Кіріспе

Германиядағы Шверин қамалы, Шверин көлі

Шверин қамалы (Schweriner Schloss, сондай-ақ Шверин сарайы деп те белгілі) – Германияның Мекленбург-Ворпомерн штатының астанасы Шверин қаласында орналасқан қамал. Ол қаланың басты көлі – Шверин көліндегі аралда орналасқан. Ғасырлар бойы қамал Мекленбург герцогтары мен үлкен герцогтарының, кейіннен Мекленбург-Швериннің резиденциясы болды. Бүгінде оның бір бөлігі Мекленбург-Ворпомерн штатының парламентінің (link=no) резиденциясы ретінде пайдаланылады, ал қалған бөліктері туристерге ашық. Қазіргі қамалдың көп бөлігі 1845 және 1857 жылдар аралығында көрнекті тарихшы-сәулетшілер Готфрид Семпер, Фридрих Август Стулер, Георг Адольф Деммлер және Эрнст Фридрих Цвинердің бірлескен еңбегімен салынған. Қамал Еуропадағы романтикалық тарихи сәулет өнерінің ең маңызды туындыларының бірі саналады және ЮНЕСКО-ның Әлемдік мұра тізіміне енгізуге үміткер. Оны "Солтүстіктің Нойшванштейні" деп атайды.

Алғашқы жылдар

Бұл жердегі қамал туралы алғашқы жазбалар 973 жылға дейін соққан. Шверин көлінің аралында поляк славяндарының оботриттер тайпасының бекінісі орналасқан. 1160 жылы Генрих Арыстанның (1129–1195) басшылығымен аумақтарын шығысқа қарай кеңейтуді жоспарлаған германдық дворяндардың назарына бұл қамал ілікті. Никлот басқарған оботриттер бекіністі қиратты, бірақ германдық әскери күштің басымдығына байланысты оны тастап кетуге мәжбүр болды. Бірақ неміс басқыншылары аралдың стратегиялық және эстетикалық тұрғыдан тартымды екенін мойындап, жаңа бекініс салуға кірісті. Осы жылы Шверин қаласының негізі қаланды. Шверин епископтық орынға айналды. 1167 жылы Генрих Шверин графлығын өзінің вассалы Гунзелин фон Хагенге сыйлады, ал қала төңірегіндегі қалған жерлер Никлоттың ұлы Прибиславқа қайтарылды, осылайша 1918 жылға дейін сақталған мұрагерлік герцогтық әулеті құрылды. 1358 жылы Шверин графлығын 1348 жылы Мекленбург герцогтары атағын алған Никлоттың ұрпақтары сатып алды. Олар көп ұзамай Микеленбургтен, Висмар қаласының жанынан Шверинге көшіп келді. Кейінгі готика дәуірінде герцогтардың өркендеуі мен беделі артып, өкілдік ететін қамалға деген қажеттілік туды, нәтижесінде бекініс елді мекеніне сәулеттік өзгерістер енгізілді. Сол кезеңдегі Епископ үйі (Bischofshaus) бүгінгі күнге дейін сақталған.

Қайта өрлеу дәуірі (15-17-ғасырлар)

Мекленбург герцогы Иоанн Альберт I (1525–1576) тұсында ғимарат маңызды өзгерістерге ұшырады. Бекініс сарайға айналды, ал қамалдың қорғаныс функциясы әшекейлеумен және жайлылыққа жасалған ұсыныстармен алмастырылды. Ренессанс дәуірінде терракота қолдану Солтүстік Германия сәулетінде басым болды, ал Шверинге қажетті терракота Любек қаласынан жеткізілді. Басты ғимаратты қайта жаңартудан кейін бірнеше жыл өткен соң, 1560 жылдан 1563 жылға дейін Иоанн Альберт сарайдың капелласын қайта салды. Ол мемлекеттің алғашқы жаңа протестант шіркеуіне айналды. Сәулеті Торгау және Дрездендегі шіркеулерден шабыт алды. Ерте венециялық Ренессанс қақпасы, оның фронтоны крест көтерілуін бейнелейді, Дрездендік мүсінші Ханс Вальтер (1526–1600) жасаған. Солтүстік жағындағы терезелерде белгілі фламанд суретшісі Виллем ван ден Брокке (сондай-ақ "Палуданус" деп те аталады; 1530–1579) салған Киелі кітап сюжеттері бейнеленген. Герцогтық резиденция аралда орналасқан болса да, қосымша қорғанысқа мұқтаж болғандықтан, 16 ғасырдың ортасында солтүстік-батыс, оңтүстік-батыс және оңтүстік-шығысқа бастиондар салынды. Олар, әлдебір Франческо а Борнау басшылығымен Дёмиц бекінісін де жобалаған итальяндық сәулетшілермен бірге салынған болуы мүмкін. Бастиондар кейін бірнеше рет өзгертіліп, бүгінгі күнге дейін сақталған. Отыз жылдық соғысқа дейін, 1612 жылы Мекленбург қызметіне кірген архитектор Герт Эверт Пилот сарайды Нидерланд Ренессансы стилінде толығымен қайта құруды жоспарлады. 1617 жылы оның жетекшілігімен жұмыс басталды, бірақ соғыс салдарынан көп ұзамай тоқтатылды. Пилоттың жоспарлары 1635 және 1643 жылдар аралығында ішінара іске асырылды: сарай асүйінің үстіндегі және капелланың үстіндегі ғимараттар бұзылып, голланд Ренессансы стиліндегі жаңа фасадымен ауыстырылды. Осы кезеңде капелланың жанында герцогтың суреттер жинағын сақтау үшін жартылай ағаштан жасалған ғимарат салынды. Сонымен қатар, Типавильон (шайхана) салынды. 1756 жылы сарай Людвигслустқа көшірілді.

Соңғы кездері (19 ғасырдан бері)

1837 жылы герцогтық резиденция Шверинге қайта оралды, бірақ ғимарат нашар күйде болды, ал Ұлы герцог жеке ғимараттардың сәйкес келмейтін бастаулары мен сәулеттік стильдерін ұнатпады. Ұлы герцог Фридрих (1800–1842) өзінің сәулетшісі Георг Адольф Деммлерге (1804–1886) сарайды қайта жаңартуды тапсырды. Бірақ бірнеше айдан кейін, құрылыс жұмысын оның мұрагері Фридрих Франц II (1823–1883) тоқтатты, ол тарихи орынды толыққанды қайта құруды қалады. 16-шы және 17-ші ғасырларға жататын ғимараттың бір бөлігі ғана сақталды. Дрездендік сәулетші Готфрид Семпер (1803–1879) және Берлиндік сәулетші Фридрих Август Стулер (1800–1865) Ұлы герцогты өз жоспарларына көндіре алмады. Оның орнына Деммлер екеуінен де элементтерді өз жоспарына енгізді, бірақ француз Ренессансы дәуіріндегі қамалдардан шабыттанды. Қала Карл Фридрих Шинкельдің шәкірті жасаған ең танымал шедеврге айналды. Ол сондай-ақ 1825–1826 жылдары Шлоссштрасседе (қазіргі Мемлекеттік канцелярия) орналасқан үкіметтік ғимаратты жоспарлады. Луара аңғарындағы Ренессанс шатолары (мысалы, Шамбор) оған да ықпал етті және 1843 жылдан 1851 жылға дейін құрылысқа үлес қосты. Оның ізбасары Стулер тағы бірнеше өзгерістер енгізді, оның ішінде Никлоттың атты мүсіні мен күмбез болды. Интерьерді безендіру үшін Берлиннен Генрих Штрак (1805–1880) таңдалды. Жұмыстың көп бөлігін Шверин мен Берлин шеберлері орындады. 1913 жылдың желтоқсанында болған өрт сарайдың үштен бірін жойды. 1918 жылғы төңкеріс Ұлы герцогтың тақтан басқанын тудырғанда, сыртқы жағын қайта жаңарту ғана аяқталған еді. Кейін ол мұражайға айналып, 1948 жылы мемлекеттік парламенттің орны болды. Германия Демократиялық Республикасы 1952 жылдан 1981 жылға дейін сарайды балабақша тәрбиешілеріне арналған колледж ретінде пайдаланды. Содан кейін 1993 жылға дейін ол қайтадан мұражай болды. Оранжерея 1961 жылдан бері техникалық мұражай болып жұмыс істеді. 1974 жылдан бастап кейбір жаңартылған бөлмелер өнер мұражайы ретінде қолданылды. 1990 жылдың соңынан бері ол қайтадан үкімет орнына айналды, Мекленбург-Форпоммерния штатының Ландтагының (штат жиналысы) орны ретінде. Содан бері сақтау және жаңарту жұмыстары кең ауқымда жүргізілуде. Олардың көп бөлігі 2019 жылға дейін аяқталды.

Петерманченнің арбауы

Петерманчен ("кішкентай Питерман") Швериндер сарайының дәліздерін аралап жүреді деп айтылады. Бұл көзге көрінбейтін кішкентай жаратылыс бірнеше футтан аспайтын биіктікте болады және көбінесе 17 ғасырға тән киімдерде, шамамен кавалерге ұқсас киімде бейнеленеді. Басқа аңыздарда ол ұзын сақалды темірші, түнгі күзетші немесе сарайға зиян келтіруге немесе ұрлық жасауға тырысатындарға әдемі әзілдер жасаушы ретінде суреттеледі.