Жобарық жазықтығы және планеталық серіктер орбитасы
Laplace plane
Лаплас жазықтығы: планеталық серіктің орбиталық жазықтығы прецессия жасайтын ортақ жазықтық. Астрономиялық термин, анықтамасы, ерекшеліктері туралы біліңіз.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Лапластың жазықтығы немесе планеталық серіктің Лаплас жазықтығы, оны ашқан Пьер Симон Лаплас (1749–1827) есімімен аталады, – бұл серіктің жеке орбиталық жазықтығы айналатын орташа немесе эталондық жазықтық. Лапластың есімі кейде жүйелік орташа бұрыштық импульс векторына перпендикуляр болатын өзгермейтін жазықтыққа да қолданылады, бірақ оларды шатастыруға болмайды. Олар тек барлық бұзылыстар мен резонанстар айналушы денеден алыс болған жағдайда ғана сәйкес келеді.
The Laplace plane or Laplacian plane of a planetary satellite, named after its discoverer Pierre Simon Laplace (1749–1827), is a mean or reference plane about whose axis the instantaneous orbital plane of that satellite precesses. Laplace's name is sometimes applied to the invariable plane, which is the plane perpendicular to a system's mean angular momentum vector, but the two should not be confused. They are equivalent only in the case where all perturbers and resonances are far from the precessing body.
Анықтама
Бұл Лаплас жазықтығының осі (а) ата-ана планетасының айналу осінің полярлық осімен және (б) ата-ана планетасының Күнді айналатын орбитасының орбиталық осімен бір жазықтықта жатыр және олардың арасында орналасқан. Көп жағдайда Лаплас жазықтығы негізгі планетаның экваторлық жазықтығына (егер серік планетасына өте жақын болса) немесе негізгі планетаның Күнді айналдыратын орбитасының жазықтығына (егер серік планетасынан алыс болса) өте жақын болады. Бұл планетаның серіктің орбитасына түсіретін әсерінің күші планетаға жақын орбиталарда әлдеқайда күшті, бірақ алыс орбиталарда Күннің әсерінен төмен болады. Лаплас жазықтығы планетасының экваторлық жазықтығына жақын серіктердің мысалы – Марстың серіктері және алып планеталардың ішкі серіктері. Лаплас жазықтығы планетасының орбиталық жазықтығына жақын серіктердің мысалы – Жердің Ай және алып планеталардың сыртқы серіктері. Сатурнның Япетус сияқты кейбір серіктер өтпелі аймақта орналасқан және олардың Лаплас жазықтықтары планетасының экваторлық жазықтығы мен оның Күн орбитасының жазықтығы арасында орналасқан. Сондықтан Лаплас жазықтығының негізгі планетадан әртүрлі қашықтықтағы әртүрлі орналасуын бұрыс немесе жазық емес бетті құрастыру ретінде қарастыруға болады, оны кеңістікте бағыты өзгермелі концентрлі сақиналар тізбегі ретінде елестете беруге болады: ең ішкі сақиналар планетаның айналу және жапырылу экваторлық жазықтығына жақын, ал ең сыртқы сақиналар оның Күн орбиталық жазықтығына жақын. Сонымен қатар, кейбір жағдайларда планетаның ірі серіктері (мысалы, Нептунның Тритоны) сол планетаның орбитасында айналатын кіші серіктердің Лаплас жазықтығына әсер етуі мүмкін.
The axis of this Laplace plane is coplanar with, and between, (a) the polar axis of the parent planet's spin, and (b) the orbital axis of the parent planet's orbit around the Sun. In most cases, the Laplace plane is very close to the equatorial plane of its primary planet (if the satellite is very close to its planet) or to the plane of the primary planet's orbit around the Sun (if the satellite is far away from its planet). This is because the strength of the planet's perturbation on the satellite's orbit is much stronger for orbits close to the planet, but drops below the strength of the Sun's perturbation for orbits farther away. Examples of satellites whose Laplace plane is close to their planet's equatorial plane include the satellites of Mars and the inner satellites of the giant planets. Examples of satellites whose Laplace plane is close to their planet's orbital plane include Earth's Moon and the outer satellites of the giant planets. Some satellites, such as Saturn's Iapetus, are situated in the transitional zone and have Laplace planes that are midway between their planet's equatorial plane and the plane of its solar orbit. So the varying positions of the Laplace plane at varying distances from the primary planet can be pictured as putting together a warped or non planar surface, which may be pictured as a series of concentric rings whose orientation in space is variable: the innermost rings are near the equatorial plane of rotation and oblateness of the planet, and the outermost rings near its solar orbital plane. Also, in some cases, larger satellites of a planet (such as Neptune's Triton) can affect the Laplace planes of smaller satellites orbiting the same planet.
Лапластың еңбегі
Лапластың немесе Лаплас жазықтығы, осы жерде талқыланғандай, планеталық серіктің орбитасына қатысты. Оны Лаплас ашқан тағы бір, мүлдем басқа жазықтықтан ажырату керек, оны кейде "Лаплас жазықтығы" немесе "Лаплас жазықтығы" деп атайды, бірақ көбінесе өзгермейтін жазықтық (немесе "Лапластың өзгермейтін жазықтығы") деп аталады. Өзгермейтін жазықтық бұрыштық импульстердің қосындысынан туындайды және жүйе бойынша "өзгермейді", ал Лаплас жазықтығы жүйедегі әртүрлі серіктер үшін әртүрлі болуы мүмкін. Сандарды шатыстыратыны, серіктің Лаплас жазықтығы (осы жерде анықталғандай) кейде оның "өзгермейтін жазықтығы" деп те аталады. Лаплас жазықтығы – Лапластың Юпитердің негізгі серіктерінің (Лапластың заманында белгілі болған жалғыз Галилей серіктері) орбиталарын зерттеген кезде ашқан бұзылыс әсерлерінің нәтижесі. Лаплас, Күннің бұзылыс күші мен планетаның пішінінің өзгешелігі (экваторлық дөңгелектеуі) бірге серіктің орбита жазықтығындағы "inclinaison propre", "өзгеше көлбеулік" тудыратынын анықтады.
The Laplace or Laplacean plane, as discussed here, relates to the orbit of a planetary satellite. It is to be distinguished from another and quite different plane, also discovered by Laplace, and which is also sometimes called the "Laplacian" or "Laplace plane", but more often the invariable plane (or the "invariable plane of Laplace"). The invariable plane is simply derived from the sum of angular momenta, and is "invariable" over the entire system, while the Laplace plane may be different for different orbiting objects within a system. Confusingly, a satellite's Laplace plane (as defined here) is also sometimes called its "invariable plane". The Laplace plane is a result of perturbational effects, which were discovered by Laplace while he was investigating the orbits of Jupiter's principal moons (the Galilean satellites of Jupiter, the only ones known in Laplace's time). Laplace found that the effects of the solar perturbing force, and of the planet's oblateness (its equatorial bulge), together gave rise to an "inclinaison propre", an "own inclination", in the plane of the satellite orbits, relative to the plane of Jupiter's equator.