Жудайландырушылар: Ерте христиандықтардағы еврейлік заңдар таласы
Judaizers
Жудайлаушылар – ерте христиандар тобы, Ескі Өсиет заңдарын сақтауды талап еткен. Пауыл апостол олардың іс-әрекетіне қарсы шықты. Діни дау, Антиохия оқиғасы.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Яһудилік мәсіхшілердің тобы
Faction of Jewish Christians
Яһудилік мәсіхшілердің тобы – яһуди және яһуди емес текті мәсіхшілердің бір тобы болды. Олар Ескі өсиеттегі Леуілік заңдардың барлық мәсіхшілер үшін әлі де міндетті деп есептеді. Олар ерте христиандыққа жаңадан келген басқа ұлттарға сүндеттеу рәсімін міндеттеп, осы әрекеттері үшін апостол Павел оларды қатаң сынап, қарсы шықты. Павел өз хаттарында олардың діни ұстанымдарын жоққа шығарды. Бұл термин грек тіліндегі Ἰουδαΐζειν (Ioudaizein) сөзінен туындаған, ол Грек жаңа өсиетінде (Галаттықтарға 2:14) бір рет қолданылған. Онде Павел апостол Петірді ерте христиандыққа жаңадан келген басқа ұлттарды «яһудилік дәстүрлерді ұстануға» мәжбүрлегені үшін жазғырды. Бұл оқиға Антақиядағы оқиға деп белгілі. Көптеген христиандар Ескі өсиеттің көп бөлігі жойылғанына сенеді, ал кейбіреулері оның Мәсіх заңымен толыққанды алмастырылғанына сендіреді. Яһудилікпен байланысты христиандық пікірталас апостолдардың өмірінде, әсіресе Иерусалим кеңесінде және Антақиядағы оқиғада басталды. «Яһудиленуші» атауының шығу тегі тек оның тарихи қолданылуы арқылы ғана анықталады. Оның Киелі кітаптағы мағынасы да нақты анықталмаған, тек «яһуди» сөзімен байланысты екені белгілі. Мысалы, «Anchor Bible Dictionary» былай дейді: «Айқын көрінісі – басқа ұлттарды яһуди әдет-ғұрыптары бойынша өмір сүруге мәжбүрлеу». «Яһудаизатор» сөзі «яһудилену» сөзінен шыққан, ол ағылшын тіліндегі Киелі кітап аудармаларында сирек қолданылады (бірақ Янгтың сөзбе-сөз аудармасында Галаттықтарға 2:14 үшін қолданылған).
The Judaizers were a faction of the Jewish Christians, both of Jewish and non Jewish origins, who regarded the Levitical laws of the Old Testament as still binding on all Christians. They tried to enforce Jewish circumcision upon the Gentile converts to early Christianity and were strenuously opposed and criticized for their behavior by the Apostle Paul, who employed many of his epistles to refute their doctrinal positions. The term is derived from the Koine Greek word Ἰουδαΐζειν (Ioudaizein), used once in the Greek New Testament (Galatians 2:14 (NKJV)), when Paul the Apostle publicly challenged the Apostle Peter for compelling Gentile converts to early Christianity to "judaize". This episode is known as the incident at Antioch. Most Christians believe that much of the Old Covenant has been superseded, and many believe it has been completely abrogated and replaced by the Law of Christ. The Christian debate over Judaizing began in the lifetime of the apostles, notably at the Council of Jerusalem and the incident at Antioch. from which the noun Judaizer is derived, can only be derived from its various historical uses. Its biblical meaning must also be inferred and is not clearly defined beyond its obvious relationship to the word "Jew." The Anchor Bible Dictionary, for example, says: "The clear implication is that gentiles are being compelled to live according to Jewish customs." The word Judaizer comes from Judaize, which is seldom used in English Bible translations (an exception is the Young's Literal Translation for Galatians 2:14).
Ертедегі шіркеуде
Иерусалим кеңесі әдетте 48 жылы, шамамен Исаны айқышқа шегелеуден кейін 15-25 жыл аралығында, яғни 26 және 36 жылдар аралығында өткен деп есептеледі. Елшілердің істері мен Ғалаттықтарға жазылған хат екеуі де кеңестің Исаның ізбасарлары болуға айналған еркек бейұлттардың сүндеттелуі қажет пе, жоқ па, деген мәселені талқылау үшін шақырылғанын көрсетеді. Сүндету рәсімі Шығыс Жерорта теңізінің эллинизация дәуірінде қорқынышты және жиренішті саналды, және әсіресе ежелгі гректер мен римдіктерден классикалық цивилизацияда жақтырылмады, олар керісінше, сүндетсіздікті жақсы көретін. Пауыл дінге келуі алдында, христиан діні Екінші ғибадатхана дәуіріндегі яһудизмнің бір бөлігі болды. Алғашқы христиандық қозғалысына қосылғысы келген бейұлттар, олардың көп бөлігі яһудилер болғандықтан, яһудизмге өтуі керек еді, бұл сүндеттелмегендер үшін ересектерге сүндет жасатуды, кашрут диеталық шектеулерін және басқа да талаптарды қамтыды. Осы кезеңде "жартылай түрленгендер" де болды, мысалы, қақпа прозелиттері мен Құдайдан қорқатындар, яғни грек-римдіктер, яһудизмге адал болған, бірақ толық түрленуден бас тартқандықтан бейұлттық (жұрттық емес) мәртебесін сақтап, сүндеттелмеген және Мұса заңының бұйрықтарын орындауға міндетті болмаған адамдар. Бейұлттарды алғашқы христиандыққа қабылдау кейбір алғашқы христиандардың яһуди екендігіне қатысты мәселе тудырды: жаңа бейұлтты түрленгендер сүндеттелуге немесе Мұса заңын сақтауға міндетті емес еді. Пауыл Мәсіхке сенім (сондай-ақ, сенімділік) құтқарылу үшін жеткілікті екенін, сондықтан Мұса заңы бейұлттар үшін міндетті емес екенін мәлімдеді.
The Council of Jerusalem is generally dated to 48 AD, roughly 15 to 25 years after the crucifixion of Jesus, between 26 and 36 AD. Acts and Galatians both suggest that the meeting was called to debate whether or not male Gentiles who were converting to become followers of Jesus were required to become circumcised; the rite of circumcision was considered execrable and repulsive during the period of Hellenization of the Eastern Mediterranean, and was especially adversed in Classical civilization both from ancient Greeks and Romans, which instead valued the foreskin positively. Before Paul's conversion, Christianity was part of Second Temple Judaism. Gentiles who wished to join the early Christian movement, which at the time comprised mostly Jewish followers, were expected to convert to Judaism, which likely meant submission to adult male circumcision for the uncircumcised, following the dietary restrictions of kashrut, and more. During the time period there were also "partial converts", such as gate proselytes and God fearers, i. e. Greco Roman sympathizers which made an allegiance to Judaism but refused to convert and therefore retained their Gentile (non Jewish) status, hence they were uncircumcised and it wasn't required for them to follow any of the commandments of the Mosaic Law. The inclusion of Gentiles into early Christianity posed a problem for the Jewish identity of some of the early Christians: the new Gentile converts were not required to be circumcised nor to observe the Mosaic Law. Paul insisted that faith in Christ (see also Faith or Faithfulness) was sufficient for salvation, therefore the Mosaic Law wasn't binding for the Gentiles.
Жаңа Келісім
Жаңа өсиетте яһудилер деп, Мұса заңына сәйкес өмір сүруді және христиан дініне келген басқа ұлт өкілдерінің алдымен сүндеттенуді (яғни, прозелиттік рәсім арқылы яһуди болуды) талап еткен яһуди христиандарының тобы аталды.
In the New Testament, the Judaizers were a group of Jewish Christians who insisted that their co religionists should follow the Mosaic Law and that Gentile converts to Christianity must first be circumcised (i. e. become Jewish through the ritual of a proselyte).
Ресей
Қафадан шыққан яһуди Схария немесе Захария Ресейде иудаизм сектасын басқарды. 1480 жылы Ұлы князь Иван III Захарияның көрнекті жақтастарының біразын Мәскеуге шақырды. Иудаизаторлар жоғары лауазымды шенеуніктердің, мемлекет қайраткерлерінің, саудагерлердің, Иван Жас патшаның әйелі, тақ мұрагері Елена Стефановнаның және Иванның сүйікті диаконы мен дипломаты Федор Курицыннің қолдауына ие болды. Соңғысы тіпті 1480-ші жылдардың ортасында өзінің жеке клубын құруға бекінді. Бірақ, ақырында Иван III секуляризация идеяларынан бас тартып, православие христиан дін қызметкерлерімен одақтасты. Оларға қарсы күресті иеміз Иосиф Волоцкий және оның ізбасарлары (иосифляне, iosiflyane немесе Жозефиндар) мен Новгород архиепископы Геннадий жетекшілік етті. 1487 жылы Новгородта жақтастарды анықтағаннан кейін Геннадий бірнеше жыл бойы басқа шіркеу қызметкерлеріне хаттар жолдап, «оларды талқылау үшін емес, өртеп жіберу» ниетімен соборларға («шіркеу кеңестеріне») жиналуға шақырды. Мұндай кеңестер 1488, 1490, 1494 және 1504 жылдары өтті. Соборлар діни және діни емес кітаптарды тыйым салып, оларды өртеп жіберді, бірнеше адамды өлім жазасына кесті, жақтастарды жер аударып, қауымнан шығарды. 1491 жылы Иван III бұйрығымен Новгородта Захария яһуди өлімге кесілді. Содан бері Ресей Православ шіркеуі бірнеше туысқан рухани христиан топтарын иудаизациялық сипаттағы деп сипаттады; осы белгінің дұрыстығы – иудаизаторларға қарсы ерте христиандық пікірсайыстардың ықпалымен туған – күмәнді. Ресей империясының ең танымал иудаизациялық секталары – Александр Зайд (1886–1938) сияқты караимилер немесе караимизациялық субботниктер болды, ол 1904 жылдан бастап Киелі жерге сәтті қоныстанды.
Skhariya or Zacharias the Jew from Caffa led a sect of Judaizers in Russia. In 1480, Grand Prince Ivan III invited some of Zacharias's prominent adherents to visit Moscow. The Judaizers enjoyed the support of high ranking officials, of statesmen, of merchants, of Yelena Stefanovna (wife of Ivan the Young, heir to the throne) and of Ivan's favorite deacon and diplomat Fyodor Kuritsyn. The latter even decided to establish his own club in the mid 1480s. However, in the end Ivan III renounced his ideas of secularization and allied with the Orthodox Christian clergy. The struggle against the adherents was led by hegumen Joseph Volotsky and his followers (иосифляне, iosiflyane or Josephinians) and by Archbishop Gennady of Novgorod. After uncovering adherents in Novgorod around 1487, Gennady wrote a series of letters to other churchmen over several years calling on them to convene sobors ("church councils") with the intention "not to debate them, but to burn them". Such councils took place in 1488, 1490, 1494 and 1504. The councils outlawed religious and non religious books and initiated their burning, sentenced a number of people to death, sent adherents into exile, and excommunicated them. In 1491, Zacharias the Jew was executed in Novgorod by the order of Ivan III. At various times since then, the Russian Orthodox Church has described several related Spiritual Christian groups as having a Judaizing character; the accuracy of this label – which was influenced by the early Christian polemics against Judaizers – has been disputed. The most famous of the Russian Empire's Judaizing sects were the Karaimites
or Karaimizing Subbotniks like Alexander Zaïd (1886–1938) who successfully settled in the Holy Land from 1904.
Протестантизм
Галатиялықтарға арналған хат Мартин Лютерге протестанттық реформация кезінде рақым арқылы құтылуды түсіндіргендіктен зор әсер етті. Дегенмен, "Исаға сенген яһудилер" сияқты мәсіхші яһудилердің түрлі ағымдары протестанттық лагерьде өз орнын табуға үміттенді.
The Epistle to the Galatians strongly influenced Martin Luther at the time of the Protestant Reformation because of its exposition of justification by grace. Nevertheless, various sects of Messianic Jews such as Jews for Jesus have managed to stake out territory for themselves in the Protestant camp.
Инквизициялар
Бұл мінез-құлық әсіресе 1300 жылдан 1800 жылға дейін испан және португал инквизициялары кезінде қудаланды, негіз ретінде Пауылдың «Заңды қарғыс ретінде» қарастыруы және құтқарылуға жету үшін тек Заңға ғана сүйенудің нәтижесіздігі туралы көптеген сілтемелер пайдаланылды, бұл құбылыс легализм деп белгіленді. Осылайша, Пауылдың Иерусалим кеңесіндегі келісіміне қарамастан, жұртшылық христиандары Тора заңдарының (Он Буйрықтан басқа) тек олар үшін ғана емес, сонымен қатар еврей тегінен шыққан христиандар үшін де арам екенін түсіне бастады. Испан инквизициясы кезінде «иудейшілдік» үшін дінін өзгерткен яһудиге көбінесе өртеу жазасы тағайындалатын. «Иудаизанте» деген испан сөзі испан инквизициясы кезінде Испанияда және Жаңа Әлемде яһуди дәстүрлерін жасырын сақтаған яһудилерге де, тіпті дінін өзгертпеген яһудилерге де қолданылды. Кейде иудейшілдік айыптаулары католик шіркеуінің еретік деп санамайтын нәрселерді уағыздағаны үшін немесе істегені үшін мүлдем кінәсіз Конверсо тегінен шыққан католиктерді қудалауға әкелді. Мысалы, Саламанка университетінде Киелі кітапты зерттеу профессоры болған Августин монахы және Ренессанс гуманисі Луис де Леон испан тіліне көптеген мәңгілік христиан поэзиясын жазып, аударды. Бірақ, шын ниетті және сенімді христиан болғанына қарамастан, Фрай Луис испандық яһуди Конверсоларының отбасынан шыққан еді және бұл, сондай-ақ католик университеттері мен семинарияларында еврей тілін оқытуды жақтауы, доминикандықтардан Маррано және иудейшілдік еретіктер туралы жалған айыптауларға себеп болды. Сондықтан Фрай Луис испан инквизициясы тарапынан төрт жылға түрмеге қамалды, бірақ ол қандай да бір құқық бұзушылық жасаған жоқ деп танылды және айыпсыз босатылды. Түрмедегі жағдайы ешқашан қатал болған жоқ және оған кітаптарға толық қол жеткізілді, аңызға сәйкес, Фрай Луис өзінің алғашқы инквизициядан кейінгі Саламанка университетіндегі лекциясын «Мен өткен күні айтқандай…» деген сөздермен бастады. «Иудейшілдер» термині Испан инквизициясы және Мексика қаласында, Лимада және Картахена де Индиас қалаларында құрылған инквизициялар еврей дінін сақтауды жалғастырды деп айыпталған Конверсоларға (Марранолар деп те аталады) қолданылды. Португалдық жаңа христиандардың Испанияға және испандық иеліктеріне кіруі 1580-1640 жылдардағы Испания мен Португалияның Таждар одағы кезінде болды, сол кезде екі патшалық пен олардың теңіз арқылы жатқан империялары бір монархтың билігінде болды. Бней Анусим – қазіргі испандық иудейшілдер.
This behavior was particularly persecuted from 1300 to 1800 during the Spanish and Portuguese Inquisitions, using as a basis the many references in the Pauline epistles regarding the "Law as a curse" and the futility of relying solely upon the Law for attaining salvation, known as legalism. Thus, in spite of Paul's agreement at the Council of Jerusalem, Gentile Christianity came to understand that any Torah Laws (with the exception of the Ten Commandments) were anathema, not only to Gentile Christians but also to Christians of Jewish extraction. Under the Spanish Inquisition, the penalty to a converted Jew for "Judaizing" was usually death by burning. The Spanish word Judaizante was applied both to Jewish conversos who practiced some traditions from Judaism secretly and sometimes to Jews who had not converted, in Spain and the New World at the time of the Spanish Inquisition. Sometimes, accusations of being a Judaizer led to the persecution of Catholics of Converso descent who were completely innocent of preaching or doing anything heretical by the Catholic Church. For example, while serving as professor of Biblical scholarship at the University of Salamanca, the Augustinian friar and Renaissance humanism Luis de León both wrote and translated many immortal works of Christian poetry into the Spanish language. But, despite being a devout and believing Christian, Fray Luis was descended from a family of Spanish Jewish Conversos and this, as well as his vocal advocacy for teaching the Hebrew language in Catholic universities and seminaries, caused false accusations from the Dominicans of the heresies of being both a Marrano and a Judaiser. Fray Luis was accordingly imprisoned for four years by the Spanish Inquisition before he was ruled to be innocent of any wrongdoing and released without charge. While the conditions of his imprisonment were never harsh and he was allowed complete access to books, according to legend, Fray Luis started his first post Inquisition University of Salamanca lecture with the words, "As I was saying the other day "
The term "Judaizers" was used by the Spanish Inquisition and the inquisitions established in Mexico City, Lima, and Cartagena de Indias for Conversos (also termed Marranos) accused of continuing to observe the Jewish religion, as Crypto Jews. Entry of Portuguese New Christians into Spain and the Spanish realms occurred during the Union of Crowns of Spain and Portugal, 1580–1640, when both kingdoms and their overseas empires were held by the same monarch. The Bnei Anusim are modern day Hispanic Judaizers.