Нидерланд зоологы және тәлімгері Николас Тинбергеннің өмірі мен еңбектері
Nikolaas Tinbergen
Нидерланд зоологы, жануарлар мінез-құлқының негізін қалаушы Николас Тинберген туралы ақпарат. 1973 ж. Нобель сыйлығының лауреаты, ғылыми еңбектері мен фильмдері.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Голландиялық зоолог және этолог (1907–1988)
Dutch zoologist and ethologist (1907–1988)
FRS (1962) (; 15 сәуір 1907 – 21 желтоқсан 1988) – голландиялық биолог және орнитолог, 1973 жылы Карл фон Фриш пен Конрад Лоренцпен бірге жануарлардағы жеке және әлеуметтік мінез-құлық үлгілерін ұйымдастыру және оларды тудыру туралы жаңалықтары үшін физиология және медицина саласындағы Нобель сыйлығын бөлісіп алды. Ол қазіргі заманғы этологияның, яғни жануарлардың мінез-құлқын зерттеу ғылымының негізін қалаушылардың бірі саналады. 1951 жылы ол жануарлар мінез-құлқы туралы "Инстинкттерді зерттеу" атты ықпалды кітабын жариялады. 1960 жылдары режиссер Хью Фалькуспен бірлесіп, жабайы табиғат туралы фильмдер сериясын жасады, оның ішінде "Қарғаның жұмбағы" (1972) және "Тіршілікке шақыру сигналдары" (1969) фильмдері бар. Соңғысы сол жылы Италия сыйлығын, ал 1971 жылы американдық "көк лентасын" жеңіп алды.
FRS (1962) ('/t//ɪ//n//b//ɜr//g//ən/; ; 15 April 1907 – 21 December 1988) was a Dutch biologist and ornithologist who shared the 1973 Nobel Prize in Physiology or Medicine with Karl von Frisch and Konrad Lorenz for their discoveries concerning the organization and elicitation of individual and social behavior patterns in animals. He is regarded as one of the founders of modern ethology, the study of animal behavior. In 1951, he published The Study of Instinct, an influential book on animal behaviour. In the 1960s, he collaborated with filmmaker Hugh Falkus on a series of wildlife films, including The Riddle of the Rook (1972) and Signals for Survival (1969), which won the Italia prize in that year and the American blue ribbon in 1971.
Ерте өмір және білім
Ол Нидерландының Гаага қаласында дүниеге келді. Дирк Корнелис Тинберген мен оның әйелі Жаннет ван Иктің бес баласының бірі болған. Оның інісі Ян Тинберген 1969 жылы Альфред Нобельді еске алу үшін Экономика ғылымдары саласындағы Швеция Банкінің алғашқы сыйлығын жеңіп алды. Олар Нобель сыйлығын жеңіп алған жалғыз бауырлар. Тағы бір інісі, Луук Тинберген де танымал биолог болды. Тинбергеннің табиғатқа деген қызығушылығы бала кезінде-ақ оянды. Ол Лейден университетінде биологияны оқыды және Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде тұтқынға түсті. Тинбергеннің нацистердің қолында тұтқын болған тәжірибесі, ұзақ жылдар бойы ақылдас әрі серігі Конрад Лоренцпен араздасуға себеп болды, және олардың татуласуына бірнеше жыл кетті. Соғыстан кейін Тинберген Англияға көшіп, Оксфорд университетінде оқытушылық қызмет атқарды. Ол алдымен Оксфордтағы Мертон колледжінде, содан кейін Вольфсон колледжінде жұмыс істеді. және Тони Синклер.
Born in The Hague, Netherlands, he was one of five children of Dirk Cornelis Tinbergen and his wife Jeannette van Eek. His brother, Jan Tinbergen, won the first Bank of Sweden Prize in Economic Sciences in Memory of Alfred Nobel in 1969. They are the only siblings to each win a Nobel Prize. Another brother, Luuk Tinbergen, was also a noted biologist. Tinbergen's interest in nature manifested itself when he was young. He studied biology at Leiden University and was a prisoner of war during World War II. Tinbergen's experience as a prisoner of the Nazis led to some friction with longtime intellectual collaborator Konrad Lorenz, and it was several years before the two reconciled. After the war, Tinbergen moved to England, where he taught at the University of Oxford and was a fellow first at Merton College, Oxford, and later at Wolfson College, Oxford. and Tony Sinclair.
Инстинктті зерттеу
1951 жылы Тинбергеннің «Инстинкт зерттеуі» атты еңбегі жарық көрді. Мінез-құлық экологтары мен эволюциялық биологтар осы кітаптың мінез-құлық ғылымдарын зерттеуге қосқан үлесін әлі күнге дейін мойындайды. «Инстинкт зерттеуі» Тинбергеннің жануарлардың туа біткен мінез-құлық реакциялары және осы мінез-құлықтың бейімделушілік және эволюциялық аспектілері туралы идеяларын жинақтады. Мінез-құлық деп ол тұтас жануардың барлық қозғалыстарын білдіреді; туа біткен мінез-құлық – бұл оқу процесінде өзгеретін емес нәрсе. Кітаптың басты мәселесі – мінез-құлықтың көрінісін бақылаудағы ішкі және сыртқы ынталандырулардың рөлі. Ол әсіресе «спонтанды» мінез-құлықтарды түсіндіруге қызығушылық танытты: олар алғаш рет орындалғанда толыққанды күйде пайда болатын және оқудың әсеріне төзімді болып көрінетін мінез-құлықтар. Ол мінез-құлықты осы спонтанды мінез-құлық үлгілерінің комбинациясы және белгілі бір тітіркендіргіштерге реакциялардың тізбегі ретінде қарастыруға болатындығын түсіндіреді. Мінез-құлық – белгілі бір дәрежеде сыртқы тітіркендіргіштерге тәуелді болғандықтан реакция, бірақ ол ішкі себептік факторларға да тәуелді болғандықтан, спонтанды болады. Мысалы, оның бал араларын азықпен қамтамасыз ету эксперименттері. Ол бал араларының сары және көк түсті гүлдердің қағаз үлгілеріне қызығушылық танытатынын көрсетті және бұл бір орталықта энергия жинақталуына себеп болатын визуалды ынталандырулар екенін айтты. Алайда, гүлдің иісі де дұрыс болмағанда, олар гүл үлгілеріне сирек қонады. Бұл жағдайда иіске байланысты химиялық стимулдар тізбектің келесі буынын босатып, араны қонуға итермелейді. Соңғы қадам – бал арасының гүлге ауыз мүшесімен кіріп, нектарды соруды бастауы. Тинберген мұны бал арасының жем-шөппен қоректену мінез-құлқының аяқталуы деп қарастырды.
In 1951 Tinbergen's The Study of Instinct was published. Behavioural ecologists and evolutionary biologists still recognise the contribution this book offered the field of behavioural science studies. The Study of Instinct summarises Tinbergen's ideas on innate behavioural reactions in animals and the adaptiveness and evolutionary aspects of these behaviours. By behaviour, he means the total movements made by the intact animal; innate behaviour is that which is not changed by the learning process. The major question of the book is the role of internal and external stimuli in controlling the expression of behaviour. In particular, he was interested in explaining 'spontaneous' behaviours: those that occurred in their complete form the first time they were performed and that seemed resistant to the effects of learning. He explains how behaviour can be considered a combination of these spontaneous behaviour patterns and as set series of reactions to particular stimuli. Behaviour is a reaction in that to a certain extent it is reliant on external stimuli, however it is also spontaneous since it is also dependent upon internal causal factors. An example is in his experiments with foraging honey bees. He showed that honey bees show curiosity for yellow and blue paper models of flowers, and suggested that these were visual stimuli causing the buildup of energy in one specific centre. However, the bees rarely landed on the model flowers unless the proper odour was also applied. In this case, the chemical stimuli of the odour allowed the next link in the chain to be released, encouraging the bee to land. The final step was for the bee to insert its mouthparts into the flower and initiate suckling. Tinbergen envisioned this as concluding the reaction set for honey bee feeding behaviour.
Нобель сыйлығы
1973 жылы Тинберген Конрад Лоренц пен Карл фон Фришпен бірге "жеке және әлеуметтік мінез-құлық үлгілерін ұйымдастыру және оларды тудыру туралы жаңалықтары үшін" физиология немесе медицина саласындағы Нобель сыйлығымен марапатталды. Бұл сыйлық олардың генетикалық тұрғыдан бағдарламаланған мінез-құлық үлгілерін, олардың пайда болуын, жетілуін және маңызды тітіркендіргіштер арқылы оларды оятуды зерттеулері үшін берілді. Нобель лекциясында Тинберген Нобель қорының физиология немесе медицина саласындағы сыйлықты жақында ғана "жануарларды бақылаушылар" деп есептелген үш адамға беру туралы бұрын-соңды болмаған шешімін атап өтті. Тинберген олардың мінез-құлықты зерттеуге "көріп, таңғалу" тәсілін қайта жаңғыртуы адамзаттың қайғысын жеңілдетуге үлес қосуы мүмкін екенін мәлімдеді. Үштік жүргізген балықтар, жәндіктер және құстарға қатысты зерттеулер, қалыпты дамудың маңызды кезеңдеріндегі нақты тәжірибелердің маңыздылығы және сүтқоректілердегі бұрмаланған психоәлеуметтік жағдайлардың әсері туралы одан әрі зерттеулерге негіз салды. Сол кезде бұл жаңалықтар "психиатриялық аурулардың, мысалы, қайғы, мәжбүрлі ойлар, стереотиптік мінез-құлық және кататониялық позаның механизмдерін түсінуде маңызды қадам болды" деп хабарланды. Тинбергеннің осы зерттеулерге қосқан үлесіне Лоренц/фон Фриш гипотезаларын "толыққанды, мұқият және тапқыр эксперименттер" арқылы сынау, сондай-ақ оның супернормальді тітіркендіргіштер туралы жұмысы кірді. Тинбергеннің осы кезеңдегі жұмысы балалардың дамуы мен мінез-құлқы саласындағы одан әрі зерттеулерге ықпал етуі мүмкін деп есептелді. Ол сондай-ақ қабылдау сөзінің үлкен бөлігін Александр техникасын жасаған Ф.М. Александрға арнап, қызығушылық тудырды. Бұл әдіс адам денесінің қалпына байланысты рефлекстер мен реакцияларды зерттейді.
In 1973 Tinbergen, along with Konrad Lorenz and Karl von Frisch, were awarded the Nobel Prize in Physiology or Medicine "for their discoveries concerning organization and elicitation of individual and social behaviour patterns". The award recognised their studies on genetically programmed behaviour patterns, their origins, maturation and their elicitation by key stimuli. In his Nobel Lecture, Tinbergen addressed the somewhat unconventional decision of the Nobel Foundation to award the prize for Physiology or Medicine to three men who had until recently been regarded as "mere animal watchers". Tinbergen stated that their revival of the "watching and wondering" approach to studying behaviour could indeed contribute to the relief of human suffering. The studies performed by the trio on fish, insects and birds laid the foundation for further studies on the importance of specific experiences during critical periods of normal development, as well as the effects of abnormal psychosocial situations in mammals. At the time, these discoveries were stated to have caused "a breakthrough in the understanding of the mechanisms behind various symptoms of psychiatric disease, such as anguish, compulsive obsession, stereotypic behaviour and catatonic posture". Tinbergen's contribution to these studies included the testing of the hypotheses of Lorenz/von Frisch by means of "comprehensive, careful, and ingenious experiments" as well as his work on supernormal stimuli. The work of Tinbergen during this time was also regarded as having possible implications for further research in child development and behaviour. He also caused some intrigue by dedicating a large part of his acceptance speech to FM Alexander, originator of the Alexander technique, a method which investigates postural reflexes and responses in human beings.
Басқа марапаттар мен марапаттар
1950 жылы Тинберген Нидерланды Корольдік өнер және ғылым академиясының мүшесі болды. 1962 жылы Корольдік қоғамның (FRS) мүшесі болып сайланды, 1974 жылы Америка Құрама Штаттарының Ұлттық ғылым академиясының, ал 1975 жылы Америка философиялық қоғамының мүшесі болды. Ол сондай-ақ 1969 жылы Британдық орнитологтар одағының Годман-Салвин медалімен марапатталды, 1973 жылы Свамердам медалі мен Вильгельм Больше медалін алды (Амстердам университетінің Genootschap ter bevordering van Natuur, Genees en Heelkunde және Kosmos Gesellschaft der Naturfreunde ұйымдарынан).
In 1950 Tinbergen became member of the Royal Netherlands Academy of Arts and Sciences. He was elected a Fellow of the Royal Society (FRS) in 1962. the United States National Academy of Sciences in 1974, and the American Philosophical Society in 1975. He was also awarded the Godman Salvin Medal in 1969 by the British Ornithologists' Union, and in 1973 received the Swammerdam Medal and Wilhelm Bölsche Medal (from the Genootschap ter bervordering van Natuur , Genees en Heelkunde of the University of Amsterdam and the Kosmos Gesellschaft der Naturfreunde respectively).
Табиғи емес ынталандыру
Тинбергеннің зерттеулерінің басым бөлігі ол "супернормальды стимул" деп атаған нәрсеге бағытталған. Бұл – инстинкт бастапқыда дамыған нысанға қарағанда, инстинктті күштірек ынталандыратын немесе оны тудыратын жасанды нысанды құруға болатындығы туралы ұғым болды. Ол құстардың қайсысына отыруды ұнататынын анықтау үшін гипстен жұмыртқалар жасады, және олар үлкен, анық белгілері бар немесе қаныққан түсті жұмыртқаларды таңдайтынын анықтады, тіпті күндізгі жарық сияқты жарқын, қара нүктелері бар жұмыртқаны, құстың өзінің ақшыл, дақты жұмыртқаларынан жоғары бағалады. Тинберген зерттеуінде, егер ішкі жағы қызыл болса, үш тікұшақты балық (кішкентай тұщы су балығы) аталықтары ағаштан жасалған балық моделіне нақты аталықтан да күштірек шабуылдайды. Ол аталық көбелектердің нақты ұрғашыларға қарағанда, анық белгілері бар картоннан жасалған көбелектермен жұптасуға тырысатынын байқады. Супернормальды стимул, өте күшейтілуі арқылы, инстинктивті жауапты қоздыратын қасиеттерді анық көрсетті. Тинбергеннің классикалық еңбектеріне назар аударатын қазіргі заманғы жұмыстардың бірі – Дирдре Барреттің 2010 жылғы "Супернормальды стимулдар" кітабы.
A major body of Tinbergen's research focused on what he termed the supernormal stimulus. This was the concept that one could build an artificial object which was a stronger stimulus or releaser for an instinct than the object for which the instinct originally evolved. He constructed plaster eggs to see which a bird preferred to sit on, finding that they would select those that were larger, had more defined markings, or more saturated colour—and a dayglo bright one with black polka dots would be selected over the bird's own pale, dappled eggs. Tinbergen found that territorial male three spined stickleback (a small freshwater fish) would attack a wooden fish model more vigorously than a real male if its underside was redder. He constructed cardboard dummy butterflies with more defined markings that male butterflies would try to mate with in preference to real females. The superstimulus, by its exaggerations, clearly delineated what characteristics were eliciting the instinctual response. Among the modern works calling attention to Tinbergen's classic work is Deirdre Barrett's 2010 book, Supernormal Stimuli.
Аутизм
Тинберген өзінің байқау әдістерін аутистік спектрлі балалардың проблемаларына қолданды. Ол "құшақтау терапиясын" ұсынды, онда ата-аналар аутистік спектрлі балаларын ұзақ уақыт бойы құшақтап, тіпті бала қарсылық көрсетсе де, көзбен байланыс орнатуға тырысады. Дегенмен, оның аутистік спектрлі мінез-құлықты түсіндіруі және ұсынған құшақтау терапиясы ғылыми дәлелдермен негізделмеген. Бұл терапия даулы және зиянды болуы мүмкін деп сипатталды, әсіресе аутизммен өмір сүретін адамдар тарапынан.
Tinbergen applied his observational methods to the problems of autistic children. He recommended a "holding therapy" in which parents hold their autistic children for long periods of time while attempting to establish eye contact, even when a child resists the embrace. However, his interpretations of autistic behaviour, and the holding therapy that he recommended, lacked scientific support and the therapy has been described as controversial and potentially abusive, particularly by individuals with autism themselves.
Жеке өмір
Тинберген Конкордқа қарсы жобаның кеңесші комитетінің мүшесі болды және атеист еді. Тинберген Элизабет Рюттенге (1912–1990) үйленді және олардың бес баласы болды. Өмірінің соңында ол депрессияға ұшырады және ағасы Лук сияқты өзін-өзі өлтіруге баратынынан қорқып жүрді. Оны оның досы, және оның идеяларына үлкен әсер еткен Джон Боулби емдеді. Тинберген 1988 жылдың 21 желтоқсанында Англияның Оксфорд қаласындағы үйінде инсульттан қайтыс болды.
Tinbergen was a member of the advisory committee to the Anti Concorde Project and was also an atheist. Tinbergen married Elisabeth Rutten (1912–1990) and they had five children. Later in life he suffered depression and feared he might, like his brother Luuk, commit suicide. He was treated by his friend, whose ideas he had greatly influenced, John Bowlby. Tinbergen died on 21 December 1988, after suffering a stroke at his home in Oxford, England.