12 ғасырдағы Сталек қамалының тарихы

Кіріспе

Бахарахтағы 12 ғасырдағы бекінілген қамал, Германия.

Стахлек қамалы (Burg Stahleck) – Германияның Рейнланд-Пфальц аймағындағы Бахарахтағы Жоғарғы Орта Рейн аңғарында орналасқан 12 ғасырдағы бекінілген қамал. Ол теңіз деңгейінен шамамен биіктікте, өзеннің сол жағалауындағы Штег аңғарының құйылысында, Кобленцтен оңтүстікке қарай орналасқан жартаста тұрғызылған және Лорелей аңғарының әсем көрінісін ұсынады. Оның аты "жартастағы қаушатсыз қамал" дегенді білдіреді, бұл орта және жоғарғы неміс тілдеріндегі stahel (болат) және ecke (мұнда: жартас) сөздерінен құралған. Бұл Бинген мен Рудесхаймнан солтүстікке қарай салынған алғашқы ірі қамал болды. "Гозвин фон Сталецке" есімі алғаш рет 1120-21 жылдардағы құжаттарда кездеседі. Бұл Госвин фон Фалькенбург, ол 1135 жылы латын тілінде "Cozwinus de Staelechae" деп аталған және феод бойынша қамалдың алғашқы расталған иесі болды. Стахлек, Фюрстенберг және Штальберг қамалдарымен қатар Бахарах, Штег (қазір Бахарахтың бөлігі), Дибах және Манубах елді мекендерінен тұратын Төрт Аңғар аймағы, кейін Рейнланд аймағына айналған Пфальц графтарының билік орталығы болды. Олар Бахарашты, ішкі сауданың, әсіресе шарап саудасының дамыған қаласына айналдырды, сондықтан қамал алым төлеуді қадағалау үшін пайдаланылды. Конрад Екінші Крест Жорығына аттанғанда Германды өзінің регенті етіп тағайындады. Трир архиепископы Иоганн I жасаған неке Стахлек немесе Бахарах некесі деп белгілі. Конрад қайтыс болғаннан кейін Генрих граф Палатин болып, қамалға ие болды. Алайда, 1212 жылы ол ұлы Генрихке тиесілі атақтан және құқықтардан бас тартты. Соңғысы 1214 жылы жас және баласыз қайтыс болғанда, оның кіші әпкесі Агнес Стахлекті мұраға алды. Графтықтың аллодиялық емес бөлігі тәжге қайтарылды және кейіннен Виттельсбах әулетінен Бавария герцогы Людвиг I-ге берілді.

Виттельсбахтың меншік құқығы

Қала мен Бахараштың басқаруын қамтамасыз ету үшін Людвиг I 1222 жылы ұлы Отто мен Агнес арасында некелесуге қол жеткізді. 1243 жылы Отто (Отто II) билік кезінде Кельн архиепископтығымен созылған қақтығыс шешілді, бірақ оны басып алуға әрекет етілген жоқ. Француз әскері 1650 жылдың 24 шілдесіне дейін қамалдан кетпеді, бірақ Вестфалия бейбіт шартының талаптарына сәйкес, олар оны Пфальц пен граф Карл Людвигке қайтаруға мәжбүр болды. 1666 жылы ол қаланы жөндеп, бірнеше өзгерістер енгізді: палас ішін күрт өзгертті және оның мен солтүстік қоршауының арасына үлкен жаңа ғимарат салды, жоғарғы қабаты ағаштан жасалған. Палас қабырғасындағы жазулы тас тақташа оның қаланы қайта жаңартуын еске салады. Палатин мұрагерлік соғысы кезінде қамал, Үстіңгі Орта Рейн аңғарындағы көптеген бекіністер сияқты, толығымен қиратылды. Оның командирі фон Дахенхаузен 1688 жылдың 11 қазанында оны француз әскерлеріне тапсырды, бірақ 1689 жылдың 15 наурызында олар оны жарылысқа ұшыратты. Жарылыс сақина тәрізді қабырғаны және бастионды толығымен жойды, тұрғын үйлер өртеніп кетті, ал жарылыстан шашыраған қирандылар қамал төбесіндегі готикалық Вернер шіркеуін қиратты. Қамал соншалықты зақымданғандықтан, оны қайта құруға тырысылмады. 1697 жылғы Рисвик шарты бойынша қираған орын Пфальцқа қайтарылды, ол 18-шы ғасырдың соңында округ таратылғанға дейін сонда қалды.

Француз және пруссиялық меншік

1794 жылы Рейн өзенінің сол жағындағы Пфальц аймағының француз революциялық әскерлері тарапынан басылып алынғаннан кейін, 1801 жылы Луневиль шартымен қираған қамал француздарға берілді; 1804 жылы олар оны сатуға ұсынды. 1815 жылы Вена конгресі нәтижесінде ол Пруссия Корольдігінің меншігіне өтті. 1828 жылы сол кездегі тәж мұрагері Фридрих Вильгельм оны сатып алды және аулада таралып жатқан қираған үйінділер ордыны толтырды. Қалған нәрсе – аула жағындағы сарайдың қабырғасы, Штег аңғарына қарап тұрған сақина тәрізді қабырға және ішкі немесе қалқан қабырғасының шағын бөлігі ғана болды. Қираған қамал романтиктер мен ұлтшылдар арасында кеңінен танымал болды және 19 ғасырда жиі бейнеленді. Бастапқы жұмыстарды қаржыландыру Стахлек қоры арқылы қамтамасыз етілді. Мақсаты – қамалдың толыққанды қайта құрылуы еді. Шталь өзінің жобаларын тарихи үлгілерге негіздеп, оларды сақталған құрылымдарға жалғады, бірақ 1925 жылдың тамызында басталған қазба жұмыстары кезінде бұрын белгісіз ғимараттардың іргетастары табылғаннан кейін жоспарларын қайта өзгертті. Қазба жұмыстары мен оған ілеспе жасайтын жердің қайта-қайта зерттелуі құрылыстың басталуын 1925 жылдың соңына дейін кешіктірді. Алғашқы құрылыс – ұзын үй, ол ұлдарға арналған жатақхана ретінде жоспарланған. Сарай толығымен қайта құрылғаннан кейін, Стахлек 27 жастар қамалының (Jugendburgen) біріне айналды, ол жасөспірімдер мен жастарды идеологиялық тұрғыдан тәрбиелеу үшін пайдаланылды. 1937 және 1938 жылдың басында қалқан қабырғасындағы мұнаралар салынды және олардың үстіне шатырлар жабылды. 1938 жылдың маусымында Рудольф Гесс келген кезде, әлі де қираған күйде болған қалқанды толықтыру жұмыстары басталды. Жоспар бойынша оны 36 метр биіктікке, 7 қабатқа дейін қайта тұрғызу және оған Рудольф Гесс мұнарасы деп атау жоспарланған. Алайда, қазіргі іргетастар осы салмақты көтере алмайтындықтан, қираған үйінділер бұзылды және 1938 жылдың қарашасында кішігірім аумақта толығымен жаңа мұнараның құрылысы басталды. Бұл жұмысты Екінші дүниежүзілік соғыстың басталуы тоқтатты. 1940-1942 жылдары қамал әскери госпиталь ретінде пайдаланылды. Сонымен қатар, 1940 жылдың қарашасында соғыс басталғанда Германия мен Австрия университеттерінде оқып жүрген Люксембург студенттері қайта тәрбиелеу сабақтарына қатысуға мәжбүр болды, нәтижесінде жастарды қайта тәрбиелеу лагері құрылды. Эш-сюр-Альзетте және Эхтернах қалаларынан келген мектеп оқушылары мен студенттер 1942 жылы Люксембургте міндетті әскери қызметтің енгізілуіне және онымен байланысты мәжбүрлі шақыруға қарсы наразылық білдіргені үшін, сондай-ақ одан кейін болған жалпы ереуілге қатысқаны үшін 4 айға қамалға қамалды. (Қыздар Аденаудағы жастар жатақханасына жіберілді.) Әскери жастағы жігіттер майданға жіберілді. Қамал қабырғасында еске алу тақтасы орнатылған, ал Рейнланд-Пфальц штаты мен Бахарах қаласы сол кездегі куәгерлер сөйлеген еске алу шараларын ұйымдастырды. 1943 жылдың қаңтарынан бастап, қамал партияға жеткіліксіз адалдық танытқан неміс жастарын интернатқа алу лагері ретінде пайдаланылды, мысалы, католик жастар қарсылық тобының негізін қалаушылары Михаэль Тобы; кейбіреулері Стахлектен концентрациялық лагерлерге жіберілді. 1943 жылдың маусымынан 1944 жылдың жазына дейін ол 14 пен 18 жас аралығындағы немістер үшін жұмыс және әскери оқу лагері болды.

After the occupation of the parts of the Palatinate on the left bank of the Rhine by French Revolutionary troops in 1794, in 1801 the Treaty of Lunéville awarded the ruined castle to the French; in 1804 they offered it for sale. In 1815 the Congress of Vienna resulted in its passing into the possession of the Kingdom of Prussia. In 1828 the then Crown Prince Frederick William acquired it and the rubble spread over the courtyard and used to fill the moat. All that remained was the wall of the palas on the courtyard side, the ring wall on the Steeg valley side to the height of the chemin de ronde and a small piece of the inner or shield wall. The ruined castle became well known among romantics and nationalists and was often depicted in the 19th century. Financing of the initial work was ensured by an endowment of
Stahleck became the Association's prestige project. The intention was to completely rebuild the castle. Stahl based his designs on historical models and appended them to remaining structures, but changed his plans again after ancient, previously unknown building foundations came to light in excavations beginning in August 1925. The excavations and the attendant repeated surveying of the site delayed the start of building to late summer 1925. The first building, the longhouse, was intended as a hostel for boys. the palas was completely rebuilt, Stahleck became one of 27 Jugendburgen (youth castles), to be used for indoctrination of teenagers and young adults. Between 1937 and early 1938, the turrets on the shield wall were built and its chemin de ronde roofed over. A visit by Rudolf Hess in June 1938 prompted the start of work to complete the rebuilding of the keep, which was still a ruined stump. The plan was to reconstruct it to a height of 36 m, 7 storeys, and name it the Rudolf Hess Tower. However, the existing foundations would not have been able to bear the weight, so the ruin was pulled down, and in November 1938, work began on a completely new tower on a smaller footprint. Work on this was interrupted by the outbreak of World War II. From 1940 to 1942, the castle served as a military hospital. In addition, in November 1940, students from now occupied Luxembourg who had been studying at German and Austrian universities when the war began were forced to attend re education classes there, and eventually a youth re education camp was set up. Male schoolchildren and students from Esch sur Alzette and Echternach were interned at the castle for 4 months as punishment for protesting against the announcement in 1942 of the introduction of required military service in Luxembourg and the forced conscription associated with it, as well as for participating in the general strike which followed. (Girls were sent to a youth hostel at Adenau.) Those of military age were then sent to the front. There is a memorial plaque at the castle, and the State of Rhineland Palatinate and the City of Bacharach have organised memorial events at which contemporary witnesses spoke. Beginning in January 1943, the castle was used as an internment camp for German youth who had shown insufficient loyalty to the Party, such as the founders of the Catholic youth resistance group the Michael Troop; some were taken from Stahleck to concentration camps. From June 1943 to summer 1944, it was a work and military training camp for Germans between 14 and 18 years of age.

Соғыстан кейінгі және қазіргі заман

Соғыс аяқталғаннан кейін Стахлек қамалы алдымен француз әскерін орналастыру үшін қолданылды, ал 1947 жылдың қараша айында жастарға арналған жатақхана ретінде қайта ашылды. Рейнланд-Пфальц аймағының Денсаулық сақтау және әлеуметтік қамтамасыздандыру министрлігі 1948 жылдың қаңтарында болашақ жатақхана басшылары мен қызметкерлерін даярлау мақсатында қамалда жастар лидерлігі мектебін ашты, бірақ аймақтың нашар қаржылық жағдайына байланысты сол жылдың соңында оны жабуға мәжбүр болды. Дегенмен, жатақхананың өзі әсер көрмеді. 1957 жылы қамалда 270 төсек және 60 төтенше орын болды, бұл оны Рейнланд-Пфальцтағы Кобленц және Майнц қалаларындағы жатақханалардан кейін үшінші ірі жастар жатақханасы етіп белгіледі. Түнгі тұру саны бойынша ол 32 276 адаммен екінші орында тұрды. 1965 жылдың қазан айынан бастап, 1957 жылы қайтыс болған Сталдың жоспарлары негізінде, үкіметтік құрылыс жұмыстарының бақылаушысы Генрих Гримм басшылығымен қамалда қосымша құрылыс жұмыстары жүргізілді. Бұл жұмысқа интерьерді жаңғырту және күрделі жөндеу, сондай-ақ жаңа әкімшілік ғимарат салу кірді. Сонымен қатар, оңтүстік жағында үлкен терраса салынды, ал 1966 жылдан бастап толыққан толық емес күзет мұнарасы тағы 4 метрге дейін биіктелді және конус тәрізді биік шатырмен жабылды, бұл негізінен қазба жұмыстарының нәтижелері мен 1646 жылғы Маттеус Мерианның гравюрасына сүйенді. Қайта құру жоспарларының көп бөлігі Эрнст Стальдің еңбегі болды, ол Мерианның бейнесін мұқият сақтады және гравюрада ақпарат болмаған жағдайларда басқа тарихи үлгілерді пайдаланды. Мысалы, шамамен 55 x 24 метр өлшемді қамалдың дерлік тікбұрышты пішіні Хогенштауфен дәуіріндегі қамалдың әдеттегі реттелген орналасуын және анық бөлінуін көрсетеді. Қазіргі заманғы ғимараттардың көлемі бастапқы қамалдың ғимараттарына ұқсас; ең көне бөліктері – күзет мұнарасының негізі, сарайдың астындағы жертөлелердің бөліктері және қабырғаның бөліктері. Қамал жатақхана ретінде пайдаланылғандықтан, экскурсиялар өткізу мүмкін емес. Алайда, аулаға қоғамдық кіруге болады және ол Рейн өзенінің әдемі көрінісін ұсынады, себебі сол жағында тек төмен парапет орналасқан.

Following the end of the war, Stahleck Castle was first used to billet French soldiers, before returning to use as a youth hostel in November 1947. The Health and Welfare Ministry of Rhineland Palatinate opened a youth leadership school at the castle in January 1948 to train prospective hostel managers and staff, but was forced to close it at the end of the same year because of the state's poor financial situation. The hostel itself, however, was unaffected. In 1957 the castle offered 270 beds and 60 emergency spaces and was thus the third largest youth hostel in Rhineland Palatinate, after those in Koblenz and Mainz. In terms of overnight stays, it was in second place with 32,276. Beginning in October 1965, a further building programme was carried out at the castle under government superintendent of works Heinrich Grimm, based on the plans of Stahl, who had died in 1957. This included interior modernisation and renovation and a new administration building. In addition, a large terrace was created on the south side, and beginning in 1966 the still incomplete keep was built up a further 4 m and topped with a tall cone shaped roof. primarily based on the results of excavation and the 1646 engraving by Matthäus Merian. The rebuilding plans were mostly the work of Ernst Stahl, who closely followed Merian's depiction and used other historical models where the engraving gave no information. For example, the almost rectangular shape of the castle, measuring approximately 55 by 24 m, shows the typical regular layout and clear divisions of a castle of the Hohenstaufen period. The size of the modern buildings approximates that of those in the original castle; the oldest portions are the foundations of the keep, parts of the cellar under the palas and sections of the curtain wall. Since the castle is used as a hostel, it is not available for tours. However, the courtyard is accessible to the public and offers a fine view of the Rhine, since on that side there is only a low parapet.

Бергфрид

Құжатты деректерге сүйенсек, қамал ең кеш дегенде 12 ғасырда салынған деген қорытындыға келуге болады, бірақ археологиялық зерттеулер оны дәлелдей алмады. Дегенмен, Шталь bergfried (қамау) мұнарасының сақталған негіздері 12 ғасырға жатады деп санайтын. Бұл мұнара – диаметрі 7,5 метр болатын дөңгелек мұнара, ол ішкі ауланың ортасындағы тасқа орналасқан. Оның қабырғалары 2 метр қалыңдықпен, ал үстінде 16 метрлік конус пішіндес шатыры бар. 4 метр биіктігі бар жоғарғы қабат кейіннен салынған, бұл тастың әртүрлі түсінен көрінеді.

Қалқан қабырғасы мен басты кіреберіс

Қамал батыстағы биік төбеден 2,6 метр қалыңдықтағы қалқан қабырғасын құру үшін нығайтылған қамал қабырғасымен қорғалады. Ішкі баспалдақ бар, бірақ ол қабырғаның үстіндегі шатырлы chemin de ronde-ге жетпейді; ол 1930 жылдардағы мұнара ғимаратының жоғарғы қабаттарына өту үшін қолданылады. Кейбір биік, тар бойындағы тесіктер кейіннен негізінен қабырғамен жабылып, ерте кездегі отты қарудың кері соққысын жұмсарту үшін ағаш жақтаулармен жабдықталды. Олардың балық құйрығы тәрізді пішіні қабырғаның 14 ғасырдың бірінші жартысында салынғанын көрсетеді. Олардың үстінде екі жағынан бұрынғы екі дөңгелек мұнараны алмастырған көпбұрышты мұнаралар орналасқан. Қалқан қабырғасының астында тастан қазылған ор бар. Оның 18x13 метрлік бөлігі бөлініп, сумен толтырылып, цистерна қызметін қоса атқарады. Тас көпір ордан басты кіреберіске дейін созылады; қақпаның үстінде бойындағы тесігі бар мұнара күзетшілік қызметін атқарады және ол ұзын свингерге (қоршауға) апарады.

Басқа құрылымдар

Бұрынғы жігіттер жатақханасы қазір ұзын үй деп аталады. Оның негізі ұсақ тастан төселген, ал бірінші қабаты Fachwerk стилінде салынған. Шифер шатырының аула жағында қисық қырлы люк бар. Қазір мұнара ғимараты деп белгілі, бұрынғы қыздар жатақханасы қалқан қабырғасына тікелей орналасқан. Ол ұзын үйдің сәулеттік ерекшеліктерін қайталайды. Қамалдың оңтүстік-батысына қарай, таудан сәл жоғарыда жартастан қазылған қоршалған алаң – ортағасырдан кейінгі артиллерия орны. Бұл алаң барут қолданыла бастағаннан кейін қамалдың қорғаныс жүйесінің маңызды бөлігі болды. Оның нақты құрылыс мерзімі белгісіз, бірақ XVII ғасырдағы Маттеус Мерианның гравюрасы 1646 жылға дейін бұл алаңның бар болғанын көрсетеді.