Кіріспе

Неолиттік үйінді Уилтширде, Англия

Сильбери төбесі – Англияның Уилтшир графтығындағы Авебери маңында орналасқан тарихи жасанды әк үйіндісі. Бұл ЮНЕСКО-ның «Стоунхендж, Эйвбери және байланысты жерлер» Дүниежүзілік мұралық орнының бір бөлігі. 24 метр биіктігімен төбе Еуропадағы ең биік және әлемдегі ең үлкен ежелгі жасалған үйінділердің бірі болып табылады; көлемі заманауи Египет пирамидаларымен салыстыруға болады. Бұл орынды «Англия мұрасы» қорғауында. Сильбери төбесі Авебери маңындағы неолиттік ескерткіштер кешенінің бөлігі, оған Авебери сақинасы және Батыс Кеннет Ұзын обасы кіреді. Оның бастапқы мақсаты әлі де даулы. Уилтширдегі басқа да маңызды неолиттік ескерткіштер, соның ішінде Марден және Стоунхендждегі үлкен хендждер, Авебери мен Сильберимен мәдени немесе функционалды байланыста болуы мүмкін.

Құрылымы

Негізінен, қоршаған аймақтан қазылған саз және балшықтан тұратын бұл үйінді биікке орналасқан және шамамен 6 метрді құрайды. Бұл төбе бірнеше кезеңде салынған, ол кезеңдерде зор техникалық шеберлік пен еңбек және ресурстарды ұзақ уақыт бақылауда ұстау қажет болған. Археологтар 18 миллион адам-сағат жұмыс жұмсалғанын есептеді, бұл 500 адамның 15 жыл бойы жұмыс істегенімен тең, сондай-ақ топырақ пен толтырылымның көлемі шамамен екі миллион куб метрді құрайды. Эван Макки, әдеттегідей, осы және осыған ұқсас жобаларды қолдауға қабілетті қарапайым неолиттік тайпалық құрылым болмағанын, ал Оңтүстік Британияда кең ауқымды бақылауға ие авторитарлық теократиялық билік элитасы болғанын айтады. Төбенің негізі дөңгелек пішіндес және диаметрі 130 метрді құрайды. Төбесі жазық және диаметрі 30 метрге жуық. Алдымен кішігірім үйінді салынды, кейіннен ол кеңейтілді. Төбе негізіндегі бастапқы құрылымдар мүлдем дөңгелек болды: зерттеулер көрсеткендей, жазық үстіңгі бөлігінің орталығы мен төбені сипаттайтын конустың орталығы бір-бірінен бір метрден аспайды. Ол қиыршық тастан жасалған, қақпақпен жабылған және сарсен тастарымен бекітілген. Оның үстіне әртүрлі қабаттармен шайыр қиыршықтары мен топырақ орналастырылды: екінші кезеңде ядроның үстіне қосымша шайыр үйілді, ал материалдар айналасындағы арналардан қазылып алынды, олар біртіндеп толтырылып, кейіннен бірнеше метрге қарай қайтадан қазылды. Бұл арналар құрылыс кезінде материалдарды көтеруге арналған спиральді жолдың қалдықтары немесе кейіннен шеру жолы ретінде пайдаланылған жол болуы мүмкін.

17, 18 және 19 ғасырлар

Бұл нысанды алғаш рет 17 ғасырдың антиквары Обри суреттеген, оның жазбалары 1680–1682 жылдар аралығында Monumenta Britannica түрінде жарияланды. Кейін Стукли 1723 жылы тау басында ағаш отырғызу кезінде скелет пен жетек табылғанын жазды. 1776 жылдың қазан айында Нортумберленд герцогы мен полковник Эдвард Дракстың басшылығымен Корнуолл кеншілері тобы жоғарыдан тік шахта қазды. Брайан Эдвардс Дракс пен оның достары – Миссис Миллерстің Батестондағы поэзия үйірмесінің барлық мүшелері – Сильбури төбесіне қызығушылық танытты дейді, себебі олар оны Аполлонның Парнас үңгірлерінде мекен еткен жыртқыш жылан Питонды өлтірген грек аңыздарымен салыстырды. 1849 жылы төбенің шетінен ортаға қарай көлденең туннель салынды. 1867 жылы Уилтшир археологиялық және табиғи тарих қоғамы төбенің шығыс жағын қазып, Рим жолының іздері бар ма, жоқ па, тексерді. Ешқандай іздер табылған жоқ, ал кейіннен төбеден оңтүстікке қарай жасалған қазба жұмыстары жолды оңтүстікке қарайғы далаларда анықтады, ол төбенің табанынан қашу үшін айқын бұрылыс жасады. Бұл төбе жолдан бұрын болғандығын нақтылайтын дәлел болды, бірақ төбе жолға бағытталған көру сызығын қамтамасыз етті.

20 ғасыр

Флиндерс Петри бірінші дүниежүзілік соғыстан кейін төбені зерттеді. 1968 жылдан 1970 жылға дейін профессор Ричард Дж. С. Аткинсон Сильбуриде жұмыс істеді, ол BBC теледидарынан көрсетілді. Бұл қазбалар осы орын туралы көптеген қоршаған орта дәлелдерін ашты, соның ішінде Сильбури тамыз айында салынғандығын көрсететін қанатты құмырсқалардың қалдықтары да бар еді. Аткинсон осы орында көптеген траншеялар қазып, 1849 жылғы туннельді қайта ашты, онда неолит дәуіріне қатысты материалдар тапты, бірақ оның радиокөміртектік сынақтарының ешқайсысы қазіргі стандарттар бойынша сенімді деп есептелмейді. Ол төбе қабаттармен салынған, әр қабаты тығыздалған бормен толтырылып, содан кейін тегістелген немесе беткейге айналған деп болжады. Аткинсон газонның негізгі қабаты үшін C14 сынағының нәтижесін хабарлап, Сильбури құрылысының басталуына түзету енгізілген күнді көрсеткен материалды ұсынды.

21 ғасыр

2002 жылдың мамыр айындағы ауыр жаңбырдан кейін 1776 жылы қазылған шахтаның құлауы нәтижесінде төбе басында ойық пайда болды. English Heritage бұрынғы қазбалардан келген зақымды анықтау және төбенің тұрақтылығын бағалау үшін төбенің сейсмикалық сараптауын жүргізді. Жөндеу жұмыстары жүргізілді, бірақ нысан жұртшылыққа жабық күйінде қалды. Осы түзету жұмысының бөлігі ретінде, AC Archaeology көмегімен English Heritage саммитте тағы екі кішкентай траншеяны қазып шығарды. AC Archaeology-ден Нил Адам кішкентай мүйіз сынығын тапты, ол сайттағы алғашқы сенімді археологиялық контекстте табылды. Радиокөміртектік талдаулар дөңгелектің екінші кезеңін анық түрде Соңғы неолит дәуіріне жатқызады. 2007 жылдың наурыз айында English Heritage Сильбури төбесінің іргесінде римдік ауыл табылғанын хабарлады. Онда жүйелі түрде жоспарланған көшелер мен үйлер болды. 2007 жылдың мамырында English Heritage-тің жалпы басшылығымен Skanska мердігерлік компаниясы бұрынғы зерттеулерден ашылған туннельдер мен шахталарды жүздеген тонна әктаспен толтырып, тұрақтандырудың ірі бағдарламасын бастады. Сонымен қатар, заманауи жабдықтар мен әдістерді пайдалана отырып, жаңа археологиялық сараптама жүргізілді. Жұмыс 2008 жылдың басында аяқталды; ескерткіштің құрылысы мен тарихы туралы «маңызды» жаңа түсініктер алынды. 2010 жылы Британ кітапханасынан Эдвард Дракстың 1776 жылғы қазба туралы жазған хаттары табылды. Ол 40 фут (12 метр) тереңдігі және ені бар «тік қуысты» сипаттады. Ағаш сынықтары – емен деп саналады – табылды, сондықтан бұл орында емен ағашы немесе «тотем бағанасы» болған болуы мүмкін деген болжам бар.

Салыстырмалы жерлер

2007–2008 жылдардағы жұмыстардан кейін археологтар Сильбури төбесі сол кездегі халық салған жалғыз төбе ме, әлде тарихқа дейінгі деп танылмаған басқа да салыстырарлық төбелер бар ма, деген сұраққа жауап іздеді. Кеннет өзені бойымен төмен қарай, Сильбури төбесінің шығысында, Марлборо колледжі аумағындағы Марлборо төбесі ықтимал кандидат деп есептелді. Бұл төбе биік, бірақ Сильбури төбесінен кем дегенде екі есе төмен. Археологиялық зерттеулер мен құжаттар Марлборо төбесінің Марлборо қамалы деп аталған ортағасырлық бекіністер үшін пайдаланылғанын, ал ол нормандық мот ретінде белгіленгенін көрсетеді. Джим Лири басқаратын археологтар тобы 10 см диаметрлі екі тесіктен алынған өзектік үлгілерді зерттеді. Төбеден бірден төмендегі көмірдің жасы шамамен анықталды, бұл оны Сильбури төбесімен шамалас етеді. Тағы бір үміткер, бірақ ол 19 ғасырда көбінесе тегістелген, Сильбуриден оңтүстікке қарай Марден Хенджде орналасқан. Хэтфилд Барроу деп аталатын, бұрын 15 метр биіктікте болған төбенің қалған бөлігі де оның салыну мерзімін көрсетті.

Өнер бұйымдары

Сильбури төбесінде өте аз көне артефакттар табылды: оның ішінде негізінен қыш, кремень, шөп, мох, қара топырақ, қиыршық тас, тұщы су қабықтары, омарта, емен, леспе, сарсен тастары, сиыр сүйектері және бұғы мүйізінің тіректері ғана бар. XIX ғасырдан бері осы және оның төңірегінде римдік және орта ғасырлық заттар табылған.

Мақсаты

Таудың нақты мақсаты белгісіз, бірақ түрлі пікірлер айтылды.

Фольклорлық

Аңыз бойынша, Сильбери – алтын атқа отырған, өмірлік мөлшердегі алтын мүсінімен бейнеленген Силь патшаның соңғы тыныс алатын жері. 1913 жылы жазылған жергілікті аңызға сәйкес, Ібіліс Марлборо қаласының халқына төгу үшін топыраққа толы қапты әкеліп жатқан, бірақ жақын орналасқан Авеберидің дін қызметкерлері оны тоқтатқан. 1861 жылы Кеннет, Авебери, Овертон және көршілес ауылдардан жүздеген адамдар әрбір Пальма жексенбісінде Сильбери төбесіне көптеп жиналатын.

Басқа ұсыныстар

Джон С. Баррет Сильбури Хиллдегі кез келген ғұрыпта бірнеше адамды басқалардан әлдеқайда биікке көтеру қажет болғанын айтады, олар шақырымдармен және аймақтағы басқа да ескерткіштерден көрінетін болады. Бұл, мүмкін, дін қызметкерлері тобының, өз билігін күшпен көрсеткенін білдіреді. Майкл Деймс Сильбури Хиллдің және оған байланысты нысандардың (Вест Кеннет Лонг Барроу, Авебери хенджі, Санктуарий және Жел диірмені төбесі) мақсатын түсіндіру үшін маусымдық ғұрыптардың жиынтық теориясын ұсынды. Пол Деверо Сильбури және оны қоршаған ескерткіштердің бір-бірімен байланысты көру сызықтары жүйесімен жоспарланғанын байқады, бұл назарды саммиттен бірнеше метр төмендегі сатыға аударады. Айналасындағы түрлі обалардан және Авебериден қарағанда, саты Сильбуридің артындағы горизонттағы төбелермен немесе Сильбуридің алдындағы төбелермен сәйкес келеді, тек ең жоғарғы бөлігі ғана көрінеді. Соңғы жағдайда, Деверо аралықтағы төбеде өсірілген піскен астық дақылдары Сильбуридің жоғарғы бөлігін толығымен жауып, астықтың және Сильбуридің жоғарғы бөлігінің бірдей деңгейде болатынын болжайды. Джим Лири мен Дэвид Филд (2010) осы үйіндінің мақсатын білу мүмкін емес деген қорытындыға келді, ал көптеген және бірімен-бірі тоғысқан құрылыс кезеңдері – дерлік үздіксіз қайта жаңарту – ешқандай жоспар болмағанын және құрылыс процесінің ең маңыздысы болғанын көрсетеді: мүмкін, процесс төбеден де маңызды болған.

Ерекше ғылыми қызығушылыққа ие жер

Таудың өсімдігі түрлерге бай бор шөптесін, тік бром және жалған сұлы шөптер басым, бірақ осы мекендемеге тән көптеген түрлер кездеседі, соның ішінде сирек кездесетін knapweed broomrape-тің көп саны бар. 1965 және 1986 жылдары төбесінің барлық бөлігі – толығымен – Арнайы ғылыми маңызы бар аумақ деп жарияланды.