Қазақстандағы Grimspound – Англияның Девон аймағындағы қола дәуіріне жататын ежелгі қоныс. 24 үй-шеңбер және тас қабырғалардан тұрады. Археологиялық зерттеулер жүргізілді.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Англияның Девон аймағындағы Дартмур жотасындағы қола дәуірінің қонысы, "Big Big Train" альбомы.
Bronze Age settlement on Dartmoor in Devon, England
the Big Big Train album
Гримспунд – Англияның Девон аймағындағы Дартмур жотасында орналасқан, қола дәуірінің соңғы кезеңіне жататын қоныс. Ол төмен тас қабырғамен қоршалған 24 дөңгелек үйден тұрады. Атауы алғаш рет 1797 жылы пастор Ричард Полвель еңбегінде тіркелген. Бұл атау, болжам бойынша, англосаксон соғыс құдайы Гримнен (көбінесе Воден немесе Один деп аталады) шыққан. 1893 жылы Дартмур зерттеу комитеті археологиялық қазба жүргізіп, Гримспунд туралы көптеген мәліметтерді жазды, сондай-ақ, қонысты қайта жаңғырту жұмыстарын жүргізді, бұл ортада пікір тудырды. 1928 жылы бұл орын ескерткіш ретінде тіркелді.
Grimspound is a late Bronze Age settlement, situated on Dartmoor in Devon, England. It consists of a set of 24 hut circles surrounded by a low stone wall. The name was first recorded by the Reverend Richard Polwhele in 1797; it was probably derived from the Anglo Saxon god of war, Grim (more commonly known as Woden, or Odin). In 1893 an archaeological dig was carried out by the Dartmoor Exploration Committee, which recorded many details of Grimspound as well as, controversially, making a reconstruction of the site. The site was designate as a scheduled monument in 1928.
Тарих
Бұл жер алғашқыда шамамен б.з.д. 1300 жылы қоныстандырылған. 24 дөңгелек үйдің шеңберін айналасында зор граниттен жасалған қоршау қабырғасы орналасқан, кейбір жерлерде оның биіктігі 1,7 метрге жеткен болуы мүмкін. Орташа диаметрі 3,4 метр болатын дөңгелек үйлер гранит тақташалардың екі қабатты шеңберінен салынған, арасы қиыршық таспен толтырылған, бұл техника қазірге дейін құрғақ тас қабырғалар салуда қолданылады. 3-ші үйдің кіреберісі сақталған, екі жақ тастары тік тұр, бірақ жоғарығы құлап қалған. Адам қызметінің іздері бар: заттардың арасында қыш ыдыстар, қаскыр тастар және қазандықтар кездеседі. Топырақтың қышқылдығына байланысты ағаш және мата сияқты органикалық қалдықтар сақталмаған.
The site was first settled in about 1300 BC. The 24 hut circles are surrounded by a massive granite perimeter wall, which may have stood at 1.7 metres in places. The roundhouses, with an average diameter of 3.4 metres, were each built of a double ring of granite slabs with a rubble infill, a technique still used in dry stone walling. Hut 3 has a surviving porchway, with the two jamb stones still upright, although the lintel has fallen. There is evidence of human activity: artefacts include pottery, scrapers and pot boilers. Organic remains such as wood and textiles have not survived owing to the acid nature of the soil.
Алғашқы сипаттамалары
Гримспаунд атауын алғаш рет 1793 жылы "Девонширдің тарихи көріністері" атты еңбегінде пастор Полвель жазған. Ол оны Дарт өзені аймағындағы "әділет ошағы" деп атады, сондай-ақ бұл "друидтардың маңызды ғибадатханаларының бірі" болуы мүмкін деген болжам жасады. Гримспаундқа қатысты басқа да пікірлер бар: Темір ғасырындағы бекініс, қалайы кеншілерінің лагері, тіпті финикиялық елді мекен болуы мүмкін. Оның түсіндіруі бойынша, бұл Дурийдің кантредінің сот орталығы болған, бірақ оның Станар соттарымен салыстыруы оның заманауи көзқарас қолданғанын көрсетеді, сондықтан бұл идеялар шындықтан алыс болуы мүмкін. Лайсонс бұл орынды алғаш өлшеп, қабырғалардың биіктігі мен қалыңдығын 12 фут (4 м) деп, ал қоршалған аумақтың мөлшерін, сондай-ақ бұрынғы түсіндірулердің сипаттамасын берді: діни орын, "британ қаласы" және Бірч Тор кеніштерімен байланысы. Ол екі кіреберіс бар екенін атап өтті – біреуі оңтүстікке (қазіргі кіреберіс деп есептеледі), екіншісі солтүстікке. Гримспаундты тікелей көрмегеніне қарамастан, оның өлшемдері өте дәл, нақты өлшемнен жарты акрға жуық 1,45 гектарға сәйкес келеді. Басқалар оның мақсатын күмәндандырды, ал Бёрт 1826 жылы бұл орынның қабырғалы қала және мал сақтау орны болғанын айтты. Брей есімді замандас жазушы оның "қала" екендігі туралы пікірді қолдады және Гримспаундты ертедегі орындармен салыстыру үшін Страбон мен Цезардың сипаттамаларын келтірді. 19 ғасырдың ортасында пікірлер өзгере бастады. Араның орналасуы ескерілді және оның мақсаты иесі мен малшылар үшін шатырлармен қасқырлардан малды қорғау ретінде түсіндірілді. Екі адам осы пікір өзгерісіне қарсы шығып, орынның мақсатын Дартмурдың қалайы кенішін қорғау ретінде қарастырды. Қызығы, тағы бір автор оның Хамелдаун қыратындағы өткел арқылы ежелгі жол бойында орналасқан жерін атап өтті. Гримспаундты алғаш 1829 жылы А. С. Шиллибор картаға түсірді. 1990 жылғы картамен салыстырғанда, екеуі арасындағы айырмашылық өте аз, Шиллибордың нысандарды анықтаудың дәлдігіне куәлік етеді. Бұған қақпалар, кіреберістер, орталық шатырлар және тіпті орынның солтүстік жағындағы үлкен тас кіреді. Алайда, қызықтысы – қазір жоғалған бірнеше ерекшеліктердің болуы. Қоршаудың батыс жағында көптеген нысандарды көруге болады. Жартылай дөңгелек қоршаудың солтүстігінде екі параллель қабырғадан тұратын сызық орналасқан. Соңғы зерттеулермен салыстырғанда, бұл нысан жоғалып кеткен. Жартылай дөңгелек қоршау да жоғалып кетті және, мүмкін, 1893 және 1894 жылдардағы қазбалардың салдарынан шатырлардың көптеген ішкі ерекшеліктері де жойылған. Ник Уайтлидің 1855 жылғы жоспарында периметр қабырғасының сыртында орналасқан шатырлар көрсетілген, бірақ олар басқа еш жерде тіркелмеген.
The name Grimspound was first recorded by the Reverend Polwhele in his "Historical Views of Devonshire" in 1793. He called it "The seat of judicature" for the River Dart area, and also surmised that it was "one of the principal temples of the Druids. Other ideas about Grimspound include supposed uses as an Iron Age fort, an encampment for tin miners and even a Phoenician settlement. His interpretation was as a judicial centre for a cantred of the Durius, but his comparison to the Stannary courts show he has explicitly used a modern interpretation and so may be far fetched ideas Lysons was the first to measure the site, giving an estimate of the walls’ height and thickness as 12 feet (4 m) and a measurement of the enclosed area, alongside a description of previous interpretations: a religious site, a ‘british town’ and connected to the Birch Tor mines. He notes two entrances, one to the south (presumably the present one) and one to the north, which despite him probably not ever seeing Grimspound, the estimated measurements are fairly accurate, falling within half an acre of the actual measurement 1.45 hectares. Others queried its function, with Burt suggesting in 1826 that the site was a walled town and a place to keep cattle A contemporary writer named Bray supported the notion of it being a ‘town’ and referenced Strabo and Caesar's descriptions of early sites as comparisons to Grimspound Around the middle of the 19th century, opinions begin to change. The valley position is noted and its function interpreted as defending cattle against wolves with the hut circles for the owners and cattle herders Two men resisted this change of opinion and saw the site's use as protecting the common Dartmoor mineral of tin Interestingly, another author highlighted its location on a possible ancient route through the break in the ridge of Hameldown. Grimspound was first mapped by A. C. Shillibear in 1829. When overlain on the 1990 map, the discrepancy between the two is very slight, a testament to Shillabeer's accuracy of locating features. This includes the pens, gateway, the central hut circles and even a large stone at the northern end of the site. However, the interesting points are the presence of several now vanished features. In the western side of the enclosure, many features can be seen. To the north of the semi circular enclosure, is a line of two parallel walls. When compared to the most recent survey, this has disappeared. The semi circular enclosure has also vanished and, possibly due to the 1893 and 1894 excavations, many internal features of the hut circles are gone. An 1855 plan by Nick Whitely shows hut circles outlying the perimeter wall, unrecorded elsewhere.
Қазба жұмыстары
1893 жылы Дартмур зерттеу комитеті бұл жерде қазба жұмыстарын бастады. Қазба жұмыстарының бір мүшесі – преподобный Сабина Баринг Гулд, нысаның бір бөлігін қайта жаңартуға тырысты, бұл әрекет сол кездегі комитет мүшелерінің бір бөлігі және кейінгі зерттеушілер, соның ішінде Р. Хансфорд Уорт тарапынан сынға алынды. Қазба жұмысы кіреберістің анықталуымен басталды, содан кейін беткі қабатты және кез келген бос тастарды алып тастады, ал содан кейін шатыр шеңбері арқылы траншея жасалды, тік жиекті тастар өз орнында қалдырылды. Ошақ табылып, одан кейін көмір, тұқым және кремне тас сияқты қоршаған ортаға қатысты мәліметтерді табу үшін топырақ мұқият просеивалось. Шатыр шеңберінің екі жартысы тазартылып, топырақ просеивалось. Шатыр шеңбері толығымен тазартылғаннан кейін, нысанды қайта толтырып, шатырлар қайта жаңартылды, сондай-ақ топырақты просеилеу фактісі қоршаған ортаның маңыздылығын ерте сезінуді көрсетеді, мүмкін нысанды мерзімдеу үшін немесе микроскопиялық зерттеулер үшін зертханаға жіберу үшін. Дегенмен, олардың әдістемесінде кемшіліктер болды, мысалы, үй немесе мал қорасы ретінде анықтаған нәрселеріне қатысты субъективтік көзқарас, содан кейін нені қазу керек және нені қазуға болмайды, сондай-ақ қазудың көлемін анықтау. Мысалы, II шатыр арқылы тек бір ғана траншея жасалды. I немесе III шатырмен салыстырғанда суреттер мен қосымша ақпараттың жоқтығы олардың субъективтілігін көрсетеді. 1894 жылғы есепте бұл неолиттік қоршалған нысан екендігі айтылды, ал келесі есеп оның мал қорасы ретінде пайдаланылғанын анықтады, олардың бұл тұжырымға келуінің басты себебі – нысанды қоршаған үш биік жер, олардың әскери тұрғыдан қорғанысқа жарамсыздығы болды. Олардың бұл тұжырымға үш кезеңдік жүйеге сүйенгендіктен келген болуы мүмкін, бұл көптеген нысандардың мерзімін тас, қола және/немесе темір заттарының болуы немесе болмауына қарай анықтауға мүмкіндік берді. Бірінші есептің қорытындысындағы тіл осылай болуы мүмкін екенін көрсетеді.
In 1893 the Dartmoor Exploration Committee began a dig at the site. The dig, one of whose members was the Reverend Sabine Baring Gould, reconstructed some of the site, a move criticised by some of the Committee at the time and also by later researchers, including R. Hansford Worth. The excavation commenced with the location of the entrance and then removing the topsoil and any loose stones, before a trench was cut through the hut circle, with straight edged stones left in place. Once a hearth was discovered, the earth was sieved carefully for environmental finds such as charcoal, seeds and flint. Both halves of the hut circle were then cleared and the soil sieved. Once the entire hut circle had been cleared, the site was backfilled and the huts reconstructed. which along with their sieving of soil indicates an early observance of the importance of environmental evidence, perhaps to date the site or examine in a laboratory for microscopic finds. However, some aspects of their methodology was flawed, such as bias in what they identified as a hut or cattle pen then determining what was an wasn't excavated, and to what extent it would be excavated some huts like Hut II had only a single trench through it. The lack of a drawing and extra information in comparison to Hut I or Hut III is further evidence of their bias. The 1894 report surmised it was a Neolithic enclosed site and the succeeding report determined its function as a cattle enclosure, with their main reason for reaching this conclusion was the three areas of higher ground surrounding the site, making it militarily indefensible. It could also be argued that they reached this conclusion due to a reliance on the time of the three age system, which determined the dating of many sites based on the absence or presence of stone, bronze and/or iron objects the language in the conclusion of the first report suggests that this may have been the case, too.
Геофизикалық зерттеу
2019 жылы Джован Альбон (Лестер университетінің бакалавр диссертациясының бір бөлігі ретінде) және Кембридж тау-кен мектебі, учаскенің бос аумақтарындағы жаңа құрылымдарды және қабырға негіздерінің шектерін анықтау мақсатында, учаскенің геофизикалық зерттеуін жүргізді. Зерттеулер 2019 жылдың жазы мен күзінде екі кезеңде өтті. Бірінші кезеңде GSSI EMP 400 электромагнетометриялық зерттеуі және Chauvin Arnoux топырақ кедергісі өлшегішімен төрт түйінді Веннер массиві конфигурациясында Веннер массиві кедергісі зерттеуі жүргізілді. Екінші зерттеу RM85 кедергі өлшегішін пайдалана отырып, екі зондты кедергі зерттеуі болды.
In 2019, Jowan Albon (as part of an undergraduate dissertation for the University of Leicester) and the Cambridge School of Mines embarked upon a geophysical survey of the site to identify new structures in the empty areas of the site and the extent of wall foundations. The surveys took place during the Summer and Autumn of 2019, in two parts. The first was an electromagnetometry survey using a GSSI EMP 400 and Wenner Array resistivity using a Chauvin Arnoux soil resistivity tester, on a four node Wenner Array setting. The second survey was a twin probe resistance survey using an RM85 resistance meter.
Орналасқан жері
Гримспунд Хамельдаун Тор мен Хукни Тор арасындағы аңғарда, теңіз деңгейінен 450 метр биіктікте орналасқан. Ең жақын ауыл, Уайдкомб-ин-те-Мур, оңтүстікке қарай бірнеше шақырым қашықтықта жатыр.
Grimspound is located in the valley between Hameldown Tor and Hookney Tor, at 450 metres above sea level. The nearest village, Widecombe in the Moor, is a few miles to the south.
Сипаттама
Бұл жер тас қабырғамен қоршалған, оңтүстікке қарай, Хэмлдаунға қарай жотаға қарай үлкен, тас төселген кіреберіспен үзілген. Қабырғаның кей жерлерде қалыңдығы 5 метрден асады. Дегенмен, бұл орын қорғаныс тұрғысынан аса маңызды емес, сондықтан қабырға малдың қашуын болдырмау және жыртқыштарды сыртқа шығару үшін салынған болуы мүмкін. Оған үстіне қоршау немесе қоршау қойылған болуы да мүмкін. Сайттың солтүстік шетінде Батыс Вебберн басталады, ол елді мекен үшін негізгі су көзі болған. Қабырғалар негізінен жергілікті граниттен тұрады, бұл туралы Сабина Баринг Гулд Grimspound туралы алғашқы есебінде айтқан. Қабырғалар бастапқыда қуыс болған деп есептеледі, бірақ кейбір авторлар олардың екі қабатты болғанын және үстіне қоршау қойылған жағдайда қабырға үстінде жүруге арналған кеңістік болғанын ұсынады. Джереми Батлер кіреберісті "барлығынан әсерлісі" деп сипаттаған. Бұл 5,5 метр ұзындығында және шамамен 2 метр ені бар, қабырғалары мегалиттер мен ірі тастардан тұратын тас төселген және сатылы дәліз. Батлер бұл малдың кіру-шығуын шектеу үшін жасалмағанын айтады. Алайда, Шиллабир 1829 жылы көрсеткендей, қоршаудың батыс жағында кіреберіске ұқсас дәліз болуы мүмкін параллель қабырғалар бар. Бұл кіреберіс төмен қарай бағытталған, бұл оның қорғанысқа қолайлы екенін көрсетеді. Көптеген бастапқы тастар қазіргі кіреберістен алынған болуы мүмкін, яғни ол бұрын үлкен болған. Дартмурдың басқа жерлеріндегі қазба жұмыстары осындай қабырғалар кішкентай топтармен бір уақытта бір бөлімде жұмыс істеу арқылы салынғанын көрсетті, бұл құрылыс стиліндегі айырмашылықтармен расталады; мұнда да осыған қатысты белгілі бір дәлелдер бар. Ошақтар шатырдың ортасында немесе есіктің қарсы жағында орналасқан. Ошақтардан табылған күлдің дуал және сабын бұтақтарынан екені анықталды. Ағаш қалдықтарының жоқтығы және торф күлінің болуы Grimspound тұрғындарының кезінде жергілікті ормандар отын үшін кесілген жеткілікті торфпен алмастырылғанын көрсетеді. Пісіру орындарында граниттен жасалған қазандықтар, отта қыздырылып, жерге қазылған ыдыстарға салынған тас бөлшектері (сол кездегі керамика отқа төзімді емес) табылған. Әрбір қораның кіреберісінің оң жағында Комитет "дайс" деп атаған және ұйықтауға арналған орын болған деп санайтын көтерілген, тегіс алаң бар. Төрт қорада (3, 7, 17 және 18) мақсаты белгісіз "үскір" тастар деп сипатталған көтерілген немесе тік тастар бар. Дартмурдағы көптеген ұқсас орындардан айырмашылығы, басшының тұрғыны ретінде анықталған үлкен қора жоқ, бірақ Комитет 19-шы қораның сыртындағы бағана басшының онда тұрғанын білдіруі мүмкін деген пікір білдірді.
The site is enclosed by a stone wall, interrupted by a large, paved entrance facing south, uphill towards Hameldown. The wall would have been substantial – in some places its ruins are more than 15 feet (5 m) in thickness. However, the site is of limited value from a defensive point of view, so the assumption is that the wall was to keep livestock in, and predators out. It is possible that it was topped by a hedge or fence. On the northern edge of the site is the start of the West Webburn, which was the main water source for the settlement. The walls are predominantly local granite rock as suggested by Sabine Baring Gould in the initial Grimspound report and can be seen in how Hameldown Tor weathers, providing large thick boulders suitable for facing slabs. It is thought the walls were originally hollow, although recent authors suggest they were double walled with rubble infill which could potentially provide space for a wall walk on top of it if it were topped with a palisade fence. The entrance is described as "the most imposing of all" by Jeremy Butler. It is a paved and stepped corridor 5.5 metres long and almost 2 metres wide, with megaliths and other large stones forming the sides. Butler states that it was not designed to exclude livestock. However, there are parallel wall lines to the western side of the enclosure as indicated by Shillabeer in 1829, these may be a corridor like entryway. It faces downslope suggesting a more defensible entrance. Many of the original stones may have been robbed from the current entry which could mean it was larger. Excavations at other sites on Dartmoor have shown that such walls were probably built by small teams of men working simultaneously on a section each, as shown by differences in building style; some evidence of this is visible here. The hearth was variously located at the centre of the hut, or opposite the door. Ash from the hearths was found to be from oak and willow twigs. A lack of log remains and the presence of peat ash shows that by the time of Grimspound's occupation, the local forests had been replaced by enough peat buildup for it to be cut for fuel. Cooking holes contained granite pot boilers, pieces of stone heated in the fire and dropped into pots of water sunk into the ground (the pottery of the time not being fireproof). To the right of each hut entrance is a raised, level area, which the Committee called a "dais" and which was probably the sleeping area. Four of the huts (3, 7, 17 and 18) contain raised or upright stones, described as "anvil" stones, the purpose of which is unknown. Unlike many similar sites on Dartmoor, there is no obviously larger hut that can be identified as a headman's dwelling, although the Committee did suggest that a pillar outside Hut 19 could have meant that the headman lived there.
Басқа заттар
Дартмурдың қышқыл топырағы дерлік барлық органикалық заттарды жойды, сондықтан Гримспундтың қоныстанған кезінде қандай болғанын анықтау қиын. Жақын маңда табылған кремнийден жасалған жебе ұшы және астық ұнтақтауға арналған діңгектердің болмауы, сырттан тауарларға тәуелділікке нұсқайды (кремний Дартмурға тән емес). Зерттеу комиссиясы да қыш ыдыстардың сынықтарында қолданылған саздың жергілікті емес екенін мәлімдеді.
The acidic soil of Dartmoor has destroyed nearly all organic material; it is therefore difficult to tell what Grimspound must have been like during its occupation. A flint arrowhead found nearby, and the lack of querns for grinding cereals, hint at some dependency on goods from outside the area (flint is not local to Dartmoor). The Exploration Committee also declared that the clay used in pottery fragments did not come from a local source.