Кіріспе

Айналыста жүрген ескерткіш доллар монеталарының сериясы. Президенттік доллар монеталары (мақұлданған) – АҚШ президенттерінің бейнесі түсірілген, рельефті портреттері аверсте және «Әлемді жарықтандыратын Эркіндік» мүсіні реверсте бейнеленген АҚШ доллар монеталарының сериясы. 2007 жылдан 2011 жылға дейін президенттік доллар монеталары көптеп айналысқа шығарылды, соның салдарынан пайдаланылмаған 1 доллар монеталарының көп қоры жиналды. 2012 жылдан 2016 жылға дейін сериядағы жаңа монеталар тек коллекционерлерге арналды. 2020 жылдың 4 желтоқсанында бастапқы бағдарлама аяқталғаннан кейін қайтыс болған Джордж Буш Хоуардты құрметтеу үшін жаңа монета шығарылды.

Заңнамалық тарихы

2005 жылғы Президенттік 1 долларлық монета туралы заң 2005 жылдың 17 мамырында сенатор Джон Э. Сунуну 70-тен астам қолдаушысымен енгізілді. 2005 жылдың 29 шілдесінде АҚШ Сенатының Банктік істер, тұрғын үй және қалалық даму комитеті оны өзгеріссіз мақұлдады. Сенат 2005 жылдың 18 қарашасында техникалық түзетумен бірауыздан қабылдады. Өкілдер палатасы оны 2005 жылдың 13 желтоқсанында (291–113) дауыспен қабылдады (осыған ұқсас заң жобасы, H.R. 902, бұрыннан Өкілдер палатасында қабылданған еді, бірақ екі палата да Сенаттың заң жобасын қабылдады). 2005 жылдың 15 желтоқсанында президентке ұсынылған заң жобасын Джордж У. Буш 2005 жылдың 22 желтоқсанында қол қойып, заң күшіне енгізді.

Бағдарламаның егжей-тегжейі

Бағдарлама 2007 жылдың 1 қаңтарында басталды және 50 штаттың тоқсандық бағдарламасы сияқты, барлық талапқа сай субъектілер марапатталмайынша аяқталмады. Бағдарламаға сәйкес, монеталардың бетінде жыл сайын төрт президенттің суреті бейнеленетін болады. Президент монетаны шығару кезінде кемінде екі жыл бұрын қайтыс болған болуы керек. АҚШ Монета жасау басқармасы оны Президент 1 долларлық монета бағдарламасы деп атады. Монеталардың артқы жағында "Азаттық" мүсіні (ресми түрде "Әлемді ағартатын бостандық") және "Америка Құрама Штаттары" деген жазу бар. Монетаның шетінде монетаның шығарылған жылы, монетаның таңбасы, 13 жұлдыз және E Pluribus Unum деген аңыз мынадай тәртіппен жазылған: 2009 жылға дейін In God We Trust деген жазу шеттің бір бөлігі болды. "Еркіндік" деген аңыз монетада мүлдем жоқ, өйткені монетаның артқы жағында Азаттық мүсінінің бейнесі еркіндік туралы хабарды жеткізуге жеткілікті деп шешім қабылданды. Акт мәтіні монеталардың түсін нақтыламайды, бірақ АҚШ Монета жасау зауыты бойынша "спецификациялар қазіргі Алтын доллар үшін қолданылатынмен бірдей болады". Джордж Вашингтонның 1 долларлық монетасы алғаш рет 2007 жылы 15 ақпанда, 19 ақпанда атап өтілген Вашингтонның туған күнін атап өту үшін көпшілікке қолжетімді болды. Бұл Сент-Гауденнің қос бүркітінен (1907-1933 жж.) кейін АҚШ айналымға шығаратын шеткі әріптері бар монетасын шығарған алғашқы оқиға болды. Шеткі әріпті монеталар 1790 жылдардан басталады. Бұл процесс алтын монеталардың жиектерін қырқып алуды болдырмау үшін басталды, бұл практика төлем алушыларды алдау үшін қолданылды. 2007 жылдың желтоқсан айында Конгресс "In God We Trust" деген сөзді монеталардың алдыңғы немесе артқы жағына көшіру туралы заң қабылдады. Бұл - Вашингтон, Пуэрто-Рико, Солтүстік Мариана аралдары, Гуам, АҚШ Виргин аралдары және Америка Самоасы үшін бөлмелерді қамтитын бағдарламаны құрған заң жобасы. Бұл акт Сакагеваның 1 долларлық монетасының АҚШ-та кең таралуына қол жеткізе алмағанынан кейін енгізілді. Заң 1 доллар монетасы үшін елдің жеке сектордың қажеттілігін түсінді және дизайнды өзгертудің тартымдылығы жаңа монеталарға деген қоғамдық сұранысты арттырады деп күтті (әдетте, жұртшылық Мемлекеттік тоқсан бағдарламасына жақсы жауап берді). Сондай-ақ, бағдарлама халыққа елдің президенттері мен олардың тарихы туралы білім беруге көмектесуді көздеді. Егер монеталар көпшілік арасында танымал болмаса, онда Монета жасау үйі коллекционерлер долларларға 1999 жылдың қаңтары мен 2008 жылдың желтоқсаны аралығында шамамен 6,3 миллиард доллар сейньораж (яғни монеталардың номиналды құны мен оларды өндіру құны арасындағы айырмашылық) жинаған Мемлекеттік кварталдар сияқты қызығушылық танытады деп үміттенді. Мемлекеттік квартал бағдарламасы мен Батысқа саяхат никель сериясынан айырмашылығы, бұл бағдарламаларда қазіргі дизайнның шығарылымын тоқтатты, бұл акт Сакагева долларлық монеталарды Президент сериясы кезінде шығаруды жалғастыруға бағыттады. Заң бойынша, үш доллардың кем дегенде біреуі Сакагевия доллары болуы керек. Бұдан басқа, Сакагева дизайны Президент монетасы бағдарламасы аяқталғаннан кейін де жалғастырылуы керек еді. Бұл талаптар Солтүстік Дакотаның конгресс делегациясының өтінішімен қосылды, бұл Солтүстік Дакотаның өздерінің бірі деп санайтын Сакагеуаның доллар монетасында қалуын қамтамасыз ету үшін. Алайда, Федералды резервтің лауазымды адамдары Конгресске "Егер Президенттік 1 долларлық монеталар бағдарламасы доллар монеталарына деген сұранысты ынталандырмаса, Монета жасау зауытының Сакагевья долларларын шығару талабы салық төлеушіге ешқандай пайдасыз шығындар әкеледі" деп көрсетті. Бұл жағдайда Федералды резервтік қор "Конгресске үштен бір талапты қайта қарастыруды қатты ұсынатынын" көрсетті. Бір үшінші талап кейіннен 2007 жылдың 20 қыркүйегінде қабылданған Американың түпкүллі халқының 1 долларлық монетасы туралы заңмен бесіншіге ауыстырылды. Заңның бұрынғы нұсқалары Сакагева долларына дейін шығарылған доллар монеталарын, әсіресе Сьюзан Б. Энтони долларын айналыстан алып тастауға шақырды, бірақ заңға айналған заңның нұсқасы тек қазынашылық министріне мәселені зерделеп, Конгресске хабарлауға бағыттады. Заң бойынша, федералды мемлекеттік органдар (соның ішінде АҚШ пошта қызметі), федералды меншікте жұмыс істейтін бизнес және федералды қаржыландырылатын транзиттік жүйелер 2008 жылдың қаңтарына дейін доллар монеталарын қабылдап, таратып, осыны көрсету үшін белгілер ілуі керек.

Ақша шығару қателері

2007 жылдың 8 наурызында АҚШ Монета жасау орталығы 2007 жылдың 15 ақпанында Джордж Вашингтонның президенттік 1 долларлық монеталарының белгісіз саны шетіндегі жазуларсыз айналысқа шығарылғанын хабарлады (АҚШ ұраны "In God We Trust" және "E pluribus unum", монетаның таңбасы және шығарылған жылы; яғни (немесе)). Рон Гут, Professional Coin Grading Service қызметкері, кемінде 50 000 монета жазуларсыз шығарылғанын бағалады. Осындай алғашқы монета eBay-де p=$ бағамен сатылды, ал кейінірек монеталар 2007 жылдың наурыз айының соңында p=$ бағамен сатылды. Монеталардың бірінде "Біз Құдайға сенім артамыз" деген жазудың жоқтығына байланысты, кейбір мақалаларда олар "Құдайсыз долларлар" деп аталды. Жасалма "Құдайсыз долларлар" шетіндегі жазулар сырып тасталған күйінде жасалды. Сондай-ақ, Джон Адамс президенттік долларының шеттері де жазусыз табылды. Олар Джордж Вашингтонның жазусыз долларына қарағанда аз санда кездесетін болғандықтан, сирек және осыған байланысты қымбат. Джон Адамс долларында жиі кездесетін шет жазу қатесі – екі рет жазылған шет жазуы бар монета. Бұл қате монета шет жазу машинасынан екі рет өткен кезде пайда болады. Екі рет жазылған шет жазуы бар Джон Адамс долларының көптеген мысалдары Филадельфия монетаханасынан шыққан (Денвер монетаханасының шығарылымдары салыстырмалы түрде аз). Олар екі түрлі болып келеді: 1) екі шет жазуы да бір бағытта оқылатын, "үстіне жазылған" деп аталатын түр және 2) екі жазу бір-біріне қарама-қарсы бағытта жазылған, яғни бір-біріне қатысты кері немесе төңкерілген түр. 2007 жылдың наурыз айының басында Колорадо штатындағы бір жұп монета тапты, ол президенттің портреті мен Азаттық мүсінінсіз, бірақ бос планшетте шет жазуы бар еді. Кейбір монеталардың шетіндегі сөздер президенттің беті жоғары қарап тұрған күйде кері жазылған. Бұл монета соғу қатесі емес, монета соғу процесінде туындаған өзгеріс. Мұндай кері монеталар eBay және Amazon сияқты аукциондық сайттарда номиналды құнынан жоғары бағаға сатылды, бірақ олар соғылған монеталардың шамамен 50% құрайды.

Қорытынды және өндірісті тоқтату

2011 жылға қарай 1,4 миллиард айналымға шығарылмаған 1 долларлық монета жиналды. Калифорния штатының конгрессмені Джеки Спайер АҚШ долларлық монеталар шығармауды ұсынатын "Құрметті әріптестеріне" хат таратты. Ол долларлық монеталар бағдарламасын дереу тоқтатуға шақыратын заң жобасын енгізуді жоспарлап отырды. АҚШ Үкіметтік Есептік Палатасы долларлық қағаз ақшаны тоқтатып, оның орнына долларлық монета шығару АҚШ үкіметіне 30 жыл ішінде шамамен 5,5 миллиард доллар үнемдеуге мүмкіндік беретінін мәлімдеді. 2011 жылдың 13 желтоқсанында вице-президент Джо Байден мен Қаржы министрі Тимоти Гайтнер президенттік 1 долларлық монеталарды айналымға шығаруды тоқтату туралы жариялады. Бағдарламаның келесі шығарылымдары, Честер А. Артурдан бастап, коллекционерлерге арналған, шектеулі санда ғана шығарылатын болады. 2022 жылдың соңына қарай 1 долларлық монеталардың қоры 888 миллионға дейін азайды. Бұл қордың тағы шамамен 16 жылға (яғни 2038 жылға дейін) жететіні күтілуде.

Бағдарламаның аяқталуы және жалғасы

Заңда бұрынғы президентті құрметтеу үшін, олардың қайтыс болғанына кем дегенде екі жыл өткен болуы керек екені белгіленген. Сондықтан, бұрынғы президенттер Джордж Буш-әке, Джимми Картер, Билл Клинтон, Джордж Буш-ұлы және сол кездегі президент Барак Обама 2016 жылы серия аяқталғанда, Рональд Рейганға құрмет көрсеткеннен кейін, олардың құрметіне доллар монетасы шығарылуға құқылы болмады. Бағдарлама тоқтатылғандықтан, әлі құрметтелмеген президенттерге монета шығару үшін Конгрестің тағы бір заңы қажет. 2019 жылдың 12 ақпанында сенатор Джон Корнин Джордж Буш-әкеге арналған президенттік доллар және Барбара Бушқа арналған бірінші ханымның алтын монетасын бекіту туралы заң жобасын енгізді, және ол 2020 жылдың 28 қаңтарында президент Дональд Трамптың қол қоюымен заңға айналды.

Жинақтау

Шығарылымда кеңінен қолданылмағанына қарамастан, серияда бірнеше төмен тираждық монеталар болды, көбінесе арнайы сатылымға арналған жиынтықтарда. 2015 және 2020 жылдар аралығында Гарри С. Трумэн, Дуайт Д. Эйзенхауэр, Джон Ф. Кеннеди, Линдон Б. Джонсон, Рональд Рейган және Джордж Г. В. Буш суреттелген монеталар үшін «кері дәлелдеу» (Reverse Proof) нұсқалары жасалды. Осы нұсқалардың тиражы мәселеге қарай 16 000-нан 48 000-ға дейін болды.