Кіріспе

Дәрілік препараттың белсенді компонентімен бірге құрастырылған зат – қосалқы зат. Қосалқы заттар дәрілік препараттардың белсенді компонентімен бірге құрастырылатын заттар болып табылады. Олар ұзақ мерзімді тұрақтандыру, аз мөлшердегі қуатты белсенді ингредиенттерді қамтитын қатты препараттарды көлемді ету (көбінесе "көлемдік заттар", "толтырғыштар" немесе "сұйылтқыштар" деп аталады), сондай-ақ соңғы дозалық түріндегі белсенді ингредиенттің терапиялық қасиеттерін күшейту сияқты әртүрлі мақсаттарға қызмет етеді. Олар дәрінің сіңуін жеңілдетуге, тұтқырлығын төмендетуге немесе ерігіштігін арттыруға мүмкіндік береді. Қосалқы заттар белсенді заттарды өңдеуді жақсарту, ұнтақтың ағып кетуін жеңілдету немесе күтілетін сақтау мерзімі ішінде деградация мен агрегацияны болдырмау арқылы өндіріс процесіне де көмектесе алады. Қосалқы заттарды таңдау әкімшелік жолы, дозалық түрі және белсенді ингредиенттер сияқты факторларға байланысты. Фармацевтикалық ережелер мен стандарттар дәрілік препараттардың барлық ингредиенттерін, соның ішінде олардың химиялық ыдырау өнімдерін анықтауды және қауіпсіздігін бағалауды талап етеді. Көп жағдайларда, соңғы препараттың құрамында белсенді ингредиентке қарағанда көбірек қосалқы заттар болады, ал нарықтағы барлық препараттарда қосалқы заттар бар. Кейбір жағдайларда жаңа қосалқы заттар патенттелуі мүмкін, ал басқа жағдайларда оларды қамтитын нақты құралым кері инженерияны болдырмау үшін коммерциялық құпия ретінде сақталады.

Салыстырмалы және абсолютті белсенділік

Бір кезде қосымша заттар "белсенді емес" ингредиенттер деп есептелгенімен, қазір олар кейде "дозалық форманың өнімділігін анықтайтын маңызды фактор" болатыны белгілі болды. Мұндай зерттеулер қосымша заттармен бақыланатын немесе тасымалдаушы заттармен бақыланатын зерттеулер деп аталады.

Қосалқы заттар

Вакциналарға иммунизацияға иммундық жүйенің жауабын күшейту немесе өзгерту үшін адъюванттар қосылады. Адъювант иммундық жүйені вакцинаға қарсы күштірек жауап беруге көмектеседі, нәтижесінде салдырған адамда берік иммунитет қалыптасады.

Тіркелмейтін заттар

Жабыспаушы заттар ұнтақ (дәнділер) пен пуансон беттері арасындағы жабысуды азайтады, осылайша таблетка пуансондарына жабысудың алдын алады, жабыспайтын бет қамтамасыз етеді. Олар таблеткалардың жабысуын болдырмауға да көмектеседі. Ең көп қолданылатыны – магний стеараты.

Қаптамалар

Таблетканың қаптамасы таблетка құрамын ауадағы ылғалдан бүлінуден қорғайды және үлкен немесе жағымсыз дәмі бар таблеткаларды жұтуды жеңілдетеді. Көптеген қапталған таблеткалар үшін қантсыз және аллергия тудыруы мүмкін заттардан таза целлюлоза эфирі – гидроксипропил метилцеллюлоза (HPMC) қабығы қолданылады. Кейде басқа қаптама материалдары да қолданылады, мысалы, синтетикалық полимерлер, шелак, жүгері ақуызы зейін немесе басқа полисахаридтер. Капсулалар желатинмен қапталады. Ішек қабықшалары дәрінің босатылу жылдамдығын реттейді және дәрінің ас қорыту жолының қай бөлігінде босатылатынын анықтайды. Ішек қабықшасын жасау үшін май қышқылдары, балауыздар, шелак, пластик және өсімдік талшықтары қолданылады.

Түстер

Түстер препараттың сыртқы түрін жақсарту үшін қосылады. Түстің сақталуы маңызды, себебі ол дәріні оңай анықтауға көмектеседі. Сонымен қатар, түстер дәрінің эстетикалық келбетін жақсартады. Аз мөлшердегі бояғыш заттар организмде оңай сіңіріледі, бірақ тартразинге қатысты сирек аллергиялық реакциялар белгілі. Көбінесе титан диоксиді және басқа түстер үшін азо бояулары танымал опақты түстерді жасау үшін қолданылады. Бұл сезімдік қасиеттерді арттыру науқастың емделу кестесін ұстануына ықпал етеді, емдік мақсаттарға қол жеткізуге және әсіресе балалар үшін емнің тиімділігіне оң әсер етеді.

Сорбенттер

Сорбенттер таблеткалар/капсулаларды ылғалдан қорғау үшін құрғақ күйде шектеулі мөлшерде сұйықтықты сіңіру (адсорбция немесе абсорбция арқылы сұйық немесе газды қабылдау) арқылы қолданылады. Мысалы, кептіргіштер суды сіңіріп, айналасындағы материалдарды кептіреді.

Таттыратын заттар

Дәмді ету үшін тағамдық заттарға тәттілендіргіштер қосылады, әсіресе шайналатын таблеткаларға, мысалы, қышқылсыздандырғыштарға немесе жөтел сірпі сияқты сұйықтықтарға. Қант жағымсыз дәмдерді немесе иістерді жасыру үшін қолданылуы мүмкін, бірақ табиғи тәттілендіргіштер тіс шіруіне себеп болатындықтан, жасанды тәттілендіргіштер көбінесе артық таңдалады.