Кіріспе
Шахташылар келіссөздерін қолдау мақсатындағы наразылық ереуілі 1926 жылғы Ұлыбританиядағы жалпы ереуіл 1926 жылдың 4-12 мамыры аралығында тоғыз күнге созылды. Оны Кәсіби Одақтар Конгресінің (TUC) Бас кеңесі британ үкіметін 1,2 миллион көмір шахташысының жалақысын төмендету мен жағдайын нашарлауға жол бермеу үшін шаралар қабылдауға мәжбүрлеу үшін ұйымдастырды. 1,7 миллионға жуық жұмысшы, әсіресе көлік және ауыр индустрия салаларында ереуілге шықты. Бұл наразылық ереуілі болды, көптеген шахтер емес және тікелей зардап көрмеген адамдар да қамауға алынған шахтерлерді қолдау үшін ереуілге қатысты. Үкімет жақсы дайындалған еді және маңызды қызметтерді сақтау үшін орта таптан еріктілерді шақырды. Аз ғана зорлық-зомбылық орын алды және TUC жеңіліске ұшырады.
The 1926 General Strike in the United Kingdom was a general strike that lasted nine days, from 4 to 12 May 1926. It was called by the General Council of the Trades Union Congress (TUC) in an unsuccessful attempt to force the British government to act to prevent wage reductions and worsening conditions for 1.2 million locked out coal miners. Some 1.7 million workers went out, especially in transport and heavy industry. It was a sympathy strike, with many of those who were not miners and not directly affected striking to support the locked out miners. The government was well prepared, and enlisted middle class volunteers to maintain essential services. There was little violence and the TUC gave up in defeat.
Себептер
1914 жылдан 1918 жылға дейін Ұлыбритания Бірінші дүниежүзілік соғысқа қатысты. Соғыс кезінде көмірді көп пайдалану бір кездегі бай кеніштерді таусылды. Ұлыбритания соғыс кезінде бейбіт уақыттағыдан аз көмір экспорттады, бұл басқа елдерге ол олқылықты толтыруға мүмкіндік берді. Бұл әсіресе АҚШ, Польша және Германияның көмір өнеркәсібіне тиімді болды. 1880-жылдардың басында көмір өндірісі жылына бір адамға 310 тоннаға жеткен, бірақ соғысқа дейінгі төрт жылда бұл көрсеткіш 247 тоннаға дейін төмендеді. 1920-1924 жылдар аралығында бұл көрсеткіш 199 тоннаға дейін азайды. Жалпы көмір өндірісі 1914 жылдан бері төмендеп келеді. 1924 жылы Доуэс жоспары іске асырылды. Ол Германияға Франция мен Италияға «бос көмір» экспорттау арқылы халықаралық көмір нарығына қайта оралуға мүмкіндік берді, бұл соғыс үшін олар төлеген өтемақының бір бөлігі болды. Бұл қосымша көлем көмір бағасын төмендетті. 1925 жылы қазынашылық канцлері Уинстон Черчилль алтын стандартын қайта енгізді. Бұл британ фунтын Ұлыбританиядан тиімді экспорт жасау үшін тым күшті етті. Сонымен қатар, берік валютаны сақтауға байланысты экономикалық процестер нәтижесінде пайыздық ставкалар өсті, бұл кейбір кәсіпорындарға зиян келтірді. Шахта иелері экономикалық тұрақсыздық кезінде де пайда табуды қалады, көбінесе бұл олардың жұмыскерлерінің жалақысын төмендету арқылы іске асырылды. Шахташылардың апталық жалақысы жеті жыл ішінде 6 фунт стерлингтен 3 фунт 18 шиллингке дейін төмендеді. Кеншілер үшін жұмыс уақытын ұзарту мүмкіндігімен бірге, бұл жағдай өнеркәсіпті дүрліктірді. Шахта иелері кеншілердің жалақысын төмендету ниетін жариялағанда, Ұлыбританияның кеншілер федерациясы оған келіспеді: «Жалақыдан бір тиын да, күннен бір минут та кемітуге болмайды». Кәсіби одақтар конгресі жаңалыққа жауап ретінде кеншілердің дауында оларды қолдайтынын уәделеді. Премьер-министр Стэнли Болдуин басшылығындағы консервативтік үкімет тоғыз айлық субсидия беру арқылы кеншілердің жалақысын сақтап қалуға және сэр Герберт Сэмюэл төрағалығымен Корольдік комиссия кен өндіру саласының проблемаларын және оның көмірге тәуелді басқа салаларға, отбасыларға және ұйымдарға тигізетін әсерін зерттейтінін жариялады. Сэмюэл комиссиясы 1926 жылдың 10 наурызында ұлттық келісімдерді, авторлық жарналарды мемлекеттік меншікке алуды және кен өндіру өнеркәсібін кең ауқымда қайта ұйымдастыру және жақсарту қажеттігін ұсынатын есеп жариялады. Ол сонымен қатар кеншілердің жалақысын 13,5%-ға төмендетуді және үкіметтік субсидияны жоюды ұсынды. Екі аптадан кейін премьер-министр басқа тараптар да келіссе, үкімет есепті қабылдайтынын мәлімдеді. Бұрынғы корольдік комиссия, 1919 жылғы Сэнки комиссиясы, келісімге келе алмады, төрт түрлі есеп дайындап, жеке меншік пен бақылауды толыққанды қалпына келтіруден бастап, толыққанды мемлекеттендіруге дейінгі ұсыныстар жасады. Сол кездегі премьер-министр Дэвид Ллойд Джордж қайта ұйымдастыруды ұсынды, бірақ кеншілер оны қабылдамады. Сэмюэл комиссиясының есебінен кейін кен өндірушілер кеншілерге ұсынылатын жаңа жұмыс шарттарын жариялады, оның ішінде жұмыс күнін ұзарту және әртүрлі факторларға байланысты жалақыны төмендету. Ұлыбританияның кеншілер федерациясы жалақыны төмендетуге және аймақтық келіссөздерге келіспеді.
Жалпы ереуіл, 1926 жылдың мамыр айы
Соңғы келіссөздер 1 мамырда басталды, бірақ келісімге қол жеткізілмеді, бұл TUC-тің 3 мамырда, дүйсенбіде, түнгі сағат бірде "шахташылардың жалақысы мен еңбек сағаттарын қорғау үшін" жалпы ереуіл басталатынын жариялауына әкелді. Еңбек партиясының басшылары ұсынылып отырған жалпы ереуілге риза болмады, өйткені олар кәсіподақ қозғалысындағы революциялық элементтерді және бұл одақтың партияның жаңа беделіне үкіметтік партия ретінде келтіретін зиянды білді. Келесі екі күн ішінде үкімет пен тау-кен өнеркәсібінің өкілдері арасында келісімге жету үшін барлық күш салынды. Бірақ, олар сәтсіз аяқталды, себебі Daily Mail баспаларының жалпы ереуілді айыптайтын редакциялық мақала ("Патша және ел үшін") басып шығарудан бас тарту туралы соңғы сәттегі шешімі болды. Олар келесі жолға қарсы болды: "Жалпы ереуіл – бұл еңбек дауы емес. Бұл революциялық қимыл, ол тек үкіметті құлату және халықтың құқықтары мен бостандықтарын жою арқылы ғана сәтті болуы мүмкін". Болдуин енді TUC және баспагерлердің баспасөз бостандығына кедері келтіруіне алаңдады. Георг V патша жағдайды тұрақтандыруға және тепе-теңдік құруға тырысты: "Оларды бағалаудың алдында олардың жалақысымен өмір сүріп көріңіз". TUC жалпы ереуіл революциялық элементтерді күшейтеді деп қорқып, қатысушыларды теміржолшылар, көлік жұмысшылары, баспагерлер, докерлер, теміршілер және болат өндірушілермен шектеді, олар даудың маңызды бөлігі саналды. Үкімет тоғыз ай бойы ереуілге дайындалып, Тауарларды қамтамасыз ету ұйымын құру арқылы субсидия берді және елді жұмыс істеу үшін барлық мүмкіндіктерін пайдаланды. Ол ереуілшілердің революциялық сипатына баса назар аударды. Қарулы күштер мен еріктілер негізгі қызметтерді сақтауға көмектесті. 1920 жылғы Төтенше жағдайлар туралы заңды қолданып, қажетті жабдықтауды сақтады. 1926 жылдың 4 мамырында ереуілге шыққандардың саны шамамен 1,5–1,75 миллионға жетті. "Джон о'Гроатс пен Лэндс Энд аралығында" ереуілшілер болды. Ереуіл шақыруына реакция күтпегендей тез және күшті болды, бұл үкіметті де, TUC-ті де таң қалдырды; соңғысы ереуілді бақылай алмады. Бұл күні ешқандай маңызды бастамалар болған жоқ, тек елдің көлік жүйесі тоқтап тұрды. 1926 жылдың 5 мамырында екі тарап та өз пікірлерін білдірді. Черчилль, үкіметтік газеттің редакторы ретінде былай деді: "TUC-тің өз жағын жариялауға және жақтастарын іс-қимылға шақыруға Үкімет сияқты құқығы бар екенімен мен келіспеймін. Ұлтты азықтандыру оны қиратудан әлдеқайда қиын". Болдуин: "Жалпы ереуіл – парламентке қарсы қимыл және анархияға апаратын жол" деп жазды. TUC газеті British Worker былай деп жазды: "Біз халыққа қарсы соғыс жарияламаймыз. Біз кеншілердің иелері мен үкіметтің патриоттық емес мінез-құлқы үшін қарапайым халықты жазаламауды қалаймыз". Осы уақыт аралығында үкімет көшедегі тәртіпті сақтау үшін арнайы констебльдерден "милиция" құрды. Бір арнайы констебль былай деді: "Бізге қарсы ереуілшілердің көзқарасын түсіну қиын емес. Бірнеше күннен кейін мен жұмыс берушілерге емес, оларға көбірек жаныстым. Біріншіден, мен бұрын-соңды мұндай кедейлікті көрген емес едім. Егер мен барлық фактілерді білген болсам, арнайы констебль ретінде қосылмас едім". Фашистерге саяси нанымынан бас тартпай ОМС-қа қосылуға рұқсат етілмеді, өйткені үкімет оңшылдардың қарсылығынан қорқып, фашистер Рота Линторн Орман басшылығымен шабуылшыларға қарсы күрес үшін "Q дивизиясын" құрды. 1926 жылдың 6 мамырында жағдай өзгерді. Британдық газет Лондонға көліктік қатынас бірінші күнмен салыстырғанда жақсара бастағанын хабарлады, еріктілер, бірлескен көліктер, велосипедшілер, жеке автобустар, сондай-ақ ереуілді бұзушылар көмектесті. Алдыңғы бетте 200 LGOC автобусы "көшеде" деп көрсетілген. Алайда, жұмыс істеген LGOC автобустарының саны 86 ғана болды. 1926 жылдың 7 мамырында TUC Самуэльмен кездесіп, дауды аяқтауға бағытталған ұсыныстар жинағын жасады. Кеншілер федерациясы ұсыныстарды қабылдамады. British Worker газетін басқару қиын болды, өйткені Черчилль газеттің қағазының көп бөлігін талап етті, сондықтан газеттің көлемі сегіз беттен төртке дейін қысқартылды. Осы уақыт аралығында үкімет жұмысқа оралуға шешім қабылдағандарды қорғау үшін шаралар қабылдады. 1926 жылдың 8 мамырында Лондон доктарында драмалық оқиға болды. Көліктерді британдық әскер қорғады. Олар пикет желісін бұзып, Хайд-паркке азық-түлік жеткізді. Бұл үкімет жағдайды жақсырақ бақылап отырғанын көрсетті. Бұл Болдуиннің Черчилльтің одан да реакциялық ұстанымына қарағанда рационалдылығының белгісі болды. Черчилль ереуілшілерге қастандық жасай алатын, әскерлерді қаруландыруды қалаған. Алайда Болдуин бас тарды. Плимут қаласында трамвай қызметі қайта басталды, кейбір көліктерге шабуыл жасалып, терезелер сындырылды. Алайда, қаладағы барлық ереуіл әрекеттері қақтығысқа ұласпады; полицейлер мен ереуілшілер командалары арасындағы футбол матчына мыңдаған адам қатысты, ереуілшілер 2:0 есебімен жеңіске жетті. Қолдаушылардың арасында 4000 ереуілшіден тұратын делегация болды, олар музыкалық тобымен бірге стадионға қарай шеру тартты. 1926 жылдың 11 мамырында Flying Scotsman пойызы Крамлингтонда, Ньюкасл-апон-Тайн қаласынан солтүстікке қарай орналасқан ереуілші кеншілермен бұзылды. TUC-тің Бас кеңесінің жұмысқа жапсары жұмыс істеуге үлкен қозғалыс болады деген қорқынысынан алаңдаған British Worker былай деп мәлімдеді: "Ереуілшілердің саны азаймады; керісінше, артып келеді. Бүгін ереуіл басталған сәттен бері көптеген жұмысшылар ереуілге қатысуда". Алайда, Ұлттық теңізшілер мен оттықтар одағы Канцлерлік бөлімшедегі Төменгі сотқа TUC пен "ұлт үкіметі" арасында еңбек дауы болмайтынын және көмір өнеркәсібіндегі ереуілден басқа, жалпы ереуіл 1906 жылғы Еңбек даулары заңымен қорғалмайтыны туралы шешім шығарған бас хатшысын ереуілге шақырудан тыйым салу туралы өтініш берді. Сонымен қатар, ол іс тілшісінің өзінің ережелерін бұзуға шақыруына байланысты одақтардың жауапкершілігін анықтады және жұмыс берушілердің олардың активтерін тоқтата тұруы мүмкін. 1926 жылдың 12 мамырында TUC Бас кеңесі 10 Даунинг-стритқа Самуэль комиссиясы жасаған ұсыныстар сақталса және үкімет ереуілге қатысқандарды жазаламауға кепілдік берсе ереуілді тоқтату туралы шешімін жариялау үшін келді. Үкімет "ереуілге қатысқандардың барлығын жұмысқа қайтаруға құқығы жоқ" екенін мәлімдеді. Алайда, TUC мұндай келісімсіз дауды аяқтауға келісті. Бұл шешімнен кейін әртүрлі ереуілдер жалғасты, өйткені олардың одақтары мүшелерінің жұмысқа оралуы үшін компаниялармен келісімдер жасады.
Салдары
Шахташылар бірнеше ай бойы қарсылық көрсетті, бірақ өздерінің экономикалық қажеттіліктеріне байланысты шахтаға қайта оралуға мәжбүр болды. Спенсершілдік пен Ноттингемшир кеншілерінің Ұлыбритания Кеншілер Федерациясының саясатына қарсы жұмысқа оралу туралы келісімінен туындаған кеншілер арасындағы бөлініс, Ұлттық кеншілер одағы құрылғанға дейін көмір кеншілерін ұлттық келіссөз жүргізуші күш ретінде бөліп тұрды. 1927 жылғы «Кәсіподақ даулары және кәсіподақтар туралы» заң, наразылық ереуілдеріне, жалпы ереуілдерге және жаппай пикетке тыйым салып, кәсіподақ мүшелерінің Еңбек партиясына саяси жарна төлеуге «келісуге» міндетті болатын жүйені құрды. Ұзақ мерзімде кәсіподақтардың қызметіне немесе өнеркәсіптік қатынастарға елеулі әсер етпеді. TUC және кәсіподақ қозғалысы өздерінің негізгі саясатын өзгертпей, сақтап қалды. Кит Лейборнның айтуынша, тарихшылардың көпшілігі «Жалпы ереуілді британдық өнеркәсіп тарихындағы маңызды бұрылыс немесе шешімді нүкте деп санауға болмайды» деген пікірде келіседі. Ұлыбританияда бұдан былай жалпы ереуілдер болған жоқ, себебі ереуілді ұйымдастырған Эрнест Бевин сияқты кәсіподақ басшылары оны қателік деп есептеді және саяси партиялардың іс-қимылы жақсырақ шешім болады деп шешті. Дегенмен, ел 1972 жылдың 31 шілдесінде Пенттонвиллдік бесеудің түрмеге қамалуына байланысты бір күндік жалпы ереуілге жақын келді. «Наразылықтың қысы» – 1978 жылдың қарашасынан 1979 жылдың ақпанына дейінгі кезеңде Ұлыбританиядағы жеке және кейіннен мемлекеттік сектордағы кәсіподақтардың жалақыны көтеру талаптарымен өткен кең ауқымды ереуілдермен сипатталды, бұл талаптарды Еңбек үкіметі инфляцияны бақылау үшін TUC қарсылығына қарамастан шектеуге тырысты.
Танымал мәдениетте
Филип Гиббстің "Жас анархия" романы жалпы ереуіл туралы алғашқы рет айтылған туынды болды. Ал Х.Г. Уэллстің "Осы арада" (1927) романы жалпы ереуілді бейнелейтін және оның британдық еңбек қозғалысына тигізген әсерін сипаттайтын алғашқы роман еді. Элен Уилкинсонның 1929 жылғы "Тарқас" романы әйел-белсендінің ереуілге қатысуын көрсетеді. Уиндам Льюистің сатирикалық романы "Құдайдың маймылдарында" ереуіл "қорытынды бөлім" ретінде берілген. Онда ереуілдің жартылай ынтасы және соңындағы сәтсіздігі 1920-шы жылдардағы Ұлыбританияның саяси және рухани дағдарысын көрсетеді. Льюис Грассик Гиббонның "Шотландиялық Quair" романдары сериясының бір бөлігі болған "Клауд Хоу" (1933) романында ереуіл оқиғаның шешіміне айналады. Джеймс Хилтонның 1934 жылғы "Қош бол, Мистер Чипс" романында зейнеткер мектеп мұғалімі Чиппинг ереуілді "өте жақсы жарнама" деп атап, "бірде-бір адам қаза болмаған" және "бірде-бір оқ атылмаған" деседі. Ереуілдің сәтсіз аяқталуы Идрис Дэвисті "Римнидің қоңыраулары" (1938 ж. жарық көрді) өлеңін жазуға шабыстады, ал Пит Сигер осы өлеңді "Римнидің қоңыраулары" әніне айналдырды (1958 ж. жазылды). Эвлин Уоның 1945 жылғы "Брайдсхед қайта келді" романында басты кейіпкер Чарльз Райдер Франциядан Лондонға ереуілдегі жұмысшыларға қарсы күресу үшін оралады. Джойс Кэридің "Not Honour More" (1955) романы ереуіл оқиғасы төңірегіндегі тарихи туынды. Реймонд Уильямстың 1960 жылғы "Шекаралық ел" романында Мэтью Прайстың әкесі, сигналистер әріптестерімен бірге, ереуілге қатысады. LWT телесериалы "Жоғарда, төменде" жалпы ереуілге арналған "Тоғыз күндік сенсация" (Бесінші серия, 9-шы бөлім; алғашқы көрсетілім күні 2 қараша 1975 жыл) атты эпизодты көрсетті. BBC-нің "You Rang M'Lord?" ситкомының бірнеше эпизодында ереуіл туралы айтылады. 1970-ші және 1980-ші жылдары Лондонда "Страйк 1926" атты қысқа мерзімді жұмыс ілеген мейрамханалар желісі болды. Мейрамханалардың интерьері ереуілден алынған суреттермен безендірілген. Лори Р. Кингтің 2007 жылғы "Touchstone" романы ереуілге дейінгі соңғы апталарда өтеді. Оқиғаның негізгі мәселелері – ереуілге қатысушы тараптар мен оны болдырмауға жасалған әрекеттер. BBC-нің "Элиотт үйі" сериалында жалпы ереуілді бейнелейтін эпизод бар. Уильям Бойдтың "Кез келген адам жүрегі" романында басты кейіпкер Логан Маунтстуарт ереуіл кезінде арнайы констебль болып ерікті түрде қызмет етеді. Роберт Рейдің 2012 жылғы "Бақытты жерлер" фильмі Файфтегі көмір шахташылары арасындағы ереуіл кезінде өтеді. Кен Лоучтың "Үміт күндері" фильмдерінің төртінші бөлімі ереуілге толық арналған. Рональд Нокстің "Егер жалпы ереуіл сәтті болғанда" атты қысқаша тарихындағы оқиға 1931 жылғы "Таймс" газетінен алынған мақала түрінде жазылған, онда коммунистік үкім астындағы Ұлыбританияның жағдайы сипатталған. Дэвид Пейстің "GB84" кітабында ереуіл туралы жиі айтылады, онда ескі кейіпкерлер 1926 жылғы ереуілді 1984-85 жылдардағы ұзақ кеншілер ереуілімен салыстырып, ой бөліседі. BBC Two телеарнасының "Peaky Blinders" сериалының төртінші маусымы ереуілге дейінгі және оның кезеңінде өтеді. Сериалда революциялық коммунистік топтардың, соның ішінде Джесси Иденнің қатысуына ерекше назар аударылады.
Видео
1975 жылы BBC-нің "Үміт күндері" телесериалы 1926 жылғы ереуілге дейін болған оқиғаларды көрсетеді. Тони Бенн мен Дункан Халласпен 1926 жылғы жалпы ереуілдің сабақтары, Марксизм фестивалі, 1996 жыл.