Кіріспе
Неміс эмбриологы Ханс Шпеманн (; 27 маусым 1869 – 9 қыркүйек 1941) – неміс эмбриологы, 1935 жылы студенті Хильда Мангольдтың эмбрионалды индукция деп аталатын құбылысты ашқаны үшін физиология және медицина саласындағы Нобель сыйлығымен марапатталды. Бұл құбылыс эмбрионның түрлі бөліктері арқылы іске асырылып, жасушалар тобының нақты тіндер мен органдарға дамуын бағыттайды. Шпеман Хильда Мангольдтың диссертациясына автор ретінде өзінің есімін қосты (оған қарамастан ол қарсылық білдірді) және оның еңбегі үшін Нобель сыйлығын жеңіп алды.
Hans Spemann (; 27 June 1869 – 9 September 1941) was a German embryologist who was awarded a Nobel Prize in Physiology or Medicine in 1935 for his student Hilde Mangold's discovery of the effect now known as embryonic induction, an influence, exercised by various parts of the embryo, that directs the development of groups of cells into particular tissues and organs. Spemann added his name as an author to Hilde Mangold's dissertation (although she objected) and won a Nobel Prize for her work.
Өмірбаян
Ханс Шпеманн Штутгартта баспагер Вильгельм Шпеманн мен оның әйелі Лисинка Хоффманның тұңғыш ұлы ретінде дүниеге келді. 1888 жылы мектепті бітіргеннен кейін ол бір жыл әкесінің бизнесінде жұмыс істеді, содан кейін 1889–1890 жылдары Кассель гусарларында әскери қызметтен өтті, одан кейін Гамбургте қысқа мерзімге кітап сатушы болып жұмыс істеді. 1891 жылы ол Гейдельберг университетіне түсіп, медицинаны оқыды және 1893 жылы алдын ала емтихан тапсырды. Ол жерде биолог және психолог Густав Вольфпен танысты, ол тритонның эмбриологиялық дамуы бойынша тәжірибелер жүргізіп, дамып келе жатқан тритонның көзінің линзасы алынса, ол қайта жаңарып (регенерацияланатынын) көрсеткен. 1892 жылы Шпеманн Клара Биндерге үйленді, олардың қызы (Маргарет) және үш ұлы (Фриц, Рудольф, Ульрих) болды. 1893–1894 жылдары ол клиникалық тәжірибе алу үшін Мюнхен университетіне ауысты, бірақ клиникалық дәрігер болудың орнына Вюрцбург университетінің зоология институтына көшті, онда ол 1908 жылға дейін лекция оқыды. 1895 жылы ол зоология, ботаника және физика ғылымдары бойынша диплом алды, ал оқуын Теодор Бовери, Юлиус фон Сакс және Вильгельм Рентген басқарды. Боверидің жетекшілігімен докторлық диссертациясы үшін Шпеманн паразитті құрт – Strongylus paradoxus-тың жасушалық тегін зерттеді, ал оқытушылық дипломдық жұмысы үшін бақаның ортаңғы құлағының дамуын зерттеді. Шпеманн биологияға тұтас (холистик) көзқараспен қарауды жақтады.
Онтогенездегі тәжірибелер
1896 жылдың қысында, туберкулезден емделіп жатқанда, Спеманн Аугуст Вейсманның «Жерм плазмасы: Мұрагерлік теориясы» кітабын оқыды. Ол өзінің өмірбаяндық естеліктерінде: «Мен мұнда мұрагерлік пен даму теориясын таптым, ол ерекше көзге түсетін шешімділікпен соңғы нәтижелеріне дейін жетілдірілген. Бұл менің тәжірибелік жұмысыма серпіліс берді» деп жазды. Эмбриологиядағы нәтижелер қайшылыққа толы болды: 1888 жылы даму заңдарын анықтау үшін эмбрионды тәжірибелік түрде манипуляциялауды енгізген Вильгельм Ру бірнеше тәжірибелер жасады, онда ол өлтіру үшін екі бластомердің біріне қызған ине салды. Содан кейін ол қалған бластомердің қалай дамығанын бақылады және ол жартылай эмбрионға айналғанын анықтады. 1892 жылы Ханс Дриеш теңіз егіздерінің эмбриондарында ұқсас тәжірибелер жүргізді, бірақ екі бластомердің біреуін өлтірудің орнына көптеген эмбриондарды бір түтікке салып, жасушаларды бөлу үшін шайқады. Ол Рудың нәтижелеріне қайшы, толыққанды, бірақ кішірек эмбриондар пайда болғанын хабарлады. Бұл қарама-қайшылықтың себебі Дриештің екі бластомерді Ру жасағандай біреуін өлтірудің орнына толық бөліп алғаны деп есептеледі. Томас Хант Морган мен Оскар Гертвиг сияқты басқалар да екі жасушаны бөліп алуға тырысты, себебі бұл мәселе өте маңызды болды, әсіресе эпигенез және преформация жақтастары арасындағы пікірталас үшін, бірақ қанағаттанарлық нәтижелерге қол жеткізілмеді. Ол гаструлаға көшті, бір эмбрионнан екіншісіне жасушалардың «аумағын» (Примитивтік түйін) ауыстырып тікті. Эксперименттерді доктор Хильда Проешгольдт (кейіннен Мангольд) жүргізді, ол Спеманның Фрайбургтегі зертханасындағы философия докторының кандидаты болды. Эксперименттер бірнеше жылға созылды және толыққанды нәтижелері 1924 жылы ғана жарияланды. Олар екінші эмбрионға ауыстырылғанда, орналасуына қарамастан, екінші эмбрионалды бастамаларды ұйымдастырған немесе «индукциялаған» эмбриондағы аймақты сипаттады. Спеманн осы аймақтарды «ұйымдастыру орталықтары» немесе «ұйымдастырушылар» деп атады. Кейіннен ол ұйымдастыру орталығының әртүрлі бөліктері эмбрионның әртүрлі бөліктерін жасайтынын көрсетті. Қазіргі заманғы беделіне қарамастан, Спеманн Ханс Дриеш, Гурвич және Гарольд Сакстон Берр сияқты неовиталистік «алалық» талдауларды жалғастырды. Алайда, Йоханнес Холтфретер, Дороти М. Нидхэм және Джозеф Нидхэм, Конрад Уоддингтон және басқалардың жұмыстары қайнату, бекіту немесе мұздату арқылы өлтірілген ұйымдастырушылардың да индукцияны тудыруға қабілетті екенін көрсетті. Соның салдарынан, нақты бақылаушылар инертті молекулалар екені анықталды, бірақ 20-шы ғасырдың соңына дейін сигнал берудің қалай жүзеге асырылатынын анықтауда аз жетістіктерге қол жеткізілді. 1919 жылдан бастап Спеманн Фрайбург им Брайсгау университетінде зоология профессоры болды, онда ол 1937 жылы оның орнына оның бірінші студенттерінің бірі Отто Мангольд келгенге дейін зерттеулерін жалғастырды. 1925 жылы ол АҚШ Ұлттық ғылым академиясының халықаралық мүшесі болып сайланды. 1928 жылы ол қосмекенді эмбриондарды пайдаланып соматикалық жасуша ядросын ауыстыруды бірінші болып жасады – бұл клондауға жасалған алғашқы қадамдардың бірі. Ол 1935 жылы Нобель сыйлығымен марапатталды. 1937 жылы Америка философиялық қоғамының халықаралық мүшесі болып сайланды. Оның ұйымдастырушылар арқылы эмбрионалды индукция теориясы «Эмбрионалды даму және индукция» (1938) кітабында сипатталған. Ол 1941 жылдың 12 қыркүйегінде жүрек жеткіліксіздігінен қайтыс болды. Ол классикалық әдебиетке деген сүйіспеншілігін өмірінің соңына дейін сақтап, достарымен кешкі жиналыстар ұйымдастырып, өнер, әдебиет және философия тақырыптарын талқылап отырды.
Нацизмді қолдау
1923 жылы Фрайбургте Альберт Лео Шлагетердің қазасын еске алу шарасы ерекше назар аударды. Ханс Шпеман 6 маусымда сабақтарды тоқтатты және декандармен бірге студенттер мен студенттік ұйымдардың өкілдерімен бірлесіп, жерлеу процессиясымен теміржол стансасына бет алды. Сонда олар Шлагетердің бұрынғы полкінің офицерлері мен неміс офицерлер қауымдастығының өкілдерімен, сондай-ақ Шлагетердің бұрынғы мектебінің студенттерімен кездесті. Пойыз келген кезде Шпеман гүлдермен безендірілген және суастикалармен әшекейленген жартылай ашық жүк вагонына екі гүл шоғын қойды. "Менің жолдасым болған" әнінің ырғағымен, көпшілік Шлагетердің "Heil, Sieg und Rache" (Денсаулық, жеңіс және кек алу!) ұранын айқайлады. 1935 жылы Нобель сыйлығын қабылдаған кезде сөйлеген сөзінің соңында ол нацистік сәлем берді.