АҚШ Штаттарында Салық Төлемшілерінің Құқықтары туралы Референдумдар

Кіріспе

АҚШ штатында ұсынылып отырған референдумдар

Салық төлеушілердің құқықтары туралы заң (қысқартылған түрі TABOR) – консервативті және еркін нарық либертариандық топтары, көбінесе АҚШ-та, үкіметтің өсуін шектеу мақсатымен қолдайтын ұғым. Бұл құқықтардың хартасы емес, жалпы салық түсімдерінің өсуі инфляция мен халық санының өсуімен байланысты болуын талап ететін ереже. Үлкен өсімдер референдум арқылы мақұлданбаса, осы ереже күшінде болады.

1992 жылғы Колорадо түзетуі

1992 жылы штаттың сайлаушылары Колорадо Конституциясының X бабына өзгерту енгізген шараны мақұлдады, ол мемлекеттік, жергілікті және мектептердің барлық деңгейдегі үкіметтер үшін кірістерді шектейді. TABOR бойынша, мемлекеттік және жергілікті билік сайлаушылардың келісімінсіз салық ставкаларының мөлшерін арттыра алмайды және кірістер инфляция және халық санының өсуінен тез өссе, сайлаушылардың келісімінсіз қолданыстағы салық ставкалары бойынша жиналған кірістерді жұмсай алмайды. TABOR арқылы штат салық төлеушілерге 2 миллиардтан астам доллар қайтарды. Шығыстардың инфляция және халық санының өсуімен пропорционалды өсуіне рұқсат беру, инфляцияға сәйкес жан басына шаққандағы шығыстардың көбінесе төмендемегенін білдіреді. Дегенмен, экономикалық дағдарыс кезінде шығындардың өсуі тоқтатылуы мүмкін, нәтижесінде инфляцияға сәйкес жан басына шаққандағы шығыстар төмендеді және TABOR осы шығыстардың дағдарысқа дейінгі деңгейге қайта оралуына мүмкіндік бермеді. Бұл «төмендеу әсері» деп белгілі және ол 2001–02 және 2002–03 қаржы жылдарында орын алды. Колорадода марихуананы қылмыстан босату туралы заң қабылданғанда, сайлаушылар марихуана сатудан түсетін салық ақшасын мектептерге, полицияға және есірткіге қарсы білім беруге жұмсауды мақұлдады. Алайда, бұл салық ақшасы аталған бағдарламалардың ешқайсысына жұмсалмай қалуы мүмкін. Салық төлеушінің құқықтары туралы заң штаттің салық салу және жұмсау мүмкіндіктерін шектейді. 2015 жылғы сәуір айының мәліметтері бойынша, Колорадо үшін марихуанадан түсетін салық кірістері 58 миллион долларды құрайды. Бірақ штаттың Салық төлеушінің құқықтары туралы заңының ережелеріне сәйкес, бұл ақша салық төлеушілерге қайтарылуы мүмкін.

Адвокаттар

Дуглас Брюс – консервативті белсенді, бұрынғы заң шығарушы және АҚШ-тың Колорадо штатында сотталған қылмыскер, ең көп танымал Колорадоның салық төлеушілерінің құқықтары туралы заң жобасын (TABOR) жасаған. Үкіметтің шектеулі болуын қатаң жақтаушы Брюс 1992 жылы Колорадо сайлаушылары бекіткен шығындарды шектеу шарасы – TABOR-ды жазды және ілгерілетті. Оның есімі осы шарамен соншалықты байланысты, сондықтан оның шектеулерін айналып өту әрекеттері «де Брюсинг» деп аталады. Дуглас Брюс сияқты жақтаушылар Колорадодағы жағдайды салықты төмендетудің оң әсерінің мысалы ретінде қарастырады. Олар Колорадоның экономикалық өсуі осы жүйе енгізілгеннен бері оннан астам жыл ішінде АҚШ-тың жалпы экономикалық өсуінен едәуір жоғары болғанын айтады. Сондай-ақ, олар салықты көтеру туралы шешімдерді референдум арқылы қабылдаудың демократиялық екенін санайды, себебі заң шығарушылар лобби топтарына, арнайы мүдделерге және лоббистерге тәуелді болуы мүмкін. TABOR-ды қолдайтын белгілі бір ұйым – «Американдықтар өркендеу үшін». Олардың жиырма штаттық бөлімшесінің көптегені қазіргі уақытта өз штаттарында TABOR-ды іске асыру жоспарлары бойынша жұмыс істеп жатыр. Флоридада AFP салық және бюджет реформасы комитетінің алдында 2008 жылғы қарашадағы сайлауға TABOR-ды қою үшін лоббилік жұмыс жүргізді. Техаста AFP салық төлеушілерді қорғау актісін ұсынды, бұл акті салық төлеушілерге үкіметтен қанша ақша жұмсалуын қадағалауға мүмкіндік береді. Бұл 2008 жылғы республикалық праймери бюллетенінде де міндетті емес бастама ретінде қарастырылды. Либертариандық көзқарасты жақтаушылардың көптегені, мысалы, «Шектеулі үкімет үшін американдықтар» сияқты ұйымдар, салықты азайту – өзіндік мақсат екенін, осы арқылы қаржылық еркіндік пен экономикалық өркендеуге қол жеткізуге болады дейді. Басқалары Колорадода TABOR актісімен бірге экономикалық өсім жалғасып, салық түсімдері де артқанын атап өтеді. TABOR Foundation Mountain States Legal Foundation ұйымымен бірлесіп, Колорадода TABOR заңын күшіне енгізу үшін сотқа жүгінді, халықтың дауысысыз қабылданған көлік салығы мен сату салығына қарсы шағымданып. MSLF сонымен қатар Колорадо салық төлеушілер одағының мүшелері атынан сотқа жүгінді, Аспен қаласының азық-түлік қаптарына салынатын салықты күшінен шығаруды талап етті.

Douglas Bruce is a conservative activist, former legislator, and convicted felon in the U. S. state of Colorado, most widely known for being the author of Colorado's Taxpayer Bill of Rights (TABOR). A strict advocate for limited government, Bruce wrote and promoted TABOR, a spending limitation measure approved by Colorado voters in 1992; his name is so associated with the measure that attempts to bypass its restrictions are known as "de Brucing." Advocates like Douglas Bruce see the experience of Colorado as an example of the positive effects of tax decreases. They cite the fact that Colorado's economic growth in the dozen or so years since this system was implemented has been well in excess of that of the U. S. as a whole. They also say that deciding tax increases in referendums is more democratic, as legislators may be beholden to lobby groups, special interests and lobbyists. One prominent advocacy group in favor of TABOR is Americans for Prosperity. Many of their twenty state chapters are currently working on plans to implement TABOR in their respective states. In Florida, AFP lobbied the Taxation and Budget Reform Committee to place a TABOR on the November 2008 ballot. And in Texas, AFP spearheaded the Taxpayer Protection Act concept of giving taxpayers greater control over how much government taxpayers want and are willing to pay for. It was also on the 2008 Republican Primary Ballot as a nonbinding initiative. Many advocates of a more libertarian view, such as Americans for Limited Government, say that reduced taxation is a noble goal for its own sake, leading to increases in financial freedom and economic prosperity. Others note that Colorado has continued growth as well as larger tax revenues concurrent with the TABOR act. The TABOR Foundation has partnered with Mountain States Legal Foundation to sue to enforce TABOR in Colorado, challenging car taxes and sales taxes enacted without a vote of the people. MSLF has also sued on behalf of the Colorado Union of Taxpayers Foundation's members, challenging the City of Aspen's grocery bag tax.

Қатысуды жою

Жылдар бойы TABOR қарсыластары оны әртүрлі тәсілдермен күшін жоюға тырысты. 2011 жылдың мамыр айында федералдық сотқа шағымданылды, ол жылдар бойы сотта кешікті. 2017 жылдың мамыр айында АҚШ округтік соты талапкерлердің сотқа жүгінуге құқығы жоқ екенін анықтады, бірақ 2019 жылдың шілдесінде АҚШ-тың 10-шы апелляциялық округтік соты бұл шешімді күштен шығарып, сот процесін жалғастыруға рұқсат берді. 2015 жылдың басында бұрынғы губернатор Рой Ромер, губернатор Джон Хиккенлуперге оның жаңа мерзімі үшін кеңес беріп, TABOR-ды жоюға бастаушы болу керектігін айтты. Губернатор Хиккенлупер күлімсіреп, қолдау білдірді, бірақ шарада жауап бермеді; алайда, бірнеше аптадан кейін ол мұндай әрекет сәтсіз аяқталатынын мәлімдеді. 1992 жылы TABOR-ға қарсы болған Denver Post газетінің редакциялық алқасы 2017 жылдың ақпан айында «Колорадоны жақсартыңыз: TABOR-ды түзету» деген мақала жариялады, онда олар толық жоюдың мүмкін еместігінің үш себебін келтірді, сонымен қатар үш мүмкін шешімді ұсынды.

ТАБОР басқа штаттарда

Колорадодағы сияқты реформалар бірнеше штаттарда ұсынылды. 2006 жылы Нью-Йорктік жылжымайтын мүлік дамытушысы Хоуи Рич қаржылық қолдаған екі либертариандық ұйым сегіз штатта TABOR-ға ұқсас заңдарды ілгерілету үшін үгіт жүргізді. "Салық төлеушілердің құқықтары туралы заңға" ұқсас шаралар штаттық деңгейде емес, көбінесе округтік және муниципалдық деңгейде қабылдануы мүмкін; соңғы жылдары осы жоспарды қабылдаған муниципалитеттердің бірі Теннесси штатының Спринг-Хилл қаласы болды. 2005 жылғы қарашада Колорадодағы жақтастарының жеңіліске ұшырауынан кейін, көптеген аймақтардағы жақтастары "Салық төлеушілердің құқықтары туралы заң" атауын "Шығындарды шектеу қозғалысы" сияқты басқа терминдерге ауыстыруда. Үкіметтің өкілеттіктерін азайтуға бағытталған ұйымдар TABOR-ды басқа штаттарда да қабылдауға ұмтылуда. Қазіргі таңда Колорадо – TABOR қолданыстағы жалғыз штат. 2005 жылы TABOR ұсыныстары шамамен жартылай штаттарда енгізілді. Мэн штатында Мэри Адамс бастамасымен ұйымдастырылған TABOR референдумы 2006 жылғы қарашада жеңіліске ұшырады. Сол жылы Небраска және Орегон штаттарында да ұқсас референдумдар өткізілді. 2009 жылы Мэн және Вашингтон штаттарында да осындай бастамалар сәтсіз аяқталды. Солтүстік Каролинадағы кейбір республикашылар халық санының өсуі мен инфляция деңгейіне байланысты шығындардың өсуін шектеу үшін конституциялық түзетуді қалайды.

Ұлттық заңнама

Бұл ұғым бірнеше қабылданған заңмен байланысты. Мысалы, «Салық төлеушінің құқықтары туралы жалпы заң» (1988 жылғы техникалық және әртүрлі кірістер туралы заңның J бөлімшесі), 1996 жылы қабылданған «Салық төлеушінің құқықтары туралы заң 2» және 1998 жылы қабылданған «Салық төлеушінің құқықтары туралы заң 3» осыған жатады. Ұлттық деңгейде Конгресс мүшелері салық төлеушілерге салық қарыздары және IRS-пен өзара әрекеттесу мәселелерінде көбірек құқық беруге тырысты. Конгрессмен Пит Роскам (R IL) Өкілдер палатасына «Салық төлеушінің құқықтары туралы заң» (H. R. 1058) деп аталатын заң жобасын енгізді. Заң жобасын 11 республикашыл қолдады. Бұл заң жобасына сәйкес, IRS адамдарға сапалы қызмет көрсетуі керек; адамдар төлеуге тиіс салық сомасын ғана төлеуі керек; IRS жақсы клиенттік қызметті іске асыруға міндетті; және адамдар IRS шешімін даулау кезінде процесте өз пікірін білдіруге мүмкіндік алады. Құқықтарды сипаттай келгенде, IRS былай деп жазды: «Әрбір салық төлеушінің IRS-пен жұмыс істегенде білуі керек негізгі құқықтары бар. Өз құқықтарыңызды және оларды қорғау бойынша біздің міндеттемелерімізді зерттеңіз». Бұл құқықтар «Нысан 1: Салық төлеуші ретінде сіздің құқықтарыңыз» деп аталатын құжатта онлайн режимінде қолжетімді. Адамдарға IRS-пен қарым-қатынаста өз құқықтарын түсінуге көмектесу үшін IRS құрамында тәуелсіз агенттік – «Салық төлеушінің адвокаты» қызметі жұмыс істейді.

1989 жылы Иллинойс штатының заңы

Салық төлеушілердің құқықтары туралы заң (20 ILCS 2520) – Иллинойс штатының заң ережесі. Ол актінің барлық бөлімдері бойынша жеті тарауға бөлінген. 1-тарауда заңның атауы көрсетілген. 2-тарау – Заңнамалық мәлімдеме, онда «Жалпы Ассамблея Иллинойс салық жүйесі көбінесе өзін-өзі бағалауға негізделгенін қорытады» делінген. Сондай-ақ 2-тарауда «Жалпы Ассамблея салықтардың азаматтар мен үкімет арасындағы ең сезімтал байланыс екенін анықтап, мәлімдейді» делінген. 4-тарауда «Салық төлеушілердің құқықтарын қорғау үшін Кірістер департаментінің келесідей өкілеттіктері мен міндеттері болады» деп түсіндіріледі және үкіметке жүктелген 10 түрлі жауапкершілік тізімделеді. 5-тарау – салық төлеушілердің сотқа шағымдану құқығы. Онда «Егер Кірістер департаменті салық салу кезінде салық заңдарын немесе ережелерін қасақана немесе салғырт түрде елемесе, салық төлеушілер департаментке қарсы сотқа шағымдануға құқылы» делінген. 6-тарау кепілдіктерді қарауға, ал 7-тарау шығындарға арналған.