Times» газетінде жарияланған барлық туындылары, сондай-ақ жарияланбаған және жаңа туындылары бар. Оның өмірбаяны «Lat: My Life and Cartoons» 2016 жылдың 19 қарашасында жарық көрді. «Editions Didier Millet (EDM)» баспасынан шыққан бұл кітап Лат пен «New Straits Times» газетінің бұрынғы бас редакторы Сейед Назри Сейед Харунның бірлескен еңбегі болды. 2019 жылы Лат «Faber Castell» компаниясымен бірлесіп, «Grip X Celebrates The Diversity of Malaysia with Lat» атты науқанды өткізіп, «Grip X» қаламсабын және осы қаламсаппен салған суреттерін ілгерілетуге көмектесті. 2021 жылдың сәуір айында Лат 1989 жылғы «Mat Som» графикалық романына үш онжылдық үзілістен кейін жалғасын жариялады, онда жастар өмірінің мағынасын табуға тырысып жатқан жағдайы баяндалған. Латтың айтуынша, «Mat Som» кітабының екінші бөлімін шығару туралы идея алғаш рет 2017 жылдың наурыз айында Сауд Арабиясының Эр-Рияд қаласында туған. Кітап 2021 жылдың шілдесінде жарық көретін деп күтілгенімен, 2023 жылға қарай жариялану жоспары іске аспады. Оның өнер галереясы «Galeri Rumah Lat» (Lat's House Gallery) 2023 жылдың 8 шілдесінде ашылды және Перак сұлтаны Сұлтан Назрин Шах ресми түрде ашылу салтанатына қатысты.

In 1981, Town Boy was published. It continued The Kampung Boys story, telling of the protagonist's teenage life in an urban setting. Two more compilations of Lat's editorial cartoons (With a Little Bit of Lat and Lots More Lat) were published and the number of people who recognised him continued to grow. In 1984, partly from a desire to step away from the limelight, Lat resigned from the New Straits Times to become a freelancer, but continued to draw Scenes of Malaysian Life for the newspaper. He set up his own company, Kampung Boy Sendirian Berhad (Village Boy private limited), to oversee the merchandising of his cartoon characters and publishing of his books. In 2009, Kampung Boy partnered Sanrio and Hit Entertainment in a project to open an indoor theme park which would later be called as Puteri Harbour Family Theme Park in Nusajaya, Johor in August 2012. One of the park's attractions will be the sight of performers dressed up as Kampung Boy characters beside those in Hello Kitty and Bob the Builder costumes and also reported in August 2012 will be a Lat inspired diner called Lat's Place. It will be designed in a Malaysian village setting, coupled with animations for patrons to interact with. Lat has experimented with media other than paper. In 1993 he produced a short animated feature, Mina Smiles, for Unesco; the video, featuring a female lead, was for a literacy campaign. In conjunction with 30th anniversary of his cartooning career, Lat, through his company, Kampung Boy Sdn. Bhd. published a book titled Lat: 30 Years Later. Released in November 1994, a 166 page hardcover and softcover book features his selected newspaper and magazine drawings dates back from 1964 as well as excerpts from The Kampung Boy and his other notable works. He also wrote his biography on a section called "Lat on Lat". Personal concerns motivated Lat for his next foray into animation; judging that Western animation of the 1980s and 90s had negative influences, he wanted to produce a series for Malaysian children that espoused local values. The result was Kampung Boy the television series (1997), an adaptation of his trademark comic. The 26 episode series received positive reviews for technical details and content. There were comments on its similarities to The Simpsons, and on its English which was not entirely local. His most recent involvement with animation was in 2009; Lat's Window to the World, a musical animated feature, played at the Petronas Philharmonic Hall. Lat had been commissioned to help create three animated vignettes based on The Kampung Boy to accompany the instruments of the Malaysian Philharmonic Orchestra. The scores, composed by Carl Davis, complemented Lat's visuals, capturing the spirit of kampung childhood in a "simple, idyllic past". In 1997, after 27 years of living in Kuala Lumpur, Lat moved back to Ipoh with his family. Aside from retreating slightly from the cartooning scene, he wanted to be close to his old kampung and let his children experience life in a small town or village; he had married in 1977, and the couple have four children—two daughters and two sons. Lat said that raising his children has helped him cope with the pressures of his fame and made him realise that he might be losing touch with the new generation of Malaysians who have different tastes in cartoons. His wife helps him in his work, scanning his completed cartoons and emailing them to the newspaper offices in Kuala Lumpur. Lat still draws with his usual pens and inks, avoiding the use of computers except to read his emails. In 1999, he set up his official website called Lat House (www. lathouse. com. my), however, the website went defunct in 2004. From August to September 2003, Lat exhibited 59 of his works on aviation at the Kuala Lumpur International Airport (KLIA), in Sepang, Selangor in an exhibition called Lat@KLIA. The exhibition's objective was to provide a chance for KLIA passengers and visitors to enjoy his unique perspective of the airport since it started operations. In 2011–12, he is to join other artists from around the world in Italy for the Civitella Ranieri Fellowship programme. During their one month stay, they are encouraged to share ideas in an environment fostered to stimulate their creativity. Lat's new editorial comic, Forever Lat was released in August 2014 by MPH Publishing. It contains a compilation of all his published works in the New Straits Times as well as unpublished and new works. His autobiographical memoir, Lat: My Life and Cartoons was launched on November 19, 2016. Published by Editions Didier Millet (EDM), the book was co written by Lat and former NST senior editor, Syed Nadzri Syed Harun. In 2019, Lat partnered with Faber Castell for the Grip X Celebrates The Diversity of Malaysia with Lat campaign to promote the Grip X pen and his artworks that were drawn using the pen. In April 2021, Lat announced that he would publish a sequel to his 1989 graphic novel, Mat Som after a three decade hiatus with its focus on younger generation were in the midst of trying to find their purpose in life. According to Lat, the idea to publish a second book of Mat Som was first mooted in March 2017 while he was in Riyadh, Saudi Arabia. Though the book was expected to be released in July 2021, however, as of 2023, the anticipated publication did not materialized. His art gallery, Galeri Rumah Lat (Lat's House Gallery) was opened to public in July 8, 2023 and officiated by Sultan of Perak, Sultan Nazrin Shah.

Көркемдік стилі

Лат шығармаларында әр түрлі жанрларды қамтиды. Оның портфолиосы алуан түрлі; Азия карикатураларын зерттеген Джон А. Лентке карикатурашыны нақты бір салаға жатқызу қиын болды. "Кеулеха си Мамат" сериясында Лат дәстүрлі және заманауи құндылықтардың қақтығысын бейнелейтін слэпстиктер мен сатираларды жазды. Серияда балалардың ойын-сауықтары туралы күлкілі оқиғалар да көп орын алды. Reader's Digest журналының авторы Дженифер Родриго Уиллмот былай деді: Көптеген кейіпкерлерді – әртүрлі мінездер мен мәдениеттерді пайдалану арқасында Лат кішкентай кейіпкерлер тобымен салыстырғанда, көбірек тақырыптарға түсініктеме бере алады. Малайзиялық комикс зерттеушісі Мулиади Мухамуд Латтың мультфильмдеріндегі әзіл-қалжыңдар графикалық және мәтіндік тәсілдер арқылы туындайтынын айтты; "қысқа, ықшам диалогтар" мен қалампырлар мәтінді құрайды, ал кейіпкерлердің "бет-әлпеттері мен қимылдары" көңілді жағдайды оятуға көмектеседі. Мулиади сондай-ақ, Латтың туындылары әртүрлі деңгейде түсіндіруге мүмкіндік беретінін айтты: бір оқырман Латтың мультфильмін оның слэпстигі үшін күлсе, екіншісі сол туындыны қоғамды сынап көрсетуі үшін қызықты көреді. Мысал ретінде Мулиади 1972 жылы жарық көрген "Кеулеха си Мамат" комиксін келтірді. Сол кезде Малайзияда білікті дене шынықтыру мұғалімдері жетіспеді, сондықтан бұл міндеттер көбінесе басқа факультеттердің мұғалімдеріне жүктелді. Лат семіз мұғалімнің дене шынықтыру сабағын өткізіп, соңында құлап түскенін бейнеледі. Мулиади бұл мультфильмді мұғалімнің қиын жағдайына қарапайым келекелеу ретінде, оқу бағдарламасын қарастыру туралы ұсыныс (дене шынықтыруды бейресми сабаққа ауыстыру), мұғалімдердің жетіспеушілігіне қатысты ескерту немесе үкіметтің жағдайды алдын алудағы сәтсіздігіне сын ретінде түсіндіруге болатынын айтты. Латтың "Tiga Sekawan" және "Keluarga Si Mamat" сияқты ерте туындыларының баяндауы малай тілінде болды. Алайда, оның кейінгі жұмыстары көбінесе ағылшын тілінде жазылды; "Scenes of Malaysian Life" тек ағылшын тіліндегі New Straits Times газетінде жарияланды. Оның туындыларындағы ағылшын тіліндегі идиомалар жергілікті пиджин түрін – "Malglish" көрсетеді, онда малай сөздері мен қарапайым грамматикалық құрылымдар жиі кездеседі. Ағылшын тіліндегі бірнеше табысты жарияланымдардан кейін Лат ағылшын тілін білмейтін малайзиялықтарды ұмытып кеткенінен алаңдады. Ол "Mat Som" комиксін жазды, ол қалаға жазушы болып жұмыс істеуге келген және қалалық қызға ғашық болған шалқар жігіттің оқиғасын баяндайды. Комикс малай тілінде жазылған және коммерциялық сәттілікке жетті; оның алғашқы 30 000 данасы үш айдың ішінде сатылып түгелдей таусылды. "Far Eastern Economic Review" журналисі Сухани Азем Латтың күші – қарапайым адамның жағдайын ешқандай жақпайсыздықпен, сатирикалық тұрғыда бейнелеу қабілеті екенін атап өтті.

Lat covers various genres in his works. His portfolio is diverse; John A. Lent, a scholar of Asian cartoons, found it to difficult to classify the cartoonist into any particular field. In his Keluarga Si Mamat series, Lat drew slapsticks and satires that examined the encounters between traditional and modern values. Humorous stories of children at play also populated the series. Jennifer Rodrigo Willmott, writer for Reader's Digest, stated that:

Using a large cast of characters—a wide assortment of personalities and cultures—allows Lat to comment on a wider range of topics than is possible with a small group of characters. Malaysian comics scholar Muliyadi Muhamood commented that the humour in Lat's cartoons is evoked through graphical and textual means; "short, compact dialogues" and puns form the text while "facial expressions and actions" of the characters help to bring out the funny side of things. Muliyadi further stated that Lat's works offer many levels of interpretation; one reader would laugh at Lat's cartoon for its slapstick, while another would find the same work hilarious for its subtle critique of society. As an example, Muliyadi referred to a Keluarga Si Mamat strip published in 1972. Malaysia was facing a shortage of qualified physical education teachers then, and such duties were often placed on the shoulders of teachers of other faculties. Lat illustrated an obese teacher who conducted a physical education session to his eventual collapse. Muliyadi suggested that the cartoon could be interpreted as a simple tease of the teacher's plight, a suggestion to examine the curriculum taught (change physical education to an informal session), a remark on the shortage of teachers, or more extremely, a criticism of the government's failure to prevent the situation from happening. The narration of Lat's early cartoons, such as Tiga Sekawan and Keluarga Si Mamat, was in Malay. His later works, however, were mostly in English; Scenes of Malaysian Life ran only in the English language New Straits Times. The English idiom in his works reflects the local pidgin form—"Malglish"—containing smatterings of Malay words and a simpler grammatical structure. After a string of successful English publications, Lat worried he had neglected Malaysians who were not proficient in English. He drew Mat Som, a story of a kampung boy who moved to the city to work as a writer and courted a pretty city girl. The comic was in Malay and a commercial hit; its first print of 30,000 copies sold out in three months. Far Eastern Economic Review journalist Suhaini Aznam remarked that Lat's strength was his ability to portray the plight of the common man in a satiric light without any form of bias.

Ерте стилі

Латтың сурет салу қабілеті жас кезінен қалыптасып, өзін-өзі оқыту арқылы дамыды. Карикатурист таланты мен қызығушылығын әкесінен мұра еткенін сендіреді, ол хобби ретінде сурет салып, "ауылдың әзілкеші" ретінде әзіл-қалжыңымен танымал болған. Лат аға-інілерінің де сурет салуға қабілетті болғанын айтады, бірақ олар өздерінің дағдыларын жетілдіруге ұмтылмаған. Әке-шесі оның өнерге деген құштарлығын қолдады, алайда әкесі кейде оған осыны мансап етпеуді айтқан. Ол отбасынан тыс адамдардан да қолдау алды; Латтың бастауыш сынып мұғалімі Моира Хью (оның кейіпкерлерінің бірі – "Көзі көзілдірік әйел" кейіпіне шабыттанған) оның қабілетін дамытуға көмектесіп, сабақтарды суреттеуді жиі сұраған. Оның сабақтары Латтың ой-өрісін кеңейтіп, оны өз ауылынан тыс идеяларға ашық етті. Оның өнер стиліне батыстың ықпалы зор болды. 1950-ші жылдардағы Малайзия балалары сияқты Лат та теледидардан Ханна-Барбера мультфильмдерін ("Флинтстоундар" мен "Джетсондар") көріп, "Дэнди" және "Бино" сияқты британдық комикстерді оқыған. Ол оларды зерттеп, олардың стильдерін және тақырыптарын өз алғашқы суреттерінде пайдаланған. Латтың туындыларындағы шетелдік ықпалды бір отбасылық дос байқағаннан кейін, әкесі оған айналасындағы оқиғаларды зерделеп, олардан идея алуға кеңес берді. Осы кеңеске құлақ асқан жас карикатурист жергілікті оқиғалармен танысты. "Tiga Sekawan" – жергілікті мәдениетке тән қылмысқа қарсы күрес туралы күлкілі оқиға ретінде туды. "Keluarga Si Mamat" және оның басты кейіпкері кіші інісі Маматтың есімімен аталып, оның оқиғалары Латтың ауылдағы және мектептегі достары туралы бақылауларына негізделген. "Bersunat" туралы карикатураларға түрткіс болған оқиға ол ауруханада жұмыс істеген кезде болды. Ол қылмыс құрбандарының мәйітханаға жеткізілуін тергеуден үзіліс жасағанда, ауруханада малай ұлдарына жасалған сүндеттемеге куә болды. Ол олардың тәжірибесін клиникалық деп тапты, ол ауылдағы өзінің ересек болу рәсімінде болған әдеттегі және жекелеген рәсімдерден мүлдем өзгеше болды. Лат өзінің ауылы мен қаланың өмірі арасындағы айырмашылықты көрсетуге тырысты. Лат карикатура саласына ресми түрде қадам басқанда, ол бұл кәсіппен толығымен таныс емес еді. Оған тәжірибелі саяси карикатурист Реджабхад ақыл-кеңес берді. Реджабхад өз елдестері тарапынан құрметке ие болды, олар оны "малай карикатурашыларының пэнгүлу (басшысы)" деп атады. Латтың газеттер мен журналдарға жіберген туындыларын байқағаннан кейін, ол жас карикатуристпен хат алмасып тұрды. Реджабхадты Латтың анасы 15 жасар ұлын карикатура саласында бағып-қағуға өтінгенде, ол келісті. Ол Латқа кеңес беріп, оның карикатурашы ретінде өсуіне ықпал етті. Лат Реджабхадты үлкен құрметпен қарастырып, оны өзіне үлгі етті. Олардың бір-біріне деген сыйластығы өзара болды. Латты қанатына алғаннан кейін отыз алты жыл өткен соң Реджабхад олардың қарым-қатынасын былай баяндады: Реджабхад Латқа ықпал еткен алғашқы жергілікті тұлға емес еді. Экшн комикстерімен және арбалы оқиғаларымен танымал Раджа Хамза Латтың бала кезіндегі "батыры" болған. Раджа Хамзаның жергілікті батырлар туралы карикатуралары Латты карикатурашы болуға шабыттандырды. "Tiga Sekawan" – осы арманның жемісі, көптеген сәтсіз әрекеттерден кейін жеткен табыс және Латқа өзінің құдайы сияқты карикатурашы бола алатынын растады. Раджа Хамза отбасылық өмірге арналған комикстермен де табысқа жетті, мысалы, "Mat Jambulдың отбасы" және "Dol Keropok пен Wak Tempeh". Бұл мультфильмдер Латты отбасылық өмірге және балалардың ойын-қалжыңдарына қызықтырды, бұл оның кейінгі туындыларында жақсы қызмет етті. Лат айналасындағы жағдайларды зерттеп, оларды өз туындыларында бейнелеуге қызығушылық танытты. "Keluarga Si Mamat" және "Kampung Boy" кейіпкерлерінің сыртқы келбетін және мінез-құлқын адалдықпен суреттеді. Олардың әңгімелері жергілікті тұрғындарға тән стильде жазылған. Осылайша Лат оқырмандарына өзінің әңгімелері мен кейіпкерлері негізінен "малай" екеніне сендіре алды.

Lat's artistic skills were cultivated from youth and self taught. The cartoonist believes he inherited the talent and interest from his father, who doodled as a hobby and was notorious for his sense of humour as the "village jester". Lat says his siblings were also gifted in drawing, but they never bothered to develop their talents. His parents actively encouraged him to develop his artistic skills, although his father occasionally told him not to make a career of it. He also received encouragement from outside his family; Lat's primary school teacher Mrs Moira Hew (the inspiration for one of his characters, the Butterfly Glassed Lady), helped nurture his gift, frequently asking him to illustrate lessons in class. Her teachings expanded Lat's mind and made him more receptive to ideas that looked beyond his kampung. The early influences on his art style were from the West. Like most of the Malaysian children in the 1950s, Lat watched Hanna Barbera cartoons (The Flintstones and The Jetsons) on television and read imported British comics, such as The Dandy and The Beano. He studied them and used their styles and themes in his early doodles. After the foreign influences in his works were noticed by a family friend, Lat was advised by his father to observe and draw upon ideas from their surroundings instead. Heeding the advice, the young cartoonist intimated himself with local happenings. Tiga Sekawan was conceived as a humorous crime fighting story of a local flavour. Keluarga Si Mamat and its protagonist were named after his youngest brother Mamat, its stories based on Lat's observations of his fellow villagers and schoolmates. The inspiration for his cartoons about Bersunat came about when he was on assignment at a hospital. As he was taking breaks from investigating the dead victims of crime brought to the morgue, Lat chanced upon the circumcisions performed by the hospital on ethnic Malay boys. He found their experiences clinical, devoid of the elaborate and personal ceremonies that celebrated his own rite to manhood in the village. Lat felt compelled to illustrate the differences between life in his kampung and the city. When Lat formally entered the cartooning industry, he was not totally unfamiliar with the profession. He had the benefit of the mentorship of Rejabhad, an experienced political cartoonist. Rejabhad was well respected by his countrymen, who titled him the "penghulu (chief) of Malay cartoonists". After noticing Lat's submissions to newspapers and magazines, he corresponded with the young cartoonist. When Rejabhad was requested by Lat's mother to take care of her 15 year old son in the cartooning industry, he accepted. He gave advice and influenced Lat's growth as a cartoonist. Lat treated Rejabhad with great respect, holding up his mentor as a role model. The affection and admiration was mutual. Thirty six years after taking Lat under his wing, Rejabhad recounted their relationship in these words:

Rejabhad was not the first local figure to have exerted an influence on Lat. Raja Hamzah, popular with his action comics and ghost stories, was Lat's "hero" in his childhood. It was Raja Hamzah's cartoons of local swashbuckling adventurers that inspired Lat to become a cartoonist. Tiga Sekawan was the culmination of that desire, the success after numerous failed submissions and an affirmation to Lat that he could become a cartoonist like his idol. Raja Hamzah also had success with comic strips on family life, such as Mat Jambul's Family and Dol Keropok and Wak Tempeh. These cartoons imbued Lat with a fascination of family life and the antics of children, which served him well in his later works. Lat was interested in studying the details of his surroundings and capturing them in his works. Keluarga Si Mamat and The Kampung Boy faithfully depicted their characters' appearances and attitudes. Their narrations were written in a style that was natural to the locals. Thus, Lat was able to make his readers believe his stories and characters were substantially "Malay".

Кейінгі стилі

1975 жылы Лондонға оқу сапарынан кейін Латтың туындыларында Франк Диккенс, Ральф Стедман және Джеральд Скарф сияқты редакциялық карикатурашылардың ықпалы байқалды. 1997 жылы Солтүстік Иллинойс университетінің зейнеткер профессор Рон Провенчер Латтың стилінің Малайзия карикатурасы саласындағы білушілеріне «Бино» журналын еске салғанын мәлімдеді. Мулиади «Бино» мен «Дэнди» журналының «балалар әлемі» тақырыбы Латтың «Си Мамат отбасы» туындысында анық көрінетінін түсіндірді. Басқалары Латтың өнерінің өзгешелігімен ерекшеленетінін айтты. Сингапурлық карикатурист Морган Чуа Латтың «өз ерекшелігін сақтай отырып, керемет жергілікті стиль жасауға қол жеткізгенін» сендірді, ал комикс тарихшысы Исао Шимидзу Латтың сызықтарын «біраз дөңгелек» деп тапса да, оның туындыларының «өте жаңалыққа толы» және «өмірге толы» екенін атап өтті. Редзаның пікірінше, «Бино» мен «Дэнди» журналдары Латтың жеке стилі қалыптасу алдындағы «алғашқы қалыптастырушы ықпалдары» болды. Лент 1999 жылы бағасын берді:

Латтың қалам мен бояумен жасаған жұмысы Ларри Гоникке соншалықты әсер етті ki, американдық карикатурист өзінің «Ғаләмнің карикатуралық тарихы» кітабының бір бөлігі үшін осы техниканы қолдануға құштар болды. Гоник осы техниканы әдеттегі қылқаламдарымен қолданғандай қолдануға тырысты, бірақ нәтижелер қанағаттандырмады. Лат кейде «Кампонг Бой: Кеше және Бүгін» (1993) сияқты туындыларын су бояуымен немесе маркерлермен бояйды. Ленттің сөзіне göre, Редза Латтың «әлеуметтік түсініктемелері мен «пейзажды құруы» арқылы карикатураны «жоғары көркем өнер» деңгейіне көтергенін» айтты. Өнер сыншысы Латтың туындыларын жоғары бағалаған жалғыз адам емес. Джафар Тайб, карикатурист және Малайзияның «Gila Gila» сатирикалық журналының редакторы, Латтың карикатураларының уақыт өте келе де әзіл-қалжың мен маңыздылығын сақтап келгенін анықтады. Ол бұл қасиеттің Латтың туындыларының мұқият ойластырылған композициясынан туындайтынын түсіндірді, бұл карикатуралардың артындағы идеяларды айқын жеткізуге көмектеседі.

Сезімтал тақырыптар

Латтың «New Straits Times» газетіне сурет салуға кіріскен кезде, жергілікті саяси карикатурашылар малайзиялық саясаткерлерге қатысты тартымдылық танытқан; саясаткерлердің сыртқы келбеттері адалдықпен бейнеленген, ал сын-ескертпелер нәзік өлеңдер түрінде білдірілген. Бірақ Лат шекараны кеңейтті: ол саясаткерлерді құрметпен көрсеткенімен, олардың ерекше белгілерін және мінез-құлқын күшейтіп бейнеледі. Лат 1974 жылы Малайзия премьер-министрі Абдул Разақтың суретін өзгертуге бұйрық алғанын еске алды. Ли бұл суретті өзгертусіз басып шығудан бас тартып, карикатурашыға: «Түрмеге түсуге асығасың ба?» – деп сұрады. Алайда 1975 жылы Латтың саяси карикатураға жасаған келесі әрекеті Лидің мақұлдауына ие болды. Сатирада Разақтың ізбасары Хусейн Онн түйенің үстінде Сауд Арабиясынан Куала-Лумпурға қайтып келе жатқан күйі бейнеленген. Оның айтулы тұсы – Хусейннің мемлекеттік қызметкерлердің жалақысын арттыру туралы жаңалықты оқығаннан кейін, қайтып келген соң жылдамдығын азайтуға бұйрық беруі. Малайзияның саяси элитасы Латтың карикатураларына үйренісіп, елдің қалған бөлігі сияқты оларды қызықты деп тапты. Мулияди Латтың стилін «әдептілік және эстетика тұрғысынан малайзиялық юмордың дәстүрлі формаларын ұстанатын» «жайлы, жанама және символдық» деп сипаттады. Карикатурашының өнерінде дәстүрді сақтауы елдің құрметіне бөленді. Лат саясаткерлерді сынағанда, оларды олардың мәртебесіне немесе тұлғасына қайшы келетін «жайсыз, қалыптан тыс немесе күтпеген» жағдайларда бейнеледі, бұл оның туындысын күлкілі ететін контрастты пайдаланды. Малайзияның төртінші премьер-министрі Махатхир бин Мохамад Латтың саяси мансабының көп бөлігінде жиі нысанаға алынды, ол карикатурашыға 20 жылдан астам материал ұсынып, «Доктор кім?!» (2004) атты 146 беттік жинақтың жасалуына мүмкіндік берді. Латтың саяси зердесі тек жергілікті саясаткерлерді ғана емес, сонымен қатар Израильдің Таяу Шығыстағы әрекеттерін және Сингапурдың көрнекті саясаткері Ли Куан Ю сияқты шетелдік тұлғаларды да сынады. Саяси мазмұндағы көптеген туындыларына қарамастан, Лат өзін саяси карикатурашы деп санамайды және бұл салада өзінен жақсыларын бар екенін ашық мойындайды. Лат өз идеяларын мүмкіндігінше аздап қарсылықпен бейнелеуді қалайды. Ол өзінің ұстазы Реджабадтың кеңесін тыңдайды және нәсілдік, мәдени және діни сезімталдықтарды жақсы біледі. Ол суреттің тұжырымын ойлап тапқанда, зұлым немесе сезімталдық тудыруы мүмкін деп санайтын барлық нәрсені жояды. Токиодағы төртінші Азия карикатуралар көрмесінде Лат өзінің туындыларында діни мәселелерге тек өзінің дініне (Исламға) қатысты ғана тоқталып отыратынын айтты. Мұндай жағдайларда Лат өзінің өнерін жастарды өз діні туралы білім беруге көмектесу үшін пайдаланады. Лат редакторларына өз жұмыстарын орындауға және қоғамдық тұрғыдан басып шығаруға жарамсыз нәрселерді іріктеуге сенім артады. Сұхбаттарының бірінде ол өзін-өзі жариялау тұжырымына ыңғайсыз екенін білдірді, өйткені ол өңделмеген немесе бақыланбаған карикатуралар «қоқысқа» айналуы мүмкін деп сенді. Ол өзіне ыңғайлы немесе қабілетті салаларда белсенді болуды жөн көреді. Лат өзінің бұрын салған суреттерін өзгертпеуге бейім; редакторлар оларды өзгертусіз басып шығудан бас тартқандықтан, оның бірнеше карикатурасы жарияланбады. Мұндай жағдайларда редакторлар газеттегі оның тұрақты карикатурасының орнын бос қалдырады. Лат өзінің басылмаған туындылары туралы: «Жарайды, мүмкін мен аздап шектен шықтым, бірақ ешқандай қиындыққа тап болған емеспін және шын айтқанда, менің барлық карикатураларымның тек бірнешеуі ғана бұзылды» деді.

At the time that Lat started drawing for the New Straits Times, local political cartoonists were gentle in their treatment of Malaysian politicians; the politicians' features were recreated faithfully and criticisms were voiced in the form of subtle poems. Lat, however, pushed the boundaries; although he portrayed the politicians with dignity, he exaggerated notable features of their appearances and traits. Lat recalled that in 1974, he was told to change one of his works, which portrayed Malaysian Prime Minister Abdul Razak from the back. Lee refused to print the work unchanged, and pointedly asked the cartoonist "You want to go to jail?!" In 1975, however, Lat's next attempt at a political cartoon won Lee's approval. The satire featured a caricature of Razak's successor—Hussein Onn—on the back of a camel, travelling back to Kuala Lumpur from Saudi Arabia; its punchline was Hussein's hailing of his mount to slow down after reading news that a pay raise for the civil service would be enacted on his return. Malaysia's political class grew comfortable with Lat's caricatures, and like the rest of the country, found them entertaining. Muliyadi described Lat's style as "subtle, indirect, and symbolic", following traditional forms of Malaysian humour in terms of ethics and aesthetics. The cartoonist's compliance with tradition in his art earned him the country's respect. When Lat was critical of politicians, he portrayed them in situations "unusual, abnormal or unexpected" to their status or personalities, using the contrast to make the piece humorous. Mahathir bin Mohamad, Malaysia's fourth Prime Minister, was Lat's frequent target for much of his political career, providing more than 20 years worth of material to the cartoonist—enough for a 146 page compilation Dr Who?! (2004). Lat's political wit targeted not only local politicians, but also Israeli actions in the Middle East and foreign figures such as prominent Singaporean politician Lee Kwan Yew. Despite his many works of political nature, Lat does not consider himself a political cartoonist and openly admits that there are others better than he is in this field. Lat prefers to portray his ideas with as little antagonism as possible. He heeds the advice of his mentor, Rejabhad, and is aware of sensitivities, especially those of race, culture, and religion. As he devises the concept for his cartoon, he eliminates anything he believes to be malicious or insensitive. At the Fourth Asian Cartoon Exhibition in Tokyo, Lat revealed that when it came to making religious comments in his work, he only did so on his own religion (Islam). In such cases, Lat uses his art to help educate the young about his faith. Lat trusts his editors to do their jobs and cull what is socially unacceptable for print. In an interview, he revealed his discomfort with the concept of self publishing, believing that unadulterated or unsupervised cartoon drawing could lead to "rubbish". He prefers to be assertive in areas with which he is comfortable or competent. Lat is adamant on not changing what he has already drawn; several pieces of his cartoons remain unpublished because editors refused to print them unchanged. When that happens, the editors spike (blank) the space for his regular cartoon in the newspaper. Lat admitted of his unprinted works: "Okay, maybe I've pushed the line a little bit, but I've never got into trouble and, frankly, only a handful of my cartoons were ever spiked."

Мақсаттары мен наным-сенімдері

Музыка Латтың өмірінде жастығынан бері маңызды рөл атқарып келді; ол бір сұхбатында Пегги Марчтың "I Will Follow Him" және Пол мен Пауланың "Hey Paula" сияқты әндерді тыңдаудың өзіне ағылшын тілін үйренуге көмектескенін айтты. Музыканы тыңдау оның жұмысындағы маңызды дәстүрге айналды, оған өнерінде шабыттандырып, көмектесті. Ол «модалы қыздарды» суреттегенде Пол Маккартнидің әндерін қосады, ал күрделі бөлшектерді салу қажет болғанда индонезиялық гамеланға ауысады. Ол поп музыкасын, әсіресе 1950 және 60-шы жылдардағы рок музыкасын жақсы көреді, The Beatles, Боб Дилан және Элвис Преслиді тыңдайды. Лат сондай-ақ кантри музыкасын және Хэнк Уильямс, Рой Роджерс сияқты әншілерді ұнатады, себебі олардың күйлерін «жайлы» деп санайды. Оның музыкаға деген құштарлығы тек пассивті емес, ол гитара мен фортепианода шебер ойнайды және оларды құлағымен тани алады. Малайзия қоғамы карикатурашыларды кемсіткен, осы кәсіппен айналысатындардың жазушылардан ақыл-ойы кем немесе суретшілерден де төмен саналатындығына сенеді; 1950-ші жылдары Лат сияқты карикатурашылар кино билеттерімен төленген емес, Реджабхад бірде он карикатура үшін бір билет алған, ал басқалары да солай сыйлық алған немесе өте аз ақша төленген. Сол кездегі мамандығының төмен беделіне қарамастан, Лат өзінің таңдаған жолымен мақтанады; ол бірде танысының қатынына оның карикатураларындағы сөздер мен идеялардың өзіне тиесілі емес деп ойлағандығы үшін ашуланған. Карикатура салу оған мансаптан гөрі артық:

Music has played a crucial part in Lat's life since his youth; he revealed in an interview that listening to songs such as Peggy March's "I Will Follow Him" and Paul & Paula's "Hey Paula" helped him learn English. Listening to music had also become an important ritual in his work, providing him with inspiration in his art. When he sketches "fashionable girls", he puts on Paul McCartney's tracks, and switches to Indonesian gamelan when he needs to draw intricate details. He enjoys pop music, particularly rock music of the 1950s and 60s, listening to The Beatles, Bob Dylan, and Elvis Presley. Lat is also partial to country music, and to singers such as Hank Williams and Roy Rogers because he finds their tunes "humble". His enjoyment of music is more than a passive interest; he is proficient with the guitar and piano, and can play them by ear. Malaysian society used to look down on cartoonists, assuming that those who practised the trade were intellectually inferior to writers, or were lesser artists; Lat was not the only cartoonist to be paid with movie tickets in the 1950s; Rejabhad once received one ticket for ten cartoons, and many others were likewise recompensed, or were paid very little money. Despite the lowly reputation of his profession at that time, Lat is very proud of his choice of career; he once took umbrage with an acquaintance's girlfriend for her presumption that the words and ideas in his cartoons were not his own. Drawing cartoons is more than a career to him:

The elongated "L" in Lat's signature was born from his joy in completing a work. He professes that his primary aim in drawing cartoons is to make people laugh; his role as a cartoonist is "to translate the reaction of the people into humorous cartoons". He has no intentions to preach his beliefs through his art, believing that people should be free to make up their own minds and that the best he can do is to make readers ponder the deeper meanings behind a humorous scene. The reward he has sought from drawing since his youth is simple:

Lat's pride in cartooning pushed him to promote the art as a respectable career. In 1991, he banded together with fellow cartoonists Zunar, Rejabhad, and Muliyadi to start "Pekartun" (Persatuan Kartunis Selangor dan Kuala Lumpur). This association holds exhibitions and forums, to raise public awareness of cartooning and to build relationships among its members. It also helps to clarify legal issues such as copyrights to its members, and acts as an intermediary between them and the government. In the previous year, Lat's company, Kampung Boy, had organised the first Malaysian International Cartoonists Gathering, bringing together cartoonists from several countries across the world to exhibit their art and participate in conferences to educate others in their work. In Redza's opinion, Lat played a great role in making cartooning respectable among his fellow Malaysians. Aside from promoting the rights of fellow cartoonists, Lat developed an interest in encouraging conservation of the natural environment. Several of his works caricature the consequences of pollution and over exploitation of resources. Invited to give a speech at the 9th Osaka International Symposium on Civilisation in 1988, Lat talked about the environmental problems associated with overpopulation and heavy industrialisation. He further reminisced about the simple cleaner life he had enjoyed as a child in the kampung. In 1977, when a protest was organised against logging activities in the Endau Rompin Reserves, Lat helped gain support for the movement by drawing cartoons in the newspapers that highlighted the issue. Lat is also particularly concerned over what he sees as the negative side of urban development. He believes that such developments have contributed to the loss of the traditional way of life; people forget the old culture and values as they ingratiate themselves with the rapid pace and sophistication of urban lifestyles. His defence and fondness of the old ways are manifested in his The Kampung Boy, Town Boy, Mat Som, and Kampung Boy: Yesterday and Today, which champion the old lifestyles as spiritually superior.

Латтың қолтаңбасындағы созылған «L» әрпі бір жұмысты аяқтаған қуанышынан туған. Оның айтуынша, карикатура салудың басты мақсаты – адамдарды күлдіру, ал карикатурашы ретіндегі рөлі – «адамдардың реакциясын күлкілі карикатураларға аудару». Ол өзінің сенімдерін өнері арқылы насихаттауға ниеті жоқ, адамдардың өз ойларын еркін құруы керек деп санайды және оның жасай алатыны – оқырмандарды күлкілі көріністің артындағы терең мағыналар туралы ойлануға итермелеу. Ол жастығынан бері сурет салудан алған сыйлық – қарапайым: Латтың карикатураға деген мақтанышы оны осы өнерді құрметті мансап ретінде насихаттауға жетеледі. 1991 жылы ол әріптестері Зунар, Реджабхад және Мулиадимен бірігіп «Пекартун» (Selangor және Kuala Lumpur карикатурашылар қауымдастығы) құрды. Бұл қауымдастық көрмелер мен форумдар ұйымдастырып, қоғамның карикатураға деген қызығушылығын арттырады және мүшелері арасында байланыс орнатады. Сондай-ақ, ол мүшелеріне авторлық құқық сияқты заңдық мәселелерді түсіндіруге көмектеседі және олар мен үкімет арасында делдалдық қызмет атқарады. Ал өткен жылы Латтың «Kampung Boy» компаниясы алғашқы Малайзия халықаралық карикатурашылар жиынын ұйымдастырды, онда әртүрлі елдерден келген карикатурашылар өнерін көрсетеді және өз жұмыстарын басқаларға үйрету үшін конференцияларға қатысты. Редзаның пікірінше, Лат карикатураны өз отандастары арасында құрметті етуге үлкен үлес қосты. Карикатурашы әріптестерінің құқықтарын қорғаумен қатар, Лат табиғатты қорғауға да қызығушылық танытты. Оның көптеген туындыларында ластанудың және ресурстарды шамадан тыс пайдаланудың салдары бейнеленген. 1988 жылы Цивилизация бойынша 9-шы Осака халықаралық симпозиумында сөз сөйлеуге шақырылған Лат халық санының артуымен және ауыр индустрияландырумен байланысты экологиялық проблемалар туралы айтты. Ол бала кезінде ауылда өткізген қарапайым, таза өмірін еске алды. 1977 жылы Эндау-Ромпин қорығында ағаш кесуге қарсы наразылық акциясы ұйымдастырылғанда, Лат бұл қозғалысқа қолдау көрсету үшін газеттерде карикатуралар салды. Лат сондай-ақ қалалық дамудың жағымсыз жақтарына да алаңдайды. Оның ойынша, мұндай даму дәстүрлі өмір салтын жоғалтуға себеп болды, адамдар ескі мәдениет пен құндылықтарды ұмытып, қалалық өмір салтының қарқындылығы мен күрделілігіне бейімделді. Оның ескі дәстүрлерді қорғауы мен сүйіп қалуы «Kampung Boy, Town Boy, Mat Som» және «Kampung Boy: Кеше және бүгін» атты еңбектерінде көрінеді, олар ескі өмір салтын рухани жағынан жоғары деп жариялайды.

Табысы мен мұрасы

Әлемде танымал және өз елінде кеңінен танымал Латты «мәдени батыр», «мультфильм түріндегі ұлтының ар-ожданы» және «Малайзияның нышаны» деп атайды. Малайзия баспасөз институты Латты «өзінің жеке институтына айналды» деп санады, оны 2005 жылы арнайы жюри сыйлығымен марапаттады. Оңтүстік-Шығыс Азиядағы Мулиади, Чуа және Реджабхад сияқты карикатурашылар Латты жоғары бағалады, ал оның шетелдегі құрметтеушілері Солтүстік Американың карикатурашылары Мэтт Гренинг пен Эдди Кэмпбелл. Симпсондардың авторы Греннинг Америка Құрама Штаттарының «Кампунг Бой» нұсқасына мақтау сөзін айтып, Латтың қолтаңбасын «барлық уақыттағы ең керемет мультфильмдердің бірі» деп мақтады. Серджо Арагонес, «Groo the Wanderer» шығармасының авторы, Латтың тағы бір америкалық жанкүйері. 1987 жылы Малайзияға барғаннан кейін Арагонес сол тәжірибені пайдаланып, Гру үшін оқиға жасайды. Онда шалаң қылышшы Фелисидад аралында, оның тұрғындары мен табиғи мекен-жайы Оңтүстік-Шығыс Азия елінің үлгісі бойынша үлгіленді. Арагонес Латтың ерекше стилімен арал тұрғындарының мұрындарын тартты және танымал жергілікті кейіпкерлердің біріне - қызығушылықты балаға - Малайзия карикатуристінің есімі берілді. Лент (2003) және Шимидзу (1996) екеуі де 1974 жылы Лат мамандыққа толық уақыт қосылғаннан кейін Малайзияның комикс индустриясы өркендей бастағанын айтады. Лат 1994 жылы «датук» атағын иеленіп, Малайзияда карикатурашы мамандығының беделін арттырды. Латқа Перак сұлтаны берген атақ Малайзияның карикатурашының өз елдестеріне ықпал етуі мен елге қосқан үлесі үшін ең жоғары марапаты болды. Латтың пайда болуына дейін Малайзияның мультфильмдері көпшілік тарапынан бағаланбады, Раджа Хамза және Реджабхадтың танымал шығармаларына қарамастан. Латтың табыстары малайзиялықтарға карикатурашы ретінде өркендеуге және табысқа жетуге болатынын көрсетті және оларды карикатурашы мамандығына әлеуетті мансап іздеуге талпындырды. Бірнеше жас суретшілер оның стилін еліктеп, осындай сыйлық алуға үміттенді. Замбриябу мен Рашид Асмави Лат кейіпкерлерінің ерекше үш бұраулы мұрын мен шаштарын көшірді. Реджи Ли мен Нан сияқты басқалары Латтың егжей-тегжейлі «тематикалық және стильдік тәсілдерін» өздерінің шығармаларына енгізді. Мулиади Латты «Қазіргі Малайзия мультфильмдерінің атасы» деп атады, өйткені ол әлемдік танымалдыққа қол жеткізген алғашқы малайзиялық мультфильмші және өз еліндегі индустрияның имиджін жақсартуға көмектесті. Латтың шығармаларының әсері көркемдік саламен ғана шектелмеді. Дебютіне дейінгі кезеңде малайзиялық карикатуристер ұлттық бірлікке шақыруды қолдады. Мультфильм кейіпкерлері көбінесе бір нәсілді құрайтын, ал белгілі бір нәсілдердің немесе мәдениеттердің кемшіліктеріне теріс назар аудару негізгі ағымға айналды. Мұндай мультфильмдер сол кездегі нәсілдік қақтығыстарды басаңдатқан жоқ. Бұл жағдай 1969 жылғы нәсілдік толқындармен басталды, және осы оқиғалардан кейін бірнеше жыл бойы нәсілдер арасындағы қарым-қатынас шикі және әлсіз болды. Редзаның айтуынша, Лат өз шығармаларымен ұлттың нәсілдік қиындықтарын жеңілдетті. Лат өзінің көпшілік сахналарында әртүрлі нәсілдердің мүшелерін суреттеп, олардың бір-бірімен қарым-қатынасын көрсетті. Лат малайзиялықтарды жұмсақ және бейтарап комикалық түрде суреттеп көрсетті. Редза Латтың нәсілдік және мәдени араласшы рөлге мәжбүр болғанын (өз елінің «түрлі нәсілдік оқырмандарға қызмет көрсететін ағылшын тіліндегі жетекші газетінде» жұмыс істегендіктен) дәлелдесе де, ол бұл жұмыста табысқа жету үшін қажетті қасиеттерге ие екенін айтты. Латтың жанкүйерлері оның шығармашылығының белгісін «жаман жақтарын шұғылданбай, олардың игі жақтарын ашу арқылы әркімді жақсы және ностальгиялық сезімге бөлейтін қауіпсіз және жақсы әзіл» деп таныды. Бұл табысты формула болып шықты; 1977 жылы оның редакциялық карикатураларының алғашқы жинағы сатылымға шыққаннан кейін он екі жыл ішінде оның кітаптарының 850 000-нан астам данасы сатылды. Оқырманның оның шығармаларынан іздеген жұбанышы соншалық болды, 2008 жылдың қыркүйегінде Лат өзінің әдеттегі стилінен ауытқып, өз еліндегі нәсілдік саясат туралы мультфильм түсіргенде, ол журналист Калимулла Хассанды таң қалдырды. Ол бір топ малайзиялықтардың бір қоңырау астында жиналып, шетелдіктерге жекпе-жек білдіретін сөздердің жауабын жасырып, терең қайғыға толы суретті тапты. Латтың еңбектері академиялық зерттеулерде қолданылған, олардың салалары әртүрлі, заң, қала құрылысы, және диеталар. Академиктер оның суреттерін өздерінің ойларын әзілмен, бірақ білім беру мақсатында түсіндіру үшін пайдаланады. Шетелдік елшілік қызметкерлері Латтан өздерінің қоғамдарының мәдениеті туралы түсініктерді сұрады. Олар оны өз елдеріне сапарға шақырды, оның тәжірибесін мультфильм түрінде жазып, әлеммен бөлісуді үміттенеді. Бірінші ел Америка Құрама Штаттары болды, содан кейін Австралия, Германия және Жапония сияқты елдер де осы қадамды жасады. 1998 жылы Лат Эйзенхауэр стипендиясын алған алғашқы карикатурашы болды және Америка Құрама Штаттарына қайта оралды; оның зерттеу бағдарламасы Америка Құрама Штаттары қоғамындағы көптеген нәсілдер арасындағы қарым-қатынасты зерттеу болды. 2007 жылы Малайзия Ұлттық университеті оған антропология және социология саласы бойынша құрметті докторлық диплом берді. Латтың еңбектері Малайзияның мәдени тарихының визуалды жазбалары ретінде танылды; ол 2002 жылы Малайзияның ауылдық мәдениетін сақтағаны үшін Фукуока Азия мәдениеті сыйлығымен марапатталды. 2018 жылы Лат Перак штаты деңгейіндегі Токох Маал Хижра сыйлығының Токох Ар Ридзуан иегері аталды. 2019 жылы Тейлор университеті оған Малайзияның көркем өнерін дамытуға қосқан үлесі үшін 18-ші бітіру салтанатында өнер саласындағы құрметті докторлық диплом берді. Лат 2023 жылғы Ұлттық журналистер күні сыйлығын оның әзіл мен сақтықпен, сәл сарказммен әртүрлі мәселелер туралы ақпарат жеткізуге және қоғамды білім беруге қосқан үлесі үшін алды. Ол сондай-ақ Перак сұлтаны Сұлтан Назрин Шахтан Король суретшісі атағын алды, бұл оны осындай награда алған алғашқы Перак тұрғыны етті. 2023 жылдың желтоқсанында ол Гуанчжоу, Қытайда өткен 3-ші Цай Чжичжун комикс сыйлығының марапаттау салтанатында Цай Чжичжун комикс сыйлығын алды. 1986 жылы Лат Куала-Лумпурдағы Ұлттық мұражайда өзінің туындыларын көрсететін алғашқы карикатурашы болды; шара екі ай ішінде рекордтық 600 000 келушіні тартты. Ол атақты тұлға ретінде қарастырылады, ал оның мультфильм кейіпкерлері маркалар, қаржылық нұсқаулықтар мен ұшақтарды безендіреді. 2010 жылы Reader's Digest малайзиялықтардан 50 жергілікті тұлғаның қайсысы сенімге лайық екенін анықтауды сұрағанда, Лат тізімде төртінші орынды иеленді. Жаафардың сөзінше, «Малайзиялықтардың 100% Латты құрметтейді және бағалайды, және ол полицей, мұғалімдер немесе қыздарды суреттесе де, малайзиялық шындықты көреді».

Recognised globally, and widely popular in his country, Lat has been styled "cultural hero", "his nation's conscience in cartoon form" and "Malaysian icon" among other effusive titles. The Malaysian Press Institute felt Lat had "become an institution in [his] own right", honouring him with their Special Jury Award in 2005. Cartoonists in the Southeast Asian region, such as Muliyadi, Chua, and Rejabhad, have given high praise to Lat, and his admirers further abroad include North American cartoonists Matt Groening and Eddie Campbell. Groening, creator of The Simpsons, gave a testimonial for the United States version of The Kampung Boy, praising Lat's signature work as "one of the all time great cartoon books". Sergio Aragonés, the creator of Groo the Wanderer, is another of Lat's American fans. After visiting Malaysia in 1987, Aragonés used the experience to create a story for Groo in which the bumbling swordsman chances on the isle of Felicidad, whose inhabitants and natural habitat were modelled after those of the Southeast Asian country. Aragonés drew the noses of the islanders in Lat's distinctive style, and named one of the prominent native characters—an inquisitive boy—after the Malaysian cartoonist. Lent (2003) and Shimizu (1996) both suggest that the Malaysian comic industry began to boom after Lat joined the profession on a full time basis in 1974. Lent further hazards that the cartoonist profession was made more respectable in Malaysia by the award to Lat in 1994 of a datuk title (equivalent to a knighthood). Bestowed on Lat by the Sultan of Perak, the title was Malaysia's highest recognition of the cartoonist's influence on his countrymen and his contributions to the country. Before Lat's emergence, Malaysian cartooning was largely unappreciated by the public, despite the popular works of Raja Hamzah and Rejabhad. Lat's successes showed Malaysians that they could thrive and succeed as cartoonists, and inspired them to look to the cartooning profession for potential careers. Several younger artists imitated his style in the hopes of capturing equivalent rewards. Zambriabu and Rasyid Asmawi copied the distinctive three loop noses and hairstyles of Lat's characters. Others, such as Reggie Lee and Nan, incorporated Lat's detailed "thematic and stylistic approaches" in their works. Muliyadi dubbed Lat the "Father of Contemporary Malaysian Cartoons", for being the first Malaysian cartoonist to achieve global recognition and for helping to improve the industry's image in their country. The effects of Lat's works were not confined to the artistic sector. In the period before his debut, Malaysian cartoonists supported calls for national unity. The characters in a cartoon were often of one race, and negative focus on the foibles of particular races or cultures worked its way into the mainstream. Such cartoons did not help to soothe racial tensions that were simmering then. The situation erupted with the racial riots of 1969, and for several years after these incidents relationships among the races were raw and fragile. According to Redza, Lat soothed the nation's racial woes with his works. Drawing members of various races in his crowd scenes and showing their interactions with one another, Lat portrayed Malaysians in a gentle and unbiased comic manner. Redza pointed out although one may argue that Lat was forced into the role of racial and cultural mediator (because of his employment with his country's "leading English language newspaper serving a multi racial readership"), he possessed the necessary qualities—intimate knowledge of various races and culture—to succeed in the job. Lat's fans recognised the trademark of his oeuvre as "a safe and nice humour that made everyone feel good and nostalgic by appealing to their benevolent sides rather than by poking at their bad sides". It proved to be a successful formula; more than 850,000 copies of his books were sold in the twelve years after the first compilation of his editorial cartoons went on sale in 1977. The comfort that readers sought from his works was such that when in September 2008 Lat deviated from his usual style, to draw a cartoon about racially charged politicking in his country, it shocked journalist Kalimullah Hassan. She found the illustration of a group of Malaysians huddled under an umbrella, taking shelter from a rain of xenophobic phrases, full of profound sadness. Lat's works have been used in academic studies—the fields of which are diverse, spanning law, urban planning, and diets. The academics use his drawings to help them illustrate their points in a humorous yet educational manner. Foreign embassy officials have sought Lat for his insight into the cultures of their societies. They have invited him to tour their countries, in the hope that he will record his experiences in cartoon form to share with the world. The first country to do so was the United States, followed by others such as Australia, Germany, and Japan. In 1998, Lat became the first cartoonist to be made an Eisenhower Fellow and revisited the United States; his research programme was the study of relationships among the many races in United States society. In 2007, the National University of Malaysia awarded him an honorary Doctorate in Anthropology and Sociology. Lat's works are recognised as visual records of Malaysia's cultural history; he was awarded a Fukuoka Asian Culture Prize in 2002 for preserving Malay rural culture in his works. In 2018, Lat was awarded the Tokoh Ar Ridzuan at the Perak state level of the Tokoh Maal Hijrah award. In 2019, the Taylor's University honoured him a Honorary Doctorate in Arts during the university's 18th convocation ceremony for his contribution to the development of the Malaysia's visual arts. Lat was awarded the 2023 National Journalists' Day Award for his contribution in conveying information and educating the communities on various issues through his works that is done with humour and prudence with a dash of sarcasm. He also awarded the Royal Artist by the Sultan of Perak, Sultan Nazrin Shah, making him the first Perakian to receive a such award. In December 2023, he receives the Cai Zhizhong Comic Prize at the 3rd Cai Zhizhong Comic Prize Awards in Guangzhou, China. In 1986, Lat became the first cartoonist to exhibit his work at the National Museum in Kuala Lumpur; the event drew a record number of 600,000 visitors in two months. He is treated as a celebrity, and his cartoon characters decorate stamps, financial guides, and aeroplanes. When Reader's Digest asked Malaysians in 2010 to rank which of 50 local personalities was most worthy of trust, Lat was returned fourth on the list. According to Jaafar, "100% of Malaysians respect and admire Lat, and see a Malaysian truth, whether he is drawing a policeman, teachers, or hookers."

Таңдалған шығармалар тізімі

Бұл Латтың кітаптарының толық емес тізімі (алғашқы басылымдары); аудармалар және тапсырыспен жазылған еңбектер, мысалы, Malaysia Airlines үшін жасалған Latitudes (1986) және Bank Negara Malaysia үшін жыл сайынғы жеке қаржыны басқару туралы нұсқаулықтар (1999 жылдан бастап) кірмейді.