Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Польшалық альпинист (1943–1992)
Polish mountain climber (1943–1992)
Ванда Руткевич (4 ақпан 1943 – 12–13 мамыр 1992) – поляк альпинисі және компьютерлік инженер. Ол К2 шыңына жеткен алғашқы әйел және Эверест тауының шыңына шыққан үшінші әйел (алғашқы еуропалық әйел) болды.
Wanda Rutkiewicz ( 4 February 1943 – 12–13 May 1992) was a Polish mountaineer and computer engineer. She was the first woman to reach the summit of K2 and the third woman (first European woman) to summit Mount Everest.
Ерте өмір
Ванда Руткевич Совет Одағының Литвадағы Плунге қаласында (Литва) білімді поляк отбасында дүниеге келді. Оның әкесі Збигнев Бласкиевич Коммуналдық ғимараттар жобалау бюросының инженері болды. Збигнев сонымен қатар спортқа увлеченный адам еді. Ол жүзу, ату және дзюдодан өте жақсы нәтижелер көрсетті. Ал анасы Мария батыс мәдениеті туралы оқуға және Гималай тауларына саяхаттауға құштар болды. Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін оның отбасы Польшаға көшуге шешім қабылдады, алдымен Ланкутқа көшіп, содан кейін Оңтүстік-Батыс Польшаның қайта құрылған аймақтарындағы Вроцлавқа қоныстанды. Ол бастапқыда үйде оқыды, бірақ 1949 жылы бастауыш мектепте 2-сыныпқа барып, «Zośka» батальонының 18-ші скаут отрядына қосылды. Ол бес жаста болғанда, жеті жасар ағасы Ежи соғыстан кейінгі Вроцлавта достарымен жарылмаған бомба тапқаннан кейін қайтыс болды. Руткевич ең ауыр поляк мотоциклі – «Юнакпен» жүрді, бұл оның альпинизмге деген қызығушылығына ықпал етті. 1961 жылдың бір жаз күні ол отын тауысып қалды. Ол жолдан өтетін адамдарға көмек сұрап қол бұлғады; көмекке тоқтаған мотоциклші екі жылдан бері тауға шығып жүрген әріптесі Богдан Янковскиймен бірге келе жатқан еді. Осы кездейсоқ кездесу олардың Жановице-Вельке (Фалькон таулары) маңында бірге тауға көтерілуіне себеп болды.
Wanda Rutkiewicz was born into an educated Polish family in Plungė, (Lithuania), Soviet Union. Her father, Zbigniew Błaszkiewicz, was an engineer for the Communal Building Projects Bureau (Biuro Projektów Budownictwa Komunalnego). Zbigniew was also a passionate sportsman. He excelled at swimming, shooting, and judo. Maria, her mother, on the other hand, enjoyed reading about Western culture and traveling in the Himalayas. After World War II, her family chose to leave for Poland, first moving to Łańcut before settling in Wrocław in southwestern Poland's Recovered Territories. She was initially homeschooled, but began attending 2nd grade in elementary school in 1949 and joined the 18 Scout Team of the “Zośka” Battalion. When she was five, her seven year old brother, Jerzy, was killed after finding an unexploded bomb with his friends in post war Wrocław. Rutkiewicz rode a Junak, the heaviest Polish motorcycle, which indirectly contributed to her interest in climbing. One summer's day in 1961 it ran out of fuel. She started waving to people passing on the road to seek their assistance; a motorcyclist who stopped to help was travelling with a colleague, Bogdan Jankowski, who had been climbing for two years. This chance meeting resulted in them climbing together near Janowice Wielkie in the Falcon Mountains (Góry Sokole).
Өлім
49 жастағы Руткевичті соңғы рет мексикалық альпинист Карлос Карсолио Канченджангаға көтерілу кезінде тірі көрген. Ол солтүстік-батыс бетінде биіктеп жатқанда, тоғызыншы «сегіз мыңдығына» талпыныс жасап, уақытша тоқтаған. Денесі әлсірегеніне қарамастан, ол төмен түспеуді шешті. Карсолионың айтуынша, ол өзі де әлсіз болғандықтан, оны төмен түсуге көндіруге моральдық күші жетпеді. 1995 жылы Фаусто де Стефани, Марко Галецци және Сильвио Мондинилли таудың оңтүстік-батыс бетінен оның денесін тапқан деп есептелді, бұл оның солтүстік-батыс қырқасымен шыңға өте жақын жерге дейін көтеріліп, содан оңтүстік-батысқа құлағанын көрсетеді. Алайда, итальяндық альпинистердің табылған жерді, киімдерінің түсін және денесінде болған болгар жасалған таблеткаларды зерделеуі, бұл болгар альпинисті Йорданка Димитрованың денесі болуы мүмкін екенін көрсетті. Ол 1994 жылғы қазан айында Канченджанганың оңтүстік-батыс бетіндегі қар көшкінінен қаза тапқан. Руткевич Канченджанганың шыңына жетті ме, жоқ па – әлі белгісіз. Егер ол жеткен болса, ол әлемдегі ең биік үш таудың шыңына шыққан алғашқы әйел болар еді. Оның денесі әлі табылмаған.
While climbing Kangchenjunga, 49 year old Rutkiewicz was last seen alive by Mexican climber Carlos Carsolio. She was sheltering at high altitude on the north west face, during her attempted ascent of what would have been her ninth eight thousander. Despite being physically weakened she decided against descending. Carsolio said he did not have the mental strength to convince her to descend because he was weakened as well. It was thought that her body had been found on the south west face of the mountain in 1995 by Fausto de Stefani, Marco Galezzi and Silvio Mondinelli, suggesting that she had climbed up the north west ridge to a point very close to the summit before falling down the south west side. However, more detailed analysis of the findings by the Italian climbers, such as colour of clothing and presence of Bulgarian made tablets with the body, indicate that it was probably the body of Bulgarian climber Yordanka Dimitrova, who was killed by an avalanche on the south west face of Kangchenjunga in October 1994. It is unknown if Rutkiewicz reached the summit of Kangchenjunga. If she did so, she would have been the first woman to reach the top of the world's three highest mountains. Her body has still not been found.
Еске алу
2019 жылдың 16 қазанында Руткевич Эверест тауына көтерілгенінің қырық бірінші жылдығына орай жасалған Google Doodle-дың тақырыбы болды. Суретте ол қарлы шыңдарға бау-арқанмен көтеріліп бара жатқаны бейнеленген. 2021 жылдың қазан айында Польша Парламенті оның қайтыс болғандығының 30 жылдығын еске алу үшін қаулы қабылдады және 2022 жылды "Ванда Руткевич жылы" деп жариялады.
On 16 October 2019, Rutkiewicz was the subject of the daily Google Doodle on the forty first anniversary of her ascent of Mount Everest. The image shows her climbing snowy peaks on the railing rope. In October 2021, the Polish Parliament passed a resolution to commemorate the 30th anniversary of her death and named 2022 as the "Year of Wanda Rutkiewicz".