Кіріспе

Лапластың жазықтығы немесе планеталық серіктің Лаплас жазықтығы, оны ашқан Пьер Симон Лаплас (1749–1827) есімімен аталады, – бұл серіктің жеке орбиталық жазықтығы айналатын орташа немесе эталондық жазықтық. Лапластың есімі кейде жүйелік орташа бұрыштық импульс векторына перпендикуляр болатын өзгермейтін жазықтыққа да қолданылады, бірақ оларды шатастыруға болмайды. Олар тек барлық бұзылыстар мен резонанстар айналушы денеден алыс болған жағдайда ғана сәйкес келеді.

Анықтама

Бұл Лаплас жазықтығының осі (а) ата-ана планетасының айналу осінің полярлық осімен және (б) ата-ана планетасының Күнді айналатын орбитасының орбиталық осімен бір жазықтықта жатыр және олардың арасында орналасқан. Көп жағдайда Лаплас жазықтығы негізгі планетаның экваторлық жазықтығына (егер серік планетасына өте жақын болса) немесе негізгі планетаның Күнді айналдыратын орбитасының жазықтығына (егер серік планетасынан алыс болса) өте жақын болады. Бұл планетаның серіктің орбитасына түсіретін әсерінің күші планетаға жақын орбиталарда әлдеқайда күшті, бірақ алыс орбиталарда Күннің әсерінен төмен болады. Лаплас жазықтығы планетасының экваторлық жазықтығына жақын серіктердің мысалы – Марстың серіктері және алып планеталардың ішкі серіктері. Лаплас жазықтығы планетасының орбиталық жазықтығына жақын серіктердің мысалы – Жердің Ай және алып планеталардың сыртқы серіктері. Сатурнның Япетус сияқты кейбір серіктер өтпелі аймақта орналасқан және олардың Лаплас жазықтықтары планетасының экваторлық жазықтығы мен оның Күн орбитасының жазықтығы арасында орналасқан. Сондықтан Лаплас жазықтығының негізгі планетадан әртүрлі қашықтықтағы әртүрлі орналасуын бұрыс немесе жазық емес бетті құрастыру ретінде қарастыруға болады, оны кеңістікте бағыты өзгермелі концентрлі сақиналар тізбегі ретінде елестете беруге болады: ең ішкі сақиналар планетаның айналу және жапырылу экваторлық жазықтығына жақын, ал ең сыртқы сақиналар оның Күн орбиталық жазықтығына жақын. Сонымен қатар, кейбір жағдайларда планетаның ірі серіктері (мысалы, Нептунның Тритоны) сол планетаның орбитасында айналатын кіші серіктердің Лаплас жазықтығына әсер етуі мүмкін.

Лапластың еңбегі

Лапластың немесе Лаплас жазықтығы, осы жерде талқыланғандай, планеталық серіктің орбитасына қатысты. Оны Лаплас ашқан тағы бір, мүлдем басқа жазықтықтан ажырату керек, оны кейде "Лаплас жазықтығы" немесе "Лаплас жазықтығы" деп атайды, бірақ көбінесе өзгермейтін жазықтық (немесе "Лапластың өзгермейтін жазықтығы") деп аталады. Өзгермейтін жазықтық бұрыштық импульстердің қосындысынан туындайды және жүйе бойынша "өзгермейді", ал Лаплас жазықтығы жүйедегі әртүрлі серіктер үшін әртүрлі болуы мүмкін. Сандарды шатыстыратыны, серіктің Лаплас жазықтығы (осы жерде анықталғандай) кейде оның "өзгермейтін жазықтығы" деп те аталады. Лаплас жазықтығы – Лапластың Юпитердің негізгі серіктерінің (Лапластың заманында белгілі болған жалғыз Галилей серіктері) орбиталарын зерттеген кезде ашқан бұзылыс әсерлерінің нәтижесі. Лаплас, Күннің бұзылыс күші мен планетаның пішінінің өзгешелігі (экваторлық дөңгелектеуі) бірге серіктің орбита жазықтығындағы "inclinaison propre", "өзгеше көлбеулік" тудыратынын анықтады.