Кіріспе

Драмалық принцип

Чеховтың мылтығы (Чеховская винтовка; Чеховское ружьё) – әңгімедегі әрбір элемент қажетті болуы керек, ал артық элементтер алынып тасталуы тиіс деген повестволық принцип. Мысалы, егер жазушы әңгімеде мылтықты көрсетсе, оның себебі болуы керек, яғни ол сюжет барысында кейінірек қолданылуы керек. Барлық элементтер әңгіменің біраз уақытынан кейін міндетті түрде ойнауы керек. Кейбір авторлар, мысалы Хемингуэй, осы принциппен келіспейді. Бұл принцип Антон Чеховтың хаттарында бірнеше рет, әлдеқандай өзгерістермен тіркелген; ол жас драматургтерге берілген кеңес болатын. Соңғы жылдары бұл термин әңгіменің басында енгізілген, бірақ маңызы кейін ғана түсінілетін сюжеттік элемент мағынасын да алды. Бұл мағына Чеховтың бастапқы ниетінен өзгеше, ол повестволық экономия мен қажеттілік туралы болған, сюжеттік маңыздылық туралы емес.

Мысалдар

Бұл принцип көптеген Джеймс Бонд фильмдерінде шамалы әрі нақты орындалады, онда тыңшыға миссияның басында жаңа гаджеттер ұсынылады – мысалы, жасырын, білегімен белсендірілетін садақ – және әдетте әрбір құрылғы оқиғада маңызды рөл атқарады. Принцип бойынша, оқиғада кейін қолданылатын құрылғылар ғана көрсетілуі керек. Жиі кездесетін жаңылыс пікір – ашылудың өзі Чехов мылтығының сюжеттік элементі болып табылады.

Вариациялар

Эрнест Ж. Симмонс (1903–1972) Чеховтың бір мәселені қайта-қайта айтқандығын, соның салдарынан бірнеше нұсқаның пайда болуын түсіндіруге болады деп жазады. "Егер мылтық атылмаса, оны сахнаға қоюдың қажеті жоқ. Сыйқыры жоқ уәде бермеу керек." "Оқиғаға қатысы жоқ барлық нәрсені алып тастаңыз. Егер бірінші актіде қабырғада ілінген мылтық туралы айтсаңыз, екінші немесе үшінші актіде ол міндетті түрде атылуы тиіс. Егер оны атпасаңыз, онда ол қабырғада ілінген болмауы керек." – Сергий Щукиннің (1911) естеліктерінен.

Сын

Эрнест Хемингуэй "Қысқа әңгіме өнері" атты эссесінде бұл қағиданы сынап, "Елу мың доллар" атты әңгімесінде енгізіліп, кейін ешқашан еске алынбаған екі кейіпкердің мысалын келтірді. Хемингуэй маңызды емес егжей-тегжейлерді бағалады, бірақ оқырмандар оларда символизм мен мағына іздейтінін мойындады. Жазушы Андреа Филипс әрбір егжей-тегжейге бір ғана рөл бергеннің оқиғаны болжамды ететінін және оны "түссіз" қалдыратынын айтты. 1999 жылы Дональд Рейфилд Чеховтың "Шершін бақшасы" пьесасында, Чеховтың өзінің кеңесіне қайшы, атылмаған екі дайын қару бар екенін атап өтті. Атылмаған мылтықтар пьесаның әрекетсіздік немесе аяқталмаған әрекет тақырыбымен байланысты.