Кіріспе

Көздің бір нүктеге тоқталуы кезінде көрінетін визуалды кеңістіктегі аймақ. Көздің көру өрісі – "көздің бір бағытта тұрақты тоқталуы кезінде объектілердің бір мезгілде көрінетін кеңістіктің бөлігі".

Алайда, көру өрісін негізінен қабылдау концепциясы ретінде де қарастыруға болады, онда оның анықтамасы "интроспекциялық психологиялық тәжірибелерде бақылауға қолжетімді визуалды сезімдердің кеңістіктік жиынтығы" (мысалы, ван Дорн және басқалар, 2013) болып табылады. Оптикалық құралдар мен бейне сенсорлары үшін сәйкес келетін түсінік – көру бұрышы (FOV). Адамдар мен жануарларда FOV – көз қозғалысына рұқсат етілген жағдайда көрінетін аймақ. Оптометрияда, офтальмологияда және неврологияда көру өрісін тексеру арқылы жергілікті скотомаға немесе көру қабілетінің кең аумақты жоғалуына немесе сезімталдықтың төмендеуіне (шектің жоғарылауына) себеп болатын аурулардың көру өрісіне әсерін анықтауға болады.

Қалыпты шектер

Адамның қалыпты (монокулярлық) көру өрісі әрбір көзде тік меридианнан шамамен 60 градусқа дейін мұрынға қарай (ішке қарай), тік меридианнан 107 градусқа дейін мұрыннан қарай (сыртқа қарай) және шамамен 70 градусқа дейін жоғары, ал 80 градусқа дейін төмен созылады. Бинокулярлық көру өрісі – екі монокулярлық көру өрісінің біріккені. Бинокулярлық өрісте тік меридианның сол жағындағы аймақ сол жақ көру өрісі деп аталады (сол көз үшін уақытша, оң көз үшін мұрындық бөлігінде орналасқан); оң жақ көру өрісі үшін де осы анықтама қолданылады. Тік және көлденең меридиандармен шектелген төрт аймақ – жоғарғы/төменгі сол/оң төртбұрыштар. Еуропалық Одақта жүргізу үшін минималды көру өрісі талабы тік меридианның екі жағынан 50 градус, жалпы көлденеңнен 120 градус, ал көлденең меридианнан жоғары және төмен 20 градусқа тең. Макула көру өрісінің орталық 17 градус диаметріне сәйкес келеді; фовея – 5,2 градусқа, ал фовеола – 1–1,2 градус диаметрге сәйкес келеді. Клиникалық әдебиетте фовея орталық 1–1,2 градусқа, яғни басқаша айтқанда фовеолаға және «клиникалық фовея» деп аталуы мүмкін екеніне назар аударыңыз. Мұрын екі көздің көру өрісінде орналасқан, бірақ мидағы кейінгі өңдеу процесінің нәтижесінде, қалыпты көру міндеттері орындалғанда ол көрінбейді.

Көрнекі өрісті өлшеу

Көздің көру өрісі периметрия арқылы өлшенеді. Бұл кинетикалық болуы мүмкін, онда жарық нүктелері жарты шардың ақ ішкі бетіне көрсетіледі және бақылаушы оларды көргенге дейін бірте-бірте ішке қарай жылжытылады, немесе статикалық, онда жарық нүктелері шардың белгілі бір жерлерінде әртүрлі қарқындылықпен жарқырап, субъект оларды байқағанға дейін көрсетіледі. Көбінесе қолданылатын периметрлер – автоматтандырылған Humphrey Field Analyzer, Optopol периметрлері, Octopus, Heidelberg Edge периметрі немесе Oculus. Тағы бір әдіс – орталық көру өрісін өлшеуге арналған, жазық экранды шағын құрылғы – кампиметрді пайдалану. Көру өрісінің орталық 24 немесе 30 градусын тексеруге арналған жарық нүктелерінің схемалары ең көп қолданылады. Көптеген периметрлер 80, 90, тіпті 120 градусқа дейін тексеруге қабілетті. Тағы бір әдіс – дәрігер пациенттің көру өрісінің төрт бөлігінде және ортасында бір, екі немесе бес саусақты ұстайды (екінші көз жабық). Бұл қарсыластыру арқылы тексеру деп те аталады. Егер пациент саусақтардың санын дәрігердің көру өрісімен салыстыра отырып дұрыс атаса, нәтиже "санау арқылы толық көру өрісі" (әдетте FTFC деп қысқартылады) деп жазылады. Соқыр нүктені дәрігер мен пациенттің арасында кішкентай затты ұстап, оның жоғалып кеткен уақытын салыстыру арқылы да бағалауға болады. Бұл емтиханның көптеген түрлері бар (мысалы, негізгі бағыттардағы көру перифериясында саусақтарды қозғалту).

Макулярлық дегенерацияның (МДД) өрістегі ақаулары

Көздің тора қабатындағы макула – көру өрісінің шамамен 10-17 градусқа тең (көз бұрышы бойынша) диаметрлі орталық аймағы. Ол жақсы жарықта, әсіресе оқу кезінде жоғары сапалы көруге жауапты. Макулаға әсер ететін көптеген аурулар көру өрісінің орталық бөлігінде кемшіліктерге, соның ішінде метаморфопсия мен орталық скотомаға алып келуі мүмкін.

Галерея

Келесі суреттер – бірқатар көру өрісінің кемістіктерін бейнелеуге жасалған шамалы әрекет. Ескеріңіз, олар (және олар мұны жасай алмайды) көру қабылдауын (яғни, бақылаушының не көретінін) көрсетпейді. Мысалы, екі көздің көру өрісі бір-бірімен біріктіріліп, бір өріс ретінде қабылданады. Кемістіктер ақ немесе қара түс ретінде көрінбейді – олар бақылаушы үшін жай ғана көрінбейді, және олар көрінбейтінін әдетте білмейді.