Кіріспе

Ovis dalli, сондай-ақ Dall қойы немесе жіңішке мүйізді қой деп аталады, Солтүстік Американың солтүстік-батысына тән жабайы қойлардың бір түрі. Ovis dalli екі түршеге бөлінеді: Ovis dalli dalli және Ovis dalli stonei. O. dalli Британ Колумбиясының солтүстік-батысында, Юкон, Солтүстік-Батыс территориялары мен Аляскада таралған таулы альпілік мекенжайларда тіршілік етеді. Олар жылдың әр түрлі кезеңдерінде шөптер, шатырлар және тіпті елік сияқты бұталар сияқты әртүрлі өсімдіктермен қоректенеді. Сонымен қатар, олар минералдық қосымшалар алу үшін минералдық сілтеулерден де пайдаланады. Басқа Ovis түрлері сияқты, қошқарлар мүйіздерімен үстемдік үшін күреседі.

Таксономия және генетика

Далли деген ат американдық табиғатты зерттеуші Уильям Хили Даллдың (1845–1927) есімімен аталған. «Далл қойы» немесе «Далл қойлары» деген жалпы атау көбінесе номинативті түріне, яғни O. d. dalli-ге қолданылады. Басқа бір түрі – O. d. stonei – «Тас қойы» деп аталады. Алғашқыда O. d. dalli және O. d. stonei түрлерінің арасын жүндерінің түсі арқылы ажыратқан. Алайда, жүнге негізделген белгілеулер күмәнді болып шықты. O. dalli қойларының екі түрінде де (яғни, Далл және Стоун қойларында) түстердің толық араласуы байқалады, ол түрдің ақ және қара түрлері арасында өзгереді. Fannin қойлары деп аталатын аралас түсті популяциялар бастапқыда (бұрыс) жеке түр (O. d. fannini) деп белгіленген, олар Юкон аймағындағы Пелли және Огилви тауларында қоныстанған. Соңғы зерттеулер Fannin қойларының негізінен Далл қойларының генетикалық тегінен тарағанын растады. Бұрынғы митохондриялық ДНК деректері бұрынғы түрлер арасында молекулалық айырмашылықтың жоқтығын көрсеткен, бірақ ядролық ДНК деректері кейбір қолдау көрсетуі мүмкін. Митохондриялық ДНК ақпаратын пайдаланатын қазіргі таксономия эволюциялық тарихта тіркелген O. dalli және O. canadensis арасындағы будандасу салдарынан сенімділігі төмендеуі мүмкін.

Сипаттама

О. даллидің иығының биіктігі шамамен 1 метрге жетеді. Олардың түсі сүттей ақ, ал жүні жұмсақ, қылшықты астыңғы қабатынан және қатты, ұзын, қуыс қорғаныш түктерінен тұрады. Олардың қысқы жүні тым қалың болуы мүмкін. О. далли 12-16 жылға дейін өмір сүре алады. О. далли жыныстық диморфизмге ие, яғни қошқарлар мен қойлар сыртқы түрімен ерекшеленеді. Қошқарлар қойлардан ірілеу болады және ересекке жеткен кезде салмағы орташа есеппен ... құрайды. Қойлардың орташа салмағы шамамен ... шамасында болады. Қыс айларында ересек қойлар дене салмағының 16%-ға дейін, ал тоқтылар мен бір жасар қойлар қысқы ауа райының қаттылығына қарай 40%-ға дейін салмақтан айырылуы мүмкін. О. далли екі айлық болғанда мүйіздері өсе бастайды. Қойлардың мүйіздері кішкентай, нәзік, ал қошқарлардың мүйіздері ірі, бұйралы болады. Жас қошқарлар 3 жасқа дейін қойларға ұқсайды. Осы жасқа келгенде олардың мүйіздері қойлардың мүйіздерінен әлдеқайда жылдам және үлкенірек өсе бастайды.

Экология

Қойлар Алясканың субарктикалық және арктикалық тау жоталарында, Юкон территориясында, Солтүстік-Батыс аумақтарының батысындағы Маккензи тауларында және Британдық Колумбияның орталық және солтүстік бөліктерінде қоныстанады. *O. dalli* түрлері құрғақ альпілік тундра, шалғынды далалар және тік немесе қиын-қыстау жерлердің үйлесімі бар аймақтарда табалады. Бұл үйлесім оларға жайылуға да, хищниктерден қашуға да мүмкіндік береді. Қошқарлар тобындағы әлеуметтік тәртіп және үстемдік дәрежесі түрлі мінез-құлықтар арқылы сақталады, оның ішінде бас соққысулар да бар. Бұл тартымды шайқастарда әр қошқар қарқын алып, мүйіздерімен бірін-бірі соғысады. Әлеуметтік тәртіпті орнатуға байланысты басқа мінез-құлықтарға аяқпен тепкілеу, қорқыту арқылы шабуыл жасау және үстемдік көрсету кіреді. Бұл мінез-құлықтың көп бөлігі жыл бойы тәртіпті орнатады, бірақ мүйіздерінің мөлшері ұқсас еркектер арасындағы қақтығыстар, көбелек шағылысы жақындаған сайын күшейеді. Алясканың ұлттық қорықтарында спорттық аң ауруға рұқсат етілген жерлерде, аңшылар толық иілген немесе одан да үлкен мүйіздері бар, екі ұшы да сынған немесе сегіз жасқа толған *O. dalli* қошқарларын аулауға болады. Кейбір түрлер климаттың өзгеруінен пайда көреді, ал басқалары керісінше. Төменгі биіктіктердегі өсімдік қауымдастықтарында әдетте бұталар мен ағаштар басым болады. Биіктік артқан сайын, басым өсімдік қауымдастығы төмен өсетін шөптер, гүлдер және лишайниктер басым болатын түрге ауысады. Климаттың жылынуы, вегетациялық маусымның ұзаруы және жауын-шашынның өзгеруі ағаш тәрізді өсімдіктерге жоғары биіктікте қолайлы орта табуға мүмкіндік береді. Нәтижесінде, төмен өсетін альпілік өсімдіктер бәсекелестікке ұшырауы немесе жапырақты өсімдіктердің көлеңкесінде қалуы мүмкін. Альпілік өсімдіктердің маусымдық қолжетімділігі мен әртүрлілігінің өзгеруі *O. dalli* популяцияларына қойлардың диетасын өзгерту арқылы және осылайша олар таулы саябақтарда қайда өмір сүре алады, сондай-ақ аналық қойлардың жүктілік деңгейі мен қозылардың өсуі мен тіршілік етуіне әсер етуі мүмкін.