Кіріспе

Тар жапырақты елімнің (Ulmus minor subsp. minor) тұқымдасы, сонымен қатар тегіс жапырақты елім немесе Шығыс Англия елімі деп те аталады, – Р. Х. Риченс (1983) ағылшын далалық елімдерін атайтын атау, олар ағылшын елімі, Корнуолл елімі, Лок елімі немесе Гернси елімі емес. Дегенмен, көптеген жарияланымдар Риченстің бұл тұқымдасы үшін қарапайым Ulmus minor атауын қолдануды жалғастырады, ал Риченс осы атауды континенттік далалық елімдердің айқындалмаған түрлері үшін сақтап қалған. (Ulmus minor Оңтүстік Еуропа мен Кіші Азияда, соның ішінде Иранда өседі.) Эдинбургтағы Корольдік ботаникалық бағының докторы Макс Коулман 2002 жылғы «Британдық елімдер» атты мақаласында түрлер мен тұқымдық түрлер арасында нақты айырмашылық жоқ екенін айтты. Англияда тар жапырақты елім Шығыс Англия, Шығыс Мидлендс және Шығыс Кент аймақтарында ең көп таралған далалық елім болып табылады.

Сипаттама

Жапырағы тегіс қарағаш - жапырақты ағаш, 35 метрге дейін өсе алады. Оның латынша синонимі carpinifolia жапырақтарының қарағаш тұқымдас Carpinus sp. жапырақтарымен сыртқы ұқсастығына сілтеме жасайды, ал халық арасындағы атаулары жапырақтарының жоғарғы бетінің тегістігімен және тарлығымен, қарағаш тұқымдас қарағаштың жапырақтарының кеді және кеңдігінен айырмашылығын көрсетеді. Гүлдері тозаңдану үшін желге тәуелді, гүлшошасы жоқ және толық гүлді, ал жемістері (самаралар) осы түрге өте ұқсас.

Зиянкестер мен аурулар

Тіпті тегіс жапырақты шаған голландиялық шаған ауруына осал болса да, ол генетикалық тұрғыдан өте өзгергіш ағаш болып табылады және Ұлыбританиядағы кейбір түрлері туа біткен жоғары төзімділікке байланысты тірі қалуы мүмкін (көшіру). Қазіргі уақытта (2009) Франциядағы Cemagref, Le Pepiniére forestiére de l'Etat, Guémené Penfao мекемесінде жүргізіліп жатқан зерттеулер оны растауы керек. Дегенмен, барлық тегіс жапырақты шаған түрлері қола дәуірінде Орталық және Оңтүстік Еуропадан Ұлыбританияға әкелінген деп саналады, ал кейбіреулері табиғи климаты мен ортасынан тыс жерде жай өсіп, Офиостома саңырауқұлағына шектеу қоятын кішкентай көктемгі ағаш тамырларын жасайды. Егістікте жақсы өнім беруіне қабық қоңыздарының жеуіне немесе көбеюіне қарсы тұру себеп болуы мүмкін. Сонымен қатар, осы түрдің бірнеше нұсқасы жетілген кезде өте иілгіш бұтақтары болады, бұл фактор оларды азық іздейтін Scolytus қоңыздары үшін аз тартымды етеді, себебі олар өздерін кері бұруға құштар емес. Ағаш оңай көбейетіндіктен, оның генетикалық ресурстары қауіпсіз деп есептеледі. Бұл түр қарағай жапырақты қоңызы, Xanthogaleruca luteola, және шаған сарқырамасына орташа сезімтал.

Өсіру

Көптеген жетілген үлгілер әлі күнге дейін Англияда, әсіресе Шығыс Англияда сақталған. Woodland Trust қазіргі уақытта (2013) Англия мен Уэльстегі "ежелгі" 120-ға жуық тірі қалған тегіс жапырақты шыршаларды тізімдейді, олардың кейбіреулері қазір Консервация қорының "Ұлыбританиялық шырша эксперименті" және "Ulmus londinium" жобаларының аясында клондалған, көбейтілген және отырғызылған шыршалардың қатарына кіреді. Бұл жоба ауруға төзімді штаммдарды анықтау және шыршаларды қала мен ауылға қайтару мақсатын көздейді. "Ең көп төзімділік танытатын сорттар" арасында профессор Оливер Ракхэм (1986) "Боксворт шыршасын" атап өтті, ол әлі де гүлдеп келеді (2022) және 2010 жылдан бастап Консервация қоры тәжірибелік жолмен көбейтті. Ғылыми негіздегі жобада, Еуропадағы далалық шыршаны егіске қайтару мақсатында, ЕО-дағы ұлттық ғылыми-зерттеу институттары 1990 жылдан бері голландтық шырша ауруына туа біткен төзімділігі үшін сынаған, тірі қалған еуропалық далалық шыршаның клондары Рихенстің жүйесі бойынша Ulmus minor subsp. minor деп жіктеледі. Мысалы, Испаниядан алынған нәтижелер (2013) аман қалған далалық шыршалардың өте аз санының (тестіленгендердің шамамен 0,5%) ауруға салыстырмалы түрде жоғары төзімділік деңгейіне ие екенін растайды, және олардың ең жақсыларының бақыланатын будандастыруынан егіске арналған төзімді Ulmus minor гибридтерін алуға үміттеніледі. Тар жапырақты шырша кейде сәндік қалалық ағаш ретінде отырғызылды.

Белгілі ағаштар

Ұлыбританиядағы ең үлкен ағаш 1911 жылы Гертфордширдегі Ұлы Амвеллде өсті, оның биіктігі 40 м, ал кеуде биіктігіндегі (к.б.б.) диаметрі 228 см болды. Тағы бір танымал үлгі – Лонг-Мелфорд, Саффолк қаласындағы Лонг-Мелфорд Гриннің түбіндегі екі туысынан биік тұрған үлкен елік, ол 1978 жылы ауруға шалдығып қурағанға дейін сонда өсті. Бұл үш ағаш «кем дегенде тоғыз еліктен тұратын бұрынғы клондардың қалдықтары, олардың бірі 1757 жылға дейін созылған» еді. Лонг-Мелфорд еліктерін 1940 жылы акварель суретшісі С. Р. Бадмин «Мұздақ таңдағы Лонг-Мелфорд жасылы» картинасында бейнеледі, ол қазір Виктория және Альберт мұражайында сақталуда. Қазіргі кезде сақталған ең үлкен ағаштар Сомерсеттегі Ист-Кокерде (30 м биіктік, 95 см к.б.б.), Хэтфилд Певерелге жақын Эссекстегі Термитс фермасында (25 м биіктік, 145 см к.б.б.) және Бедфордширдегі Мельчборнда (147 см к.б.б.) орналасқан.

Гибридтер мен гибридтік тұқымдар

Бұл ағаштың Шығыс Англиядағы табиғи таралу аймағы, шылымтал қайынмен (Ulmus glabra) жаппасып жатыр, және осы екі түр өте шылымды қайынның (Ulmus × hollandica) тобын құрайтын будандасқан түрлерді тудырады. Осы топтағы балабақшада өсірілген сорттардың арасында, ағылшын U. minor subsp. minor-ының тегі бар "Vegeta", "Cicestria" және "Smithii" сорттары бар. U. minor subsp. minor сонымен қатар Plot қайынымен будандасып, "Viminalis" немесе "Antarctica" сорттарының пайда болуына себеп болған Ulmus × viminalis тобын құрады деп саналады.

Солтүстік Америка

Бруклин ботаникалық бағы, Нью-Йорк, АҚШ, тіркеу нөмірлері 350001, X02487 (U. carpinifolia деп белгіленген). Доуес арборетумы, Ньюарк, Огайо. 3 ағаш, U. carpinifolia деп тізімделген, тіркеу туралы мәліметтер жоқ. Доминион арборетумы, Оттава, Онтарио, Канада. U. carpinifolia деп тізімделген. Тіркеу туралы мәліметтер жоқ.

Еуропа

Брайтон және Хоув қалалық кеңесі, NCCPG Elm Collection. Корольдік ботаникалық бақ, Уэйкхерст-плейс, U. carpinifolia Gled., тіркеу нөмірлері 1975 6201, 1977 6682, Мельвилл жинаған.