Кіріспе

XIX ғасырдағы француз миссионері, Рим-католик діни қызметкері Алексис Бачелот, SS. CC., (туған Жан Августин Бачелот; 22 ақпан 1796 – 5 желтоқсан 1837) – Сандуич аралдарының алғашқы апостолдық префекті ретінде танымал католик діни қызметкері. Осы лауазымда ол Гавайи Корольдігіне алғашқы тұрақты католик миссиясын жетекшілік етті. Бачелот Францияда өсті, Париждегі Ирланд колледжінде білім алды және 1820 жылы діни қызметкер болып тағайындалды. Ол 1827 жылы Гавайиге алғашқы католик миссиясын басқарып келді. Ол сол кездегі Гавайи патшасы Камехамеха II-нің қолдауын күткен, бірақ ол келгеннен кейін Камехамеха II қайтыс болғанын және католик миссионерлеріне қарсы жаңа үкімет орнағанын білді. Дегенмен, Бачелот гавайиліктердің шағын тобын дінге көшіре алды және 1831 жылы Гавайидің Кухина Нуи (регентке ұқсас лауазым) Каʻахуманудың бұйрығымен жер аударылғанға дейін төрт жыл бойы оларға тыныш қызмет етті. Бачелот содан кейін Калифорнияға сапар шегіп, пасторлық және оқыту ісінде көмекші болып жұмыс істеді. 1837 жылы патшайым Каʻахуманудың қайтыс болғаны және патша Камехамеха III католик діни қызметкерлеріне аралға кіруге рұқсат беруге дайын екені туралы хабарды естігеннен кейін, Бачелот миссионерлік жұмысын жалғастыру ниетімен Гавайиге оралды. Алайда Бачелот келген кезде Камехамеха III қайтадан ойын өзгертті және Бачелот аралдан шығарылып, бірнеше ай бойы кемеде қамауда ұсталды. Ол француз және британдық флоттары Гонолулу портын блокадаға алғаннан кейін ғана босатылды. Кейіннен Микронезияға баратын кемеге билет алып, жолда қайтыс болды және Понпей аралына жақын жерде жерленді. Гавайидегі оның тағдыры Франция үкіметін аралға фрегат жіберуге итермеледі; осыдан кейін болған араласу «Француз оқиғасы» деп аталады және Гавайидегі католиктердің азаттыққа шығуына әкелді.

Ерте өмір

Бачелот 1796 жылдың 22 ақпанында Франциядағы Орн департаментіндегі Сен-Сир-ла-Розьер қаласында дүниеге келді. 1806 жылы ол үйінен Парижге кетіп, дін қызметкері болу мақсатымен Пикпустың дайындық семинариясына түсті. 1813 жылы ол Иса мен Мәриямның қасиетті жүректері қауымына кіріп, Алексис есімін қабылдады. 1820 жылы дін қызметкеріне тоғысырғанға дейін Париждегі Ирланд колледжінде білім алды. Діни қызметкер ретінде ол бастапқыда колледждің ректоры болып қызмет етті, содан кейін Турдағы дайындық семинариясын басқарды.

Гавайлық миссия

1820-жылдардың басында Гавайи корольі Камехамеха II-нің француз кеңесшісі Жан Батист Ривз Еуропаға сапар шегіп, еуропалық католиктерді Гавайиге миссионерлік сапар ұйымдастыруға көндіруге тырысты. Иса және Мариямның қасиетті жүректері қауымының мүшелері оның идеясын қолдады, ал 1825 жылы папа Лео XII оларға Гавайиде дін тарату міндетін жүктеді. Башело Сандуич аралдарының апостолдық префекті болып тағайындалды және осы қызметте Гавайиге алғашқы тұрақты миссияны жетектеді. Экспедицияны ықпалды Моннерон отбасы ұйымдастырды, ал қаржыландыру Франция үкіметінен түсті. Башелоға оның жаңа лауазымында дін қызметкерлері Патрик Шорт және Абрахам Арманд, сондай-ақ бірнеше дін бауырлары көмектесті. Миссия 1826 жылдың қараша айында Бордодан «Ла Комет» кемесімен аттанды. Бастапқыда миссионерлерді сауда мүмкіндіктерін зерттеуді жоспарлаған топ сүйемелдеді, бірақ Мексикаға жеткен соң Францияға оралды. Башелоның білмегені, миссия келгенге дейін Гавайиде саяси өзгерістер болған. 1824 жылы Камехамеха II қайтыс болды, ал оның інісі Камехамеха III король атанды. Камехамеха III таққа отырғанда жас болғандықтан, Каахуману патшайым (олардың әкесінің әйелі) Кухина Нуи ретінде билік жүргізді. Төрт жыл бұрын гавайиліктерді дінге өткізген протестант миссионері Хайрам Бингемнің кеңесімен Каахуману патшайым католицизмге қарсы қатаң позиция алды. Ривз Гавайи үкіметіндегі ықпалын жоғалтты және Гавайиге қайтып оралмады. «Ла Комет» 1827 жылдың 7 шілдесінде Гонолулуға келді. Діни қызметкерлер Ривзтің демеушілігінің болмауынан өте қиын жағдайға тап болды. Сонымен қатар, олар Гавайиге келгеннен кейін Ривз олардың сапар ақысын төлейтінін «Ла Комет» кемесінің капитанына уәде берген, бірақ олар келген кезде Ривз кетіп үлгерген еді. Патшайым Каахуману миссионерлерді Франция үкіметінің құпия агенттері деп күдіктеніп, қалаға кіргізбеді. Ол «Ла Комет» кемесінің капитанына сапарға шыққанда оларды өздерімен алып кетуді бұйырды. Бірақ капитан төлем алмағандықтан бұған келіспеді, сондықтан топ қалуға мүмкіндік алды. Діни қызметкерлер миссионерлік жұмысын бастады, бірақ көптеген басшылардың күмәндануына ұшырады. Топ мүшелері өзін қорғау үшін үлкен қиындықтарға тап болды, өйткені олардың ешқайсысы ағылшын немесе гавайи тілінде еркін сөйлей алмады. Алайда, топты Оахудың корольдік губернаторы, бас қолбасшы Боки және оның әйелі Куини Лилиха жақсы қарсы алды. (Олар католиктер еді және Каахуману патшайымының қарсыластары болды.) Боки топты құптады және оның мүшелеріне қалуға рұқсат берді. Бірнеше ай бойы Башело және оның миссионер серіктері үш кішкентай жалданған үйлерде тұрды, алғашқы мессаны аралда шөптен жасалған шатырда өткізді. Кейін олар сатып алған шағын жер телімінде шіркеу салды, онда 1843 жылы Бейбітшілік анамыз соборы ашылды. Аралға бекінгеннен кейін, топ өзіне назар аудармай, гавайи тілін үйренді. Миссияның алғашқы екі жылында топ 65 гавайилікті дінге өткізіп, бұрын дінге өткендерге қызмет етті. Олар қуғын-сүргіннен қорқатын адамдармен түнде жасырын кездесулер өткізді. Діни қызметкерлердің киімдері мен рәсімдері олардың уағыздау ісін тиімдірек етті, өйткені олар гавайиліктерге жергілікті діни әдет-ғұрыптарды еске түсірді. Башело Гавайиге екі өсімдік түрін әкелді: Prosopis humilis және Bougainvillea. Кейін Prosopis humilis ағаштары мыңдаған гектар жерді жапты. Ол тұқымдарды, бастапқыда Калифорниядағы католик миссионерлері жинаған, Париждегі Корольдік консерваториядан алған. Башело намаз кітабын гавайи тіліне аударды («O Ke A'o Ana Kristiano», «Христиандық ілім», 1831 ж.), гавайи тілінде катехизис жазды («He Ōlelo Ho'ona'auao», «Білім беру сөзі», 1831 ж.) және гавайи грамматикасына француз тілінде кіріспе жазды («Notes Grammaticales», «Грамматикалық жазбалар», 1834 ж.).

Қуғын-сүргін

1827 жылға қарай протестанттық христиандық, әсіресе Бингемнің үйретіктері Гавай Корольдігінің де-факто мемлекеттік дініне айналды. Каахуману патшайымы 1829 жылдан 1832 жылы қайтыс болғанға дейін католиктерді қуғынға салды, мысалы, гавайліктердің миссаға қатысуын тыйып, Башелотқа үгіт-насихат жүргізбеуді бұйырды. 1831 жылдың желтоқсан айында Башелот пен Шорт Солтүстік Америкаға бағытталған «Уэверли» кемесімен елден қуылды. Патшайым Каахуману оның жұмысына қатысты қарсылық білдіргенімен, Башелот оны протестант миссионерлері алдаған жақсы адам деп есептеді. Башелот пен Шорттың қуғындалуы туралы жаңалық АҚШ-та қырқыс дау тудырды, онда бұл 1826 жылы АҚШ Әскери-теңіз күштерінің коммодоры Томас ап Кэйтсби Джонс пен король Камехамеха III қол қойған шартта шетелдіктерге тиесілі құқықтарды бұзу деп қарастырылды. АҚШ Әскери-теңіз күштерінің коммодоры Джон Даунз 1832 жылы Корольдікке сапары барысында басшылармен келіссөздер жүргізген кезде қуғын-сүргінге наразылық білдірді.

Калифорния

1832 жылдың қаңтар айында «Уэверли» кемесі Лос-Анджелестегі Сан-Педро қаласының жанындағы бос алаңға қонды. Бачелот пен Шорт Сан-Габриэль Арканджель миссиясына сапар шекті, онда миссияда қызмет ететін францискандар оларды құрметпен қарсы алды. Кейін Бачелот Лос-Анджелестегі шіркеудің пасторы болды, миссияның көмекшісі қызметін атқарды және 1834 жылы дін қызметкері басқа орынға ауысқаннан кейін миссияны уақытша басқарды. Сонымен қатар, ол мұғалімдер жетіспеген кезде Лос-Анджелес мектептерінде сабақ берді. Ол 1837 жылға дейін Калифорнияда дін қызметін атқарып, жергілікті халық арасында танымал болды. 1833 жылы Дін тарату жөніндегі Конгрегация Океанияның құзыреттілігін қайта ұйымдастырды. Гавайи жаңа құрылған Шығыс Океанияның апостолдық викариатының құрамына кірді, ол солтүстік және оңтүстік бөлімдерге бөлінді. Бачелот солтүстік бөлімнің апостолдық префекті қызметінде қалды. Этьен Жером Рушуз Шығыс Океанияның апостолдық викарі болып тағайындалды және Бачелоттың Гавайидегі жұмысын бақылады. 1835 және 1836 жылдары католик шіркеуінің екі өкілі Бачелоттың қайта оралу мүмкіндігін анықтау үшін Гавайиге сапар шекті. 1832 жылы Каахуману патшайым қайтыс болды, ал келесі жылы Камехамеха III патша гавайи заңдарына радикалды өзгерістер енгізе бастады. 1835 жылы Ұлыбританиядан келген католик миссионері Колумбан Мерфи патша Камехамеха III-ке барып, Бачелоттың қайту мүмкіндігін талқылады. Патша Камехамеха III бұл идеяға оң жауап бергенін көріп, Мерфи Калифорнияға хабар жеткізу үшін аттанды. Бірақ ол сол кезде аймақта болмаған Бачелотты таба алмады. Бачелот Мерфидің хабарын алғаннан кейін, Бачелот пен Шорт Гавайиге оралуға шешім қабылдады. Лос-Анджелестегі Ayuntamiento, қалалық кеңес, Бачелотты көндіруге тырысты және Санта-Барбарадағы католик басшылығынан оның кетуіне кедергі жасауды сұрады, бірақ ол кетуге бекінді және католик басшылығы оған кедергі жасамады.

Соңғы жылдар

Бачелот пен Шорт 1837 жылдың мамыр айында Гонолулуға келгенде, олар аралда тек 13 күн болды. Француз теңіз капитаны Абель Обер дю Петит Туарспен жасасқан келісімге қарамастан, француз азаматтарына аралда тұруға рұқсат берілгенімен, Камехамеха III патша діни қызметкерлерді депортациялауға тырысты. Бачелот пен Шорт 22 мамырда келген кемесі – «Клементине» – ге қамалды. Алайда «Клементине» кемесінің капитаны Жюль Дудои оларды Гавайиден алып кетуден бас тартты. Француз тегіндес британдық азамат Дудои британдық консул Чарльтонмен кездесіп, діни қызметкерлерді тұтқындауға наразылық білдірді. Олардың діни қызметкерлердің аралда өмір сүруіне мүмкіндік берудегі күш-жігерлері британдық HMS Sulphur кемесі мен француз фрегаты La Vénus 8 шілдеде Гонолулуға келгенге дейін сәтсіз аяқталды. Кемелерге сәйкесінше Эдвард Белчер мен Дюпетит Туарс басшылық етті, олардың әрқайсысы діни қызметкерлерге аралға оралуға рұқсат беруге билікті иелерді көндіруге тырысты. Келіссөздер нәтиже бермеген соң, олар портты блокадалап, «Клементине» кемесіне мініп, Бачелот пен Шортты жағаға алып келді. «Ла Венера» кемесі 300 теңізшіні порттан француз миссиясына дейін сүйемелдеуге жіберді. Патша Камехамеха III діни қызметкерлерге басқа жерге апару үшін кеме тапқанша Хонолулуда қалуға рұқсат берді, бірақ олар дін таратудан бас тартуға тиіс болды. Сол жылы ревматизм ауруынан зардап шеккен Бачелот қатты ауырып қалды. 1837 жылдың қарашасына қарай ол Хавайдан кету үшін жеткілікті сауығып кетті. Ол Микронезияға миссионерлік сапарға аттанғысы келіп, кеме сатып алды. Бачелоттың денсаулығы Гавайиден кеткеннен кейін нашарлап, 1837 жылдың 5 желтоқсанында теңізде қайтыс болды. Ол Понпейдің жағалауындағы аралда жерленді. 1838 жылы оның қабірінің жанында кішкентай шіркеу салынды. Бачелот пен оның әріптес діни қызметкерлерін қудалаудың салдарынан Франция үкіметі 1839 жылы Гавайиге «Артемиза» фрегатын жіберді. Оның капитаны Сирил Пьер Теодор Лаплас үкіметке католиктерді қудалауды тоқтатуға мәжбүрлеуді тапсырған болатын. Осы күш көрсетуіне жауап ретінде Камехамеха III католиктерге дін бостандығын берді.