Pilatus PC-12: Швейцариялық жолаушы және жүк ұшағы

Кіріспе

Швейцариялық атқарушы және пайдалы көлік ұшағы

{|Infobox ұшақ түрі
|type= Жолаушылар және жүк ұшағы
|national origin= Швейцария
|manufacturer= Pilatus Aircraft
|designer=
|first flight= 1991 жылғы 31 мамыр
|introduced= 1994
|retired=
|status= Өндірісте
|primary user= PlaneSense
|more users= Royal Flying Doctor Service, АҚШ Әуе күштері, Tradewind Aviation
|produced= 1991–қазіргі уақытқа дейін
|number built= 2,000 (2023 жылғы мәлімет бойынша). 1989 жылғы жариялауға дейін PC 12 жобасы жоғары құпиялылықта біраз уақыт бойы жұмыс істеп келді; жарияланған кезде алғашқы прототиптің құрастырылуы қана емес, басталған болатын. Швейцариядағы түрінің сертификатталуы бастапқыда 1991 жылдың ортасына жоспарланған, ал АҚШ-тағы Federal Aviation Administration мақұлдауы 1994 жылдың 15 шілдесінде берілді. Қызметке кіргеннен бері Pilatus бастапқы PC 12 моделіне көптеген жақсартулар мен опцияларды енгізді; өзгерістерге максималды ұшу салмағын арттыру, күштірек қозғалтқыштарды пайдалану, жаңа авиациялық жабдықтарды қабылдау, шуды азайту шараларын енгізу, жаңа винттерді қосу, жылдамдық пен қашықтықты арттыру, қосымша интерьерлер және жаңа ұшу кезіндегі ойын-сауық жүйелері кіреді. Finoff Aviation Products сияқты басқа авиациялық фирмалар да PC 12 үшін өздерінің дербес өнімдерін және кейіннен жаңарту жиынтықтарын жасады.

PC-12NG

Pilatus PC 12NG (Next Generation) ұшағын 2006 жылы Орландода өткен NBAA жиынында жариялады және 2007 жылы Атлантада өткен NBAA-да ресми түрде іске қосты. NG үлгісінде қуатты Pratt & Whitney PT6A 67P қозғалтқышы орнатылған, ол жақсырақ көтерілу мүмкіндігін қамтамасыз етеді және максималды круиздік жылдамдықты 280 түйінге (шынайы жылдамдық) дейін арттырады. NG үлгісінде сондай-ақ Honeywell Primus Apex шыныдан жасалған пилот кабинасы бар; осыған дейін PC 12 – жазық панельдік авионикасы жоқ жоғары деңгейдегі модельдердің бірі болатын. Жаңартылған пилот кабинасында автоматты қысымды басқару жүйесі, сондай-ақ навигациялық жүйеге курсормен басқарылатын кіріс опциялары бар. PC 12 NG қанаттарының конструкциясы да бастапқы нұсқадан өзгешеленеді. PC 12M (Көп мақсатты) үлгісі PC 12 NG негізінде жасалған, бірақ оған қосымша энергия тұтынатын жабдықтарды орнатуға мүмкіндік беретін қуатты электр энергиясын өндіру жүйесі орнатылған. Бұл PC 12M-ге ұшу инспекциясы, әуедегі жедел жәрдем, әуеден фотосуретке түсіру және әуеден бақылау сияқты міндеттерді орындауға мүмкіндік береді. Опция ретінде парашютпен адамдар мен жүктерді түсіруге арналған қосымша есік қарастырылған. Бұл үлгі АҚШ-та PC 12 Spectre әскери-арнайы миссиялар платформасы ретінде сатылады. 2012 жылдың 18 желтоқсанында Pilatus компаниясы Қытайдағы бас кеңсесін Чонцин Лянцзян қаласында ресми түрде ашып, Азия-Тынық мұхиты аймағының клиенттері үшін осы жерде PC 12 ұшағын өндіруді жоспарлап отыр. 2014 жылдың қыркүйегінде PC 12 NG үшін әртүрлі аэроқұрылымдарды 2016 жылдан бастап Үндістандағы Tata Aircraft Systems компаниясы өндіретіні хабарланды, бұрын бұл бөлшектер Польшадағы PZL Świdnik компаниясымен өндірілген болатын.

PC-12NGX

2019 жылдың қазан айында өткен NBAA конвенциясында Pilatus компаниясы бұрыннан сертификатталған PC 12NGX ұшағын таныстырды. Оның PT6E 67XP қозғалтқышы толық құқықты цифрлық басқару жүйесімен және кабинадағы шуды төмендетуге арналған төмен жылдамдықтық перне режимімен жабдықталған. Ұшақ 290 түйін (537 км/сағ) круиздық жылдамдыққа жетеді. Жаңартылған Honeywell авиациялық электроникасында автотроттль функциясы, курсор басқару құрылғысы және сенсорлық экран бар. PC 24 үлгісінен бейімделген кабина терезелері 10%-ға үлкен, ал жаңа дизайнмен қайта жасалған кабина жаңадан орнатылған орындықтарды қамтиды. Жоспарлы техникалық қызмет көрсету мерзімі 600 сағатқа дейін ұзартылды, ал күрделі жөндеу аралығы 4000 сағаттан 5000 сағатқа артты. 2020 жылдың екінші тоқсанында жеткізілімдер басталуы тиіс, базалық бағасы 4,39 миллион АҚШ доллары, ал атқарушылық ұшақ ретінде толық жабдықталғандағы бағасы әдетте 5,369 миллион долларды құрайды. 2023 жылы оның толық жабдықталған бағасы 6,028 миллион долларға жетті.

Дизайн

PC 12 – бұл бір қозғалтқышты, турбовинтті, бизнес-ұшақ, ол көптеген міндеттерді орындауға және екі қозғалтқышты ұшақтармен салыстырылатын өнімділік пен қауіпсіздік деңгейін қамтамасыз ету үшін жасалған. Ол бір Pratt & Whitney PT6A 67 қозғалтқышымен жабдықталған; алғашқы модельдер PT6A 67B қозғалтқышымен, ал кейінгі PC 12 NG нұсқасы қуаттырақ PT6A 67P қозғалтқышымен жабдықталған, ол максималды қуатының 70% деңгейінде жұмыс істейді. Интерьері BMW Designworks бөлімшесімен бірлесіп жасалған, онда былғары, жоғары сапалы ағаш қаптамалары және әртүрлі маталар кеңінен қолданылып, сәнді автомобильдің ішкі кеңістігіне ұқсас орта құрылған. Көп мақсатты қолданыста, бұл типті түрлі клиенттер пайдаланған, олардың ішінде Қызыл Крест, Австралия Корольдік ұшу медициналық қызметі, Корольдік Канадалық шаруа полициясы және АҚШ Әуе күштері бар. Blackhawk 2022 жылғы NBAA BACE көрмесінде жаңартуға бірнеше алдын ала төлемдер түскенін хабарлады және базалық ұшу сынақтары аяқталды. FAA үшін STC мақұлдауы 2023 жылдың екінші тоқсанында күтілуде, ал EASA сертификаты да одан көп ұзамай алынады.

Коммерциялық, корпоративтік және жеке пайдалану

PC 12 ұшақтарының бастапқы сатылымдары көбінесе коммуналдық қызмет операторларына бағытталды, себебі Pilatus компаниясы бизнес және жолаушылар операторлары үшін сату мүмкіндігіне қатысты күмәнданушылық білдірген. 1994 жылы Австралия Корольдік Ұшу Дәрігерлік қызметі PC 12 ұшағының алғашқы тапсырыс берушісі атанды. Олар бүкіл Австралия бойынша 32 PC 12 ұшағын қолданып, шалғай аймақтарда медициналық қызметтер көрсетеді. 2006 жылы Flying компаниясы PC 12 ұшағын "ұқсас өлшемдегі кез келген турбиналық ұшақтан тиімдірек" деп сипаттады. Мұнай бағасының жоғары деңгейі турбовинтті ұшақтардың, соның ішінде PC 12 сатылымын арттыруға ықпал етеді. Сұраныстың басым бөлігі Солтүстік Америкадан келеді, ал PC 12NG сатылымының үштен екі бөлігі атқарушы конфигурациясында. Оның бағасы 2005 жылы 3,3 миллион доллардан 2015 жылы 4,7 миллион долларға дейін өсті, бірақ орташа пайдалану шартында 10 жылдан кейін сату бағасының 80-85% құрамын сақтайды, бұл салыстырмалы турбовинтті немесе бизнес-авиация ұшақтарынан артық, сондай-ақ ол 40% жылдам сатылады. Pilatus сонымен қатар PC 12 өнімдерін нарыққа шығару және белгіленген аймақтарда оларды сату үшін бірқатар шетелдік дистрибьюторларды пайдаланады. AMAC Aerospace Таяу Шығыс аймағында осы типтегі ұшақтарды сатудың эксклюзивті агенті болып табылады. 2014 жылдың тамызында Калифорниялық Surf Air әуе компаниясы 15 PC 12 NG және 50 опцияға тапсырыс берді, бұл осы типтегі ең ірі келісімшарттардың бірі. PlaneSense, Нью-Гэмпшир штатындағы үлестік меншік компаниясы, 2015 жылғы мәліметтер бойынша 34 PC 12 ұшағынан тұратын ең ірі паркті басқарады. 2010 жылдың маусым айында Pilatus компаниясы 1000-шы PC 12 ұшағын тапсырғанын жариялады. 2013 жылдың тамызына дейін әлемдік PC 12 паркі 4 миллион сағатқа жуық ұшу уақытын жинақтады және 1200 PC 12 ұшағы клиенттерге жеткізілді. 1300-ші ұшақтан кейін бір жыл өткен соң, 1400-ші PC 12 2016 жылдың шілдесінде жеткізілді. 2016 жылдың шілдесіне дейін паркте жиналған ұшу уақыты 5,6 миллион сағатқа жетті, ал 2008 жылы енгізілген 630 PC 12 NG үшін 1 миллион сағат құрады. 2018 жылдың мамырында автопарк 6,8 миллион сағаттан астам уақытқа жеткен кезде техникалық қызмет көрсету аралығы 100/150 сағаттан 300 сағатқа дейін ұзартылды, ал жаңа техникалық қызмет көрсету жоспары тікелей операциялық шығындарды төмендету үшін еңбекті 20-40% қысқартты. 2017 жылы тоғыз жылдық PC 12 ұшағының құны 2,5-2,8 миллион долларды құрады, ал 15-16 жылдық модельдердің құны 1,8 миллион доллар болды. Иелері-операторлар PC 12 сатылымының 20-30% құрайды, ал SOCATA TBM ұшақтарының 90% олардың жеке басқаруында. 2019 жылдың қазанына дейін PC 12 паркі 1700 ұшақтан асты, жалпы ұшу уақыты жеті миллион сағаттан асты. 2023 жылдың мамырында автопарк он миллион сағатқа жетті, оның ішінде 9,3 миллион қону тіркелді. Жалпы 71 PC 12 ұшағы әрқайсысы 20 000 сағаттан астам ұшқан, ал ең көп ұшқан ұшақтың уақыты 35 000 сағаттан асты. 12 мамырда 2000-ші ұшақ тапсырылды, 2022 жылы 80 ұшақ салынды, Pilatus 63 ұшақтың тапсырысын күтіп тұрды, ал 1889 дана қолданыста және 31 ұшақ сақтауда. 2022 жылы Tradewind Aviation 20 жаңа Pilatus PC 12 NGX ұшағын сатып алып, 100 миллион доллардан астам құны бар ірі флотты жаңарту және кеңейту бағдарламасын бастады, ал 2027 жылға дейін жылдық жеткізілімдер 3-4 ұшақтан тұрады. Бұл бағдарлама Tradewind компаниясының Pilatus PC 12 ұшақтарының ең ірі паркін басқаратын және жалға алуға қолжетімді ең ірі оператор екенін бекітеді. Tradewind 2003 жылдан бері PC 12 ұшақтарының барлық түрлерін пайдаланып келеді.

Early sales of the PC 12 principally went to utility operators, because Pilatus was reportedly uncertain of the sales potential for business and passenger operators. In 1994, the Royal Flying Doctor Service of Australia became the launch customer of the PC 12. It operates 32 PC 12s throughout Australia to deliver medical services in remote areas. In 2006, Flying referred to the PC 12 as " more economical to operate than any turbine airplane of similar size." High oil prices are a prominent factor for increasing sales of turboprops, the PC 12 among them. The bulk of demand comes from North America, and three quarters of PC 12NG sales are in executive configurations. While its price grew from $3.3 million in 2005 to $4.7 million in 2015, it retains 80 85% of its selling price after 10 years given average use, better than comparable turboprop or business jets, and it sells 40% faster. Pilatus also uses a series of overseas distributors to market and sell the PC 12 within designated regions. AMAC Aerospace is the exclusive sales agent for the type within the Middle East. In August 2014, Californian airline Surf Air placed an order for 15 PC 12 NGs and 50 options, one of the largest contract for the type. PlaneSense, a New Hampshire based fractional ownership company, manages the largest fleet of the type, operating 34 PC 12s as of 2015. In June 2010, Pilatus announced that the 1,000th PC 12 had been delivered. By August 2013, the worldwide PC 12 fleet had accumulated a combined total of 4 million flight hours and 1,200 PC 12s had been delivered to customers. Just over a year after the 1300th, the 1400th PC 12 was delivered in July 2016. As of July 2016, the fleet had accumulated 5.6 million total flight hours since certification and 1 million flight hours for the 630 PC 12 NG since its introduction in 2008. In May 2018, with the fleet having logged over 6.8 million hours, the maintenance interval was raised from 100/150 hours to 300 and a new maintenance plan reduced labor by 20% to 40% to lower direct operating costs. By 2017, a nine year old PC 12 was worth $2.5 2.8 million and 15 to 16 year old models had a $1.8 million value. Owner operators account for 20% to 30% of the PC 12 sales, while they fly 90% of all SOCATA TBMs. By October 2019, the PC 12 fleet surpassed 1,700 aircraft, with more than seven million total flight hours. In May 2023 the fleet reached ten million flight hours, including 9.3 million landings. A total of 71 PC 12s had flown over 20,000 hours each, with the highest time aircraft over 35,000 hours. On 12 May, the 2,000th was delivered as 80 were built in 2022 and Pilatus held a backlog for 63 units, while 1,889 examples were in service and 31 aircraft in storage. In 2022, Tradewind Aviation marked a major fleet renewal and expansion program with the purchase of 20 new Pilatus PC 12 NGX aircraft in a deal valued at over $100 million, with deliveries proceeding at 3 4 per year through 2027. The program cements Tradewind's status as the operator of one of the world's largest fleets of Pilatus PC 12s, and the largest available for charter. Tradewind has operated all variants of variants of the PC 12, beginning in 2003.

Әскери операциялар

PC 12 – Pilatus компаниясының азаматтық нарыққа бағытталған алғашқы ұшағы. Компания тарихи түрде әскери жеткізуші болғанына қарамастан, оның әскери сатылымы дамудың бастапқы кезеңдерінде төмен басымдыққа ие болды. U 28A Флорида штатындағы Хёрлберт әуе базасында орналасқан 319-шы арнайы операциялар эскадрильясымен, Әуе күштерінің арнайы операциялар бас қолбасшылығы штаб-пәтерінде пайдаланылады. 34-ші арнайы операциялар эскадрильясы 2010 жылдың 9 сәуірінде Хёрлберт әуе базасында екінші U 28A бөлімшесі ретінде құрылды. Екі эскадрилья да Хёрлберт әуе базасындағы 1-ші арнайы операциялар қанаты/ 1-ші арнайы операциялар тобының құрамында жұмыс істейді. U 28A сонымен қатар Нью-Мексико штатындағы Каннон әуе базасындағы 27-ші арнайы операциялар қанатының құрамындағы 318-ші және 310-шы арнайы операциялар эскадрильяларымен де пайдаланылады. 2019 жылдың мамыр айында Әуе күштері ұшаққа «Draco» деген атауды ресми түрде бекітті. 2022 жылдың тамызында АҚШ Арнайы операциялар бас қолбасшылығы Қарулы бақылау бағдарламасы үшін AT 802U Sky Warden ұшағын таңдағанын жариялады. Олардың мақсаты – даусыз әуе кеңістігінде барлау және соққы беру міндеттерін орындау, сондай-ақ қиын жағдайлардағы әуежайлардан жұмыс істеу. Sky Warden ұшағы U 28A-дан жауынгерлік миссияларды қабылдайды, себебі ол қартайып, қымбатқа соққан ұшақ, оны күтіп ұстау үшін арнайы жабдық пен оқыту қажет. Дегенмен, ол Sky Warden жеткізілгеннен кейін іздеу-құтқару және гуманитарлық көмек сияқты операциялар үшін барлау қызметін жалғастырады. Финляндия Әуе күштері 2009 жылы байланыс мақсатында Piper Chieftains және Valmet L 90 Redigos ұшақтарын ауыстыру үшін PC 12 NG ұшағын таңдады. Ұшақтар 2010 жылы Әуе күштеріне тапсырылды. Алты PC 12 Финляндия Әуе күштерінің құрамында қызмет етеді.