Георг Август Гольдфусс: Неміс ғалымының өмірбаяны мен ғылыми еңбектері

Кіріспе

Георг Август Голдфусс (18 сәуір 1782 – 2 қазан 1848) – неміс ғалымы, палеонтолог, зоолог және ботаник. Ол Эрланген университетінде, содан кейін Бонн университетінде зоология профессоры болды. Ол "протозоа" және "пелеципода" терминдерін қалыптастырды.

Өмір және жұмыс

Голдфусс Байройтқа жақын Турнау қаласында дүниеге келген. Оның әкесі, патша сарайының дәрігері Иоганн Август Голдфусс (1748–85) Шығыс Үндістанға сапар кезінде апатқа ұшырап қайтыс болды. Анасы Маргарет Ваэхтер 1799 жылы қайтыс болды. Латын мектебінде білім алғаннан кейін, 1800 жылы ол медицинаны алдымен Арцбергте, содан кейін Берлиндегі Collegium Medico chirurgium-да оқыды. Берлинде оған Карл Людвиг Вильденоудың (1765–1812) лекциялары үлкен әсер етті. Ол Пруссия үкіметінен стипендия алып, диссертациясын офицер Карл Фрайхерр фон Штайн зум Альтенштейнге (1770–1840) арнады. 1804 жылы Эрлангенде Оңтүстік Африка қоңыздары туралы диссертация қорғап, докторлық дәрежесін алды. Эрлангендегі табиғи тарих жинағында қысқа уақыт жұмыс істеді, бірақ 1806 жылғы француз басқыншылығынан кейін лауазымын жоғалтты. "Политская газета" журналын шығарды, ал 1808 жылы Эрлангенде медициналық заң фирмасын құрды. Барон Винклер фон Мохренфельстің жеке тәрбиешісі болғаннан кейін, ол Калькуттаға көшуді жоспарлады, бірақ Наполеон салған блокада осы жоспарды тоқтатты. Оның ұстаздары Иоганн фон Шребер (1739–1810) және Эуген Эспер (1742–1810) қайтыс болғаннан кейін ашылған орындарға байланысты, ол 1811 жылдан бастап зоологиядан лекция оқыды және Эрланген университетінде зоология профессоры болды. 1813 жылы Леопольдина академиясына қабылданды. 1818 жылы ол жаңадан құрылған Рейн Фридрих Вильгельм университетіне көшіп, табиғи тарих мұражайын құруға қатысты. Ол қазбаларға қызығушылық танытып, сол жылы "протозоя" терминін енгізді, бірақ бұл терминге тек бір жасушалы организмдер ғана емес, полиптер, бриозоандар және ротиферлер де кірді. Кейіннен ол Бонн университетінде зоология және минералогия профессоры болып тағайындалды. Граф Георг-цу-Мюнстердің көмегімен маңызды "Petrefacta Germaniae" (1826–44) еңбегін жариялады, бұл Германияның омыртқасыздардың қазбаларын көрсетуге арналған жұмыс болды, бірақ губкалар, маржандар, криноидтар, эхинодермалар және моллюскалардың бір бөлігі бейнеленгеннен кейін толыққан жоқ. Голдфустың ботаникалық үлгілерінің жинағы Бонн университетінде сақталады. (06.04.2024) Голдфусс 1815 жылы Элеонора Оелхафенге (1789–1873) үйленді және олардың бес ұлы мен алты қызы болды. Оның ұлдарының бірі Отто Голдфусс (1831–1905) малаколог болды. 1822 жылы Пруссия империясынан ІІІ дәрежелі Қызыл бұрқыт орденін алды. Ол масон және Эрлангеннің Ливан ложасының мүшесі болды. Боннның Кессенич қаласында үлкен Розенбург үйін салды. 1847 жылдан бастап кеуде ауруынан зардап шекті және инсульттан қайтыс болды. Ол Поппельсдорф қаласында жерленген. Бонндағы бір көшеге оның есімі берілген.

Goldfuß was born at Thurnau near Bayreuth. His father, a court physician, Johann August Goldfuß (1748–85) died in an accident on a voyage to the East Indies. His mother Margarete née Waechter died in 1799. After studies at the Latin school in Thurnau, he went to study medicine in 1800 first at Arzberg and then at the Collegium Medico chirurgium in Berlin. At Berlin he was influenced by lectures by Carl Ludwig Willdenow (1765 1812). He received a scholarship from the Prussian government, and he dedicated his thesis to the officer Karl Freiherr vom Stein zum Altenstein (1770 1840). He completed his doctorate at Erlangen in 1804 with a thesis on South African beetles. He worked briefly at the natural history collection in Erlangen but lost the position after the French invasion of 1806. He edited the magazine Politische Zeitung, and in 1808, he was a founder of a medical law firm in Erlangen. After serving as a private tutor for Baron Winkler von Mohrenfels in Helmhofen he considered moving to Calcutta, but this was scuttled by a blockade imposed by Napoleon. Following the vacancies created by the death of his teachers Johann von Schreber (1739 1810) and Eugen Esper (1742 1810), he worked as a lecturer in zoology from 1811 and became professor of zoology at the University of Erlangen. He was admitted to the Leopoldina Academy in 1813. In 1818, he moved to the newly established Rheinische Friedrich Wilhelms Universität Bonn where he was involved in establishing a natural history museum. He took a keen interest in fossils and introduced the term protozoa in that year although he included not just single celled organisms but included polyps, bryozoans and rotifers. He was subsequently appointed professor of zoology and mineralogy at the University of Bonn. Aided by Count Georg zu Münster, he issued the important Petrefacta Germaniae (1826–44), a work which was intended to illustrate the invertebrate fossils of Germany, but it was left incomplete after the sponges, corals, crinoids, echinoderms and part of the mollusca had been figured. A collection of Goldfuß' botanical specimens are housed at Bonn University. 06.04.2024)

Goldfuß married Eleonore Oelhafen (1789 1873) in 1815 and they had five sons and six daughters. One of his sons, Otto Goldfuß (1831 1905), became a malacologist. He received an Order of the Red Eagle III Class from the Prussian empire in 1822. He was a Freemason and a member of the Lebanon lodge of Erlangen. He built a large home Rosenburg in Kessenich, Bonn. He suffered from chest disease from 1847 and died from a stroke. He was buried in Poppelsdorf. A street in Bonn was named after him.