Кіріспе

Оптикалық сақиналы резонатор – жарық кірісі мен шығысына қосылған кемінде бір жабық цикл бар толқынбағыттағыштар жиынтығы. (Бұл толқынбағыттағыштар болуы мүмкін, бірақ олармен шектелмейді.) Оптикалық сақиналы резонаторлардың принциптері шыбырауыш галереялардың принциптерімен ұқсас, алайда олар жарықты пайдаланады және конструктивті интерференция мен толық ішкі шағылыстың заңдылықтарына бағынады. Резонанстық толқын ұзындығындағы жарық кіріс толқынбағыттан цикл арқылы өткен кезде, конструктивті интерференцияға байланысты бірнеше айналымнан кейін қарқындылығы артып, шығыс шина толқынбағытына шығарылады, ол детекторлық толқынбағыт ретінде қызмет етеді. Цикл ішінде тек белгілі бір толқын ұзындықтары ғана резонансқа түсетіндіктен, оптикалық сақиналы резонатор сүзгі ретінде жұмыс істейді. Сонымен қатар, бұрын айтқандай, екі немесе одан көп сақиналы толқынбағыттар бір-бірімен байланысып, жарық сүзгісін құрауы мүмкін.

Өмірбаян

Оптикалық сақиналы резонаторлар толық ішкі шағылысу, құрылымдық интерференция және оптикалық байланыс принциптері негізінде жұмыс істейді.

Жалпы ішкі шағылысу

Оптикалық сақиналы резонатордағы толқын жетектері арқылы өтетін жарық, толық ішкі шағылысу (TIR) деп аталатын сәулелік оптика құбылысының арқасында толқын жетектерінің ішінде қалады. TIR – жарық сәулесі ортаның шекарасына түскенде және одан сығып өте алмайтын оптикалық құбылыс. Егер түсу бұрышы, бетке перпендикуляр бұрыштан үлкен болса, сондай-ақ шекараның екінші жағындағы жарық сыну көрсеткіші, түскен сәулеге қарағанда төмен болса, онда толық ішкі шағылысу орын алады және жарық өте алмайды. Оптикалық сақиналы резонатордың тиімді жұмыс істеуі үшін толық ішкі шағылысу шарттары орындалуы керек, ал толқын жетектері арқылы өтетін жарыққа ешқандай жолмен қашуға рұқсат етілмеуі керек.

Шашылысу

Интерференция – екі толқынның бірігіп, нәтижесінде амплитудасы үлкен немесе кішірек болатын толқынды құрайтын процесс. Интерференция көбінесе екі бөлек толқынның өзара әрекеттесуін білдіреді және бұл Максвелл теңдеуінің сызықтығының салдары болып табылады. Интерференция екі толқынның салыстырмалы фазасына қарай конструктивті немесе деструктивті болуы мүмкін. Конструктивті интерференцияда екі толқынның фазасы бірдей болады, нәтижесінде пайда болған толқынның амплитудасы екі жеке амплитуданың қосындысына тең болады. Оптикалық сақина тәрізді резонатордағы жарық, сақина тәрізді элементтің айналасында бірнеше айналымды толықтағанда, цикл ішіндегі басқа жарықпен интерференцияға түседі. Сондықтан, егер жүйеде сіңіру, сөну немесе толық емес байланыс сияқты жоғалтулар болмаса және резонанс шарты орындалса, сақина тәрізді резонатордан шығарылатын жарықтың интенсивтілігі жүйеге берілген жарықтың интенсивтілігіне тең болады.

Оптикалық қосқыш

Оптикалық сақиналы резонатордың жұмыс ілу принципін түсіну үшін сызықтық толқын жетектерінің сақиналы толқын жетектерімен қалай байланысқандығын білу маңызды. Суретте көрсетілгендей, жарық сәулесі толқын жетек арқылы өтетін кезде, оның бір бөлігі оптикалық сақиналы резонаторға өтеді. Бұл құбылыстың себебі – толқын жетек режимінен сыртқа қарай экспоненциалды түрде азаятын радиалды профильде таралатын жоғары жиілікті өріс. Яғни, егер сақина мен толқын жетек жақын келсе, толқын жетектен жарық сақинаға өтуі мүмкін. Оптикалық байланыстың үш факторы әсер етеді: толқын жетек пен оптикалық сақиналы резонатор арасындағы қашықтық, байланыс ұзындығы және сыну көрсеткіштері. Байланысты оңтайландыру үшін, әдетте сақиналы резонатор мен толқын жетек арасындағы қашықтықты қысқарту керек. Қашықтық неғұрлым жақын болса, оптикалық байланыс тағайынды. Сонымен қатар, байланыс ұзындығы да байланысқа әсер етеді. Байланыс ұзындығы – толқын жетекпен байланыс құбылысының пайда болуы үшін сақиналы резонатордың тиімді қисық ұзындығын көрсетеді. Зерттеулер көрсеткендей, оптикалық байланыс ұзындығы артқан сайын, байланыс жасау қиындығы төмендейді. Бұған қоса, толқын жетек материалының, сақиналы резонатордың және толқын жетек пен сақиналы резонатор арасындағы ортаның сыну көрсеткіштері де оптикалық байланысқа әсер етеді. Орта әдетте ең маңызды параметр болып табылады, себебі ол жарық толқынының таралуына үлкен әсер етеді. Ортаның сыну көрсеткіші қолданылуына және мақсатына қарай үлкен немесе кіші болуы мүмкін. Оптикалық байланыстың тағы бір ерекшелігі – сындық байланыс. Сындық байланыс жарық сәулесі оптикалық сақиналы резонаторға өткеннен кейін толқын жетек арқылы өтпейтінін көрсетеді. Жарық резонатордың ішінде сақталады және жоғалады. Жоғалмайтын байланыс – кіріс толқын жетектен шығысқа дейін жарық өтпейтін жағдай, керісінше, барлық жарық сақина толқын жетегіне өтеді (мысалы, осы беттің жоғарғы бөлігіндегі суретте көрсетілгендей). Жоғалмайтын байланыс үшін келесі теңдеу орындалуы тиіс: мұнда t – байланыс арқылы берілу коэффициенті, ал – конус тәрізді шар режиміндегі байланыс амплитудасы, сондай-ақ байланыс коэффициенті деп те аталады.

Теория

Оптикалық сақиналы резонаторлардың қалай жұмыс істейтінін түсіну үшін алдымен сақиналы резонатордың оптикалық жол ұзындығы айырмашылығын (OPD) түсінуіміз керек. Бұл бір сақиналы резонатор үшін былай беріледі:

мұнда r – сақиналы резонатордың радиусы және – толқын жетекші материалдың тиімді сыну көрсеткіші. Толық ішкі шағылысу шарты сақталуы үшін, резонатор орналасқан қоршаған ортаның (мысалы, ауа) сыну көрсеткішінен үлкен болуы тиіс. Резонанс жүзеге асуы үшін келесі резонанстық шарт орындалуы керек:

мұндағы – резонанстық толқын ұзындығы, ал m – сақиналы резонатордың режим нөмірі. Бұл теңдеу, сақина ішінде жарық конструктивті түрде араласуы үшін, сақинаның ұзындығы жарық толқын ұзындығының толық еселігіне тең болуы керек екенін көрсетеді. Сондықтан, резонанс болуы үшін режим нөмірі оң бүтін сан болуы тиіс. Осылайша, егер түскен жарық бірнеше толқын ұзындығын (мысалы, ақ жарық) қамтитын болса, тек резонанстық толқын ұзындығы ғана сақиналы резонатордан толықтай өте алады. Оптикалық сақиналы резонатордың сапа факторы мен нәзіктігін келесі формулалар арқылы сандық түрде сипаттауға болады (қараңыз: 2.37-теңдеу, немесе 19+20-теңдеу, немесе 12+19-теңдеу):

мұнда – сақиналы резонатордың нәзіктігі, – жұмыс жиілігі, – еркін спектрлік диапазон және – тарату спектрінің жартылай ені. Сапа факторы кез келген сақиналы резонатор үшін резонанстық шарттың спектрлік диапазонын анықтауға көмектеседі. Сондай-ақ, сапа факторы резонатордағы жоғалту мөлшерін бағалау үшін де пайдалы, себебі төмен сапа факторы көбінесе жоғалтудың көп болуымен байланысты.

Қос сақиналы резонаторлар

Екі сақиналы резонаторда бір сақиналы толқын жетектің орнына екі сақиналы толқын жетек қолданылады. Олар қатар (оң жақта көрсетілгендей) немесе параллель орналасуы мүмкін. Екі сақиналы толқын жетегін қатар қолданғанда, қос сақиналы резонатордың шығысы кіріспен бірдей бағытта болады (бірақ бүйірлік ығысумен). Кіріс жарығы бірінші сақинаның резонанстық жағдайына сәйкес келсе, ол сақинаға кіріп, ішінде айналады. Бірінші сақинаның айналымындағы келесі циклдар жарықты екінші сақинаның резонанстық жағдайына жеткізгенде, екі сақина байланысады және жарық екінші сақинаға өтеді. Осы әдіспен жарық соңында шығыс толқын жетегіне жіберіледі. Сондықтан, екі сақиналы резонатор жүйесі арқылы жарық беру үшін екі сақинаның да резонанстық жағдайын келесідей қанағаттандыру қажет:

мұнда және – бірінші және екінші сақинаның режимдік нөмірлері, олар оң бүтін сандар болып қалуы керек. Жарық шығыс толқын жетегіне шығу үшін әр сақинадағы жарықтың толқын ұзындығы бірдей болуы керек. Яғни, резонанс үшін . Осылайша, резонансты анықтайтын келесі теңдеуді аламыз:

Екеуі де бүтін сандар болуы керек. [[Файл:DoubleRingReflector.jpg|thumb|Бір толқын жетекке жалғанған екі сақиналы жүйеден жасалған оптикалық айна (рефлектор). Толқын жетектегі алға жылжыған толқындар (жасыл) екі сақинадағы (жасыл) сағат тіліне қарсы қозғалған толқындарды тудырады. Резонаторлар арасындағы байланысқа байланысты, бұл толқындар екі сақинада да сағат тілімен айналатын толқындарды (қызыл) тудырады, олар өз кезегінде толқын жетектегі кері жылжыған (шағылысқан) толқындарды (қызыл) тудырады. Шағылысқан толқын тек толқын жетекшісінің оң жақ сақинаға қосылған нүктесінен сол жақтағы бөлігінде ғана болады. Толқын жетектегі алға жылжыған толқындар екі сақинада да сағат тіліне қарсы айналатын толқындарды тудырады. Резонаторлар арасындағы байланыс бұл толқындардың екі сақинада да сағат тілімен айналатын толқындарды тудыруына себеп болады, олар өз кезегінде толқын жетектегі кері жылжыған (шағылысқан) толқындармен байланысады. Осы контексте, ұялы сақиналы резонатор қуыстарының қолданылуы соңғы зерттеулерде көрсетілген. Бұл ұялы сақиналы резонаторлар сапа коэффициентін (Q коэффициентін) арттыру және жарық пен материяның өзара әрекеттесуінің тиімді ұзындығын кеңейту үшін жасалған. Бұл ұялы қуыс конфигурациялары жарықтың ұялы қуысты бірнеше рет өтуіне мүмкіндік береді, бұл саны негізгі қуыстың айналымдарының санына ұялы қуыстың айналымдарының санын көбейтуге тең, төмендегі суретте көрсетілгендей. [[Файл:Nested Cavity.png|thumb|Ұялы қуыс конфигурациясы: Жарық ұялы қуыстың ішінде бірнеше рет айналады, олардың саны негізгі қуыс пен ұялы қуыс ішіндегі айналымдардың көбейтіндісімен анықталады. Сонымен қатар, резонанстық толқын ұзындығы әр сақинаның радиусын ұлғайту немесе азайту арқылы өзгертілуі мүмкін болғандықтан, сүзгілерді баптауға болады. Бұл негізгі қасиетті механикалық сенсор құру үшін пайдалануға болады. Егер оптикалық талшық механикалық деформацияға ұшыраса, талшықтың өлшемдері өзгереді, содан кейін жарықтың резонанстық толқын ұзындығы өзгереді. Бұл талшықтар мен толқын жетектердегі өлшемдердің өзгеруін бақылау үшін қолданылуы мүмкін. Баптау процесіне термооптикалық, электрооптикалық немесе барлық оптикалық эффекттерді қоса алғанда, әртүрлі құралдарды қолдана отырып, сыну индексінің өзгеруі де әсер ете алады. Электрооптикалық және барлық оптикалық баптау термиялық және механикалық құралдарға қарағанда жылдам, сондықтан оптикалық байланыс сияқты әртүрлі қолданбаларды табады. Жоғары Q микросақиналы оптикалық модуляторлар > 50 Гбит/с жылдамдықпен жарық көзінің толқын ұзындығына сәйкес келетін қуатты пайдалану арқасында ерекше төмен модуляциялық қуатты береді. Фабри-Перо лазер қуысына орналастырылған сақиналы модулятор лазер толқын ұзындығын сақиналы модулятордың толқын ұзындығымен автоматты түрде сәйкестендіру арқылы, Si микросақиналы модулятордың жоғары жылдамдықты және ультра төмен қуатты модуляциясын сақтай отырып, баптау қуатын жою туралы хабарлады. Оптикалық сақиналы, цилиндрлі және шар тәрізді резонаторлар биосенсорлық саласында да пайдалы екені дәлелденді, ал биосенсорлық өнімділікті арттыру маңызды зерттеу саласы болып табылады. Сақиналы резонаторларды биосенсорлық қызметте қолданудың негізгі артықшылықтарының бірі - берілген спектроскопиялық нәтижелерді алу үшін қажетті үлгінің кішкентай көлемі, бұл еріткіштен және басқа да қосымшалардан келетін үлкен Раман және флуоресценция сигналдарын азайтады. Резонаторлар әртүрлі сіңіру спектрлерін химиялық идентификация мақсатында, әсіресе газ фазасында сипаттау үшін де қолданылған. Оптикалық сақиналы резонаторлар үшін тағы бір мүмкін қолданыс - шепке айналатын толқын режиміне ауыстырғыштар түрінде. "[Шепке айналатын толқын резонаторы] микродискілі лазерлер тұрақты және сенімді түрде ауысады, сондықтан олар барлық оптикалық желілерде ауыстыру элементтері ретінде қолайлы. Жоғары сапалы цилиндрлі резонаторға негіделген барлық оптикалық ауыстырғыш, төмен қуатта жылдам екілік ауыстыруға мүмкіндік береді. Сақиналы резонаторлар кванттық ақпараттық эксперименттер үшін жалғыз фотондық көздер ретінде де пайдалы болды. Сақиналы резонатор тізбектерін жасауда қолданылатын көптеген материалдар жеткілікті интенсивтілікте жарыққа бейсызық жауап береді. Бұл бейсызықтық төрт толқын араласу және спонтанды параметрлік төмендету сияқты жиілік модуляция процестеріне мүмкіндік береді, бұл фотон жұптарын тудырады. Сақиналы резонаторлар жарықтың сақинада айналуына мүмкіндік беретіндіктен, бұл процестердің тиімділігін арттырады.