Кіріспе
Аделаида теміржол станциясы, Оңтүстік Австралия – Аделаида қаласындағы қала маңы теміржол станциясы, Австралия.
the suburban railway station in Adelaide, Australia
Аделаида теміржол станциясы – Аделаида метро теміржол жүйесінің орталық терминалы. Барлық бағыттар станцияға батыстан жақындайды, және ол өтпелі бағыттары жоқ соңғы станция болып табылады. Метрополитен желісіндегі көліктің көп бөлігі осы станциядан басталып немесе аяқталады. Станцияда тоғыз жер асты платформасы бар, барлығы кең табанды рельстерді пайдаланады. Станция Солтүстік Террасаның солтүстік жағында, Парламент үйінің батысында орналасқан. Аделаида казиносы станция ғимаратының көп бөлігін алып жатыр, ол енді теміржолға қажет емес. 1984 жылға дейін Аделаида станциясы аймақтық және мемлекетаралық жолаушылар пойыздарының да соңғы станциясы болды, бірақ қазір Оңтүстік Австралияда тұрақты аймақтық пойыз қатынасы жоқ, ал барлық мемлекетаралық қызметтер Аделаида Парклендс терминалында жүзеге асырылады.
Ерте өсу
Аделаиданың алғашқы теміржол станциясы 1856 жылы қазіргі Солтүстік терраса орналасқан жерде ашылды. Ол Аделаида мен Порт-Аделаида арасындағы кең еңістік желісіне қызмет етті, бұл Британ империясындағы алғашқы мемлекеттік меншіктегі және басқарылатын бу теміржолы болды. Бірінші жолаушылар пойзы Аделаида станциясынан 19 сәуірде 1856 жылы аттанды, Оңтүстік Австралияның губернаторы мен бірнеше салт атқарушы тұлғаларды Порт-Аделаидадағы мерекелік түскі асқа жеткізді. Бастапқы Аделаида станциясы Солтүстік террасадағы барлық жолаушылар, жүк және мал тасымалын жүзеге асырды. Мал базарлар мен қасапханалардың жанында, Батыс терраса бұрышындағы Ньюмаркет қонақ үйінің қарсысында түсірілді. 1865 жылы станция ауласының ауданы құрады. Порт желісі 21 сәуірде 1856 жылы халыққа қызмет ету үшін ашылды. Ол бір рельстік болды, аралық станциялары Боуден, Вудвилл және Альбертон болды және Порт-Док станциясында (қазір жабық) аяқталды. Әр бағытта күніне алты пойыз, ал жексенбі күндері екі пойыз жүрді. 1 маусымда 1857 жылы Смитфилдке (Гаулерге жақын) екінші желі ашылды, ол бүгінгі Гаулер желісінің ізашары болды. Бұл Порт желісінен солтүстік саябақтарындағы қиылысқан жерде бөлініп, 1860 жылы Капундаға және 1870 жылы Бурраға дейін созылды, олар колонияның алғашқы күндерінде маңызды мыс өндіруші қалалары болды. Станцияға келесі желі Холдфаст Бэй теміржол компаниясымен салынды және 24 мамырда 1880 жылы ашылды. Бұл бүгінгі Белер және Сифорд желілері Сыртқы гавань және Гаулер желілерінен бөлінетін жердегі негізгі желіден бұрылды. Ол Майл Энд және Плимптон арқылы Гленелгке дейін жүрді және кейін Гленелг трамвай желісіне айналған Оңтүстік террасадан Гленелгке дейінгі басқа теміржолмен шатастырылмауы керек. Көлік қозғалысының артуын қамтамасыз ету үшін 1875 жылы өзара байланысқан сигналдар мен өткізгіштер орнатылды, ал Порт желісі 1881 жылы екі рельстікке жаңартылды. Оңтүстік желі Аделаида төбелері арқылы 14 наурызда 1883 жылы Олдгейтке ашылды және Найрнеге (1883 жылғы қарашада) және Бордертаунға (1886 жылғы мамырда) дейін созылды. Аделаида мен Мельбурн арасындағы алғашқы пойыз, Интерколониалдық экспресс, 19 қаңтарда 1887 жылы жүрді және Австралиядағы екі қала арасындағы теміржол сапары болды, онда еңіс ауысатын станцияда пойызды ауыстыру қажет болмады.
The Port line opened for public service on 21 April 1856. It was single track, with intermediate stations at Bowden, Woodville and Alberton and terminated at Port Dock station (now closed). There were six trains per day in each direction, and two on Sundays. A second line opened to Smithfield (near Gawler) on 1 June 1857, the predecessor of today's Gawler line. This diverged from the Port line at a junction in the north parklands, and was extended to Kapunda in 1860, and Burra by 1870, both important copper mining towns in the early days of the colony. The next line into the station was built by the Holdfast Bay Railway Company and opened on 24 May 1880. This branched off the main line where today's Belair and Seaford lines separate from the Outer Harbor and Gawler lines. It ran via Mile End and Plympton to Glenelg, and should not be confused with the other railway from South Terrace to Glenelg, which later became the Glenelg tram line. To cope with increasing traffic, interlocked signals and points were installed in 1875, and the Port line was upgraded to double track in 1881. The South line through the Adelaide Hills was opened to Aldgate on 14 March 1883, and extended to Nairne (November 1883) and Bordertown (May 1886). The first through train between Adelaide and Melbourne, the Intercolonial Express, ran on 19 January 1887, and was the first intercapital rail journey in Australia without a change of trains at a break of gauge station.
ХХ ғасырдың басында
Жолдардың негізгі құрылымы орнатылғаннан кейін, Оңтүстік Австралия темір жолдары штаттың ішкі аймақтарының қоныстануын және ауыл шаруашылығының дамуын ынталандыру үшін салалық желілерді салуды жалғастырды. Бұл кеңеюдің көп бөлігі 20 ғасырдың басында аяқталды, ал осының нәтижесінде көлік қозғалысының күшеюі Аделаида станциясы маңында қиындықтар тудырды. Бұл мәселені шешу үшін 1856 жылғы бастапқы станция ғимараты бұзылып, 1900 жылы жаңасымен ауыстырылды. Оңтүстік бағыты 1908 жылы Митчамға дейін екі жолмен салынды, ал қала маңындағы пойыздар Клэпхемдегі жаңа терминалға дейін жүрді. 1913 жылы Гудвуд тоғысынан Мариноға дейін ашылған Сифорд желісінің алғашқы бөлімі 1918 жылы Виллунгаға дейін созылды, осылайша Виллунга желісі құрылды. Қаланың солтүстік жағында Порт және Солтүстік желілерінің тоғысынан Аделаида станциясы ауласына дейін, соның ішінде Торренс өзені арқылы жаңа көпірмен бірге жекелеген жолдар салынды. 1912 жылы Майл-Энд тауарлық ауласы мен локомотивтер депосы ашылды, ал Гаол Луп жүк пойыздарына Аделаида станциясын айналып өтіп, Майл-Эндтегі жаңа аулаларға қол жеткізуге мүмкіндік беру үшін салынды. Сонымен қатар, мал базарлары мен қасапханалар сол кездегі далалық аймақта болған метрополияның солтүстігіндегі Пурокаға көшірілді. Бұл Аделаида станциясы маңындағы аумақты жолаушылар және жүк тасымалына шоғырландыруға мүмкіндік берді, ал ескі тауарлық қоймасы Glenelg желісі пойыздары үшін платформаға айналдырылды. Аделаида станциясы ауласы 1915 жылдың шілдесінде американдық үлгідегі үш позициялы семафорлық сигналдарды пайдалана отырып қайта жабдықталды. Бұл Оңтүстік Австралияда электрлік сигналдау жүйесінің алғашқы орнатылуы болды және кейіннен Оңтүстік Австралия темір жолдарының басты желілері бойымен кеңейтілді.
Вебб дәуірі
1922–1930 жылдар аралығы Оңтүстік Австралия теміржолдарында Вебб дәуірі деп белгілі болды. Жаңа теміржол комиссары Уильям Альфред Вебб басшылығымен Оңтүстік Австралия теміржолдарында кең ауқымды жаңғырту бағдарламасы басталды. Тозығы жеткен инфрақұрылым, жеткіліксіз қуатты бу локомотивтері, кішкентай вагондар және ескірген операциялық жүйелер негізінен американдық үлгіде жаңартылып, модернизацияланды. Веббтің көптеген жетістіктерінің ішінде ең есімде қалғаны – жаңа, қуатты бу локомотивтерін енгізу және Аделаида станциясын қайта жаңарту болды. Жаңа станция үшін он тоғыз эскиз ұсынылып, қарастырылды. Жеңімпаз – жергілікті «Garlick & Jackson» сәулет фирмасы ұсынған жоба. Бастапқы жоспарда Порт-Августа мен Порт-Пириден Аделаидаға дейін стандартты өлшемдегі теміржол желісінің кеңейтілуі болжанып, осыған сәйкес, Комонвелт теміржолдарына арналған қосымша платформалар (бірақ олар ешқашан салынбады) қарастырылған. Жаңа станция ғимаратының негізі 1926 жылғы 24 тамызда қаланды және ғимарат 1928 жылы аяқталды. Жаңа станция неоклассикалық стильдегі әсем құмтастан салынған алып ғимараттан тұрды. Жоғарғы үш қабатта бұрын қаланың әртүрлі ғимараттарында орналасқан теміржол әкімшілігі орналасты. Конкорста алыс сапарлағандар мен күнделікті жол жүретіндерге арналған көптеген мүмкіндіктер болды – асхана, шаштараздық, және ағымдық сулар. Ерекше назар аудартатын нәрсе – үлкен күмбезді Марам залы, ол әсем әрі сәнді күту бөлмесі ретінде қызмет етті және қазір Аделаида казиносының бір бөлігі болып табылады. Жаңа станцияда 13 платформа болды, олардың әрқайсысы жеке шатырмен жабылған, бұл бұрынғы жалпы шатыр астындағы түтін мен будың зиянын азайтуға мүмкіндік берді. Қайта жаңартудың құны бастапқы бюджеттен әлдеқайда асып кетті, және жоба Оңтүстік Австралияда үлкен дау тудырды, себебі мемлекет Ұлы депрессия басталғанда банкроттыққа жақындады.
Жаңарту
1985 жылдан 1987 жылға дейін Аделаида станциясында 1920 жылдардағы қайта құрудан бері ең ірі өзгерістер болды. Аделаида станциясы және айналасын дамыту (ASER) жобасы мыналарды қамтыды:
Мұраға алынған станция ғимаратының көп бөлігін жөндеу және ішкі кеңістігін казиноға айналдыру (басты ғимарат теміржол операцияларының қысқаруына байланысты аз пайдаланылатын болды және AN штаб-пәтерін Кесуикке көшірді). Hyatt Regency қонақ үйінің (қазір InterContinental Adelaide) станция ғимаратына іргелес, станцияның шығыс жағында салынды. Аделаиданың алғашқы конгресс орталығы мен Риверсайд орталығы кеңсе ғимаратының құрылысы. Көрме залының (қазіргі I, J, K залдары) және 1-2 платформалардың орнындағы жер асты автотұрағының салынуы. Платформалардың ішінара көшірілуі және қысқартылуы; 1-2 және 12-13 платформалар бұзылды, ал 9-11 платформалар 80 метрге (260 фут) қысқартылып қайта жаңартылды. Қалған 3-тен 11-ге дейінгі платформалар қайта нөмірленді, 1-ден 9-ға дейін айналды. Қалған платформалардың бір бөлігі жер астына көшті және дизельді вагондардың түтінін шығару үшін арнайы жүйе қажет болды. Кейін Аделаида конгресс орталығының кеңейтілуі орталық ғимараттың астындағы платформаларды толық жапты (2001 жылы ашылды). 1987/88 жылдары станция ауласындағы жолдар қайта жаңартылып, сигналдама жүйесі өзгертілді, сондай-ақ стрелкалар мен сигналдарды басқару жаңа басқару орталығына көшірілді, ол вагон паркі мен станцияны қарап тұрды. Бұл сигналдама станция аумағындағы қозғалысты басқарған екі сигнал кабинасының жабылуына әкелді; Аделаида станциясының кабинасы (Морфетт көшесіндегі көпірдің жанында) бұзылды, ал мұра ретінде саналатын Уай кабинасы бүгін Оңтүстік және Порт/Солтүстік бағыттарының айырылысында тозығы жеткен күйде тұр. Аделаиданың негізгі вагондар паркі Солтүстік Террасадағы станциядан тыс жерде орналасқан. 2008 жылы парк Драй-Крикке көшірілетіні хабарланды, бұл Аделаидадағы жаңа Корольдік Аделаида ауруханасы үшін орын босатты. Dry Creek паркі 2011 жылдың ақпанында ашылды, ал қалалық парк көп ұзамай жабылды. 2013 жылдың қаңтар айында станция Seaford теміржол желісін электрлендіруге байланысты бір айға жабылды. Жақында теміржол станциясының оңтүстік кіреберісіне эскалаторлар қосылды және іргелес баспалдақ жөнделді, бұл станцияның жолаушылар ағынын арттыруға мүмкіндік берді. 2018 жылы пойызды басқару орталығы ескі вагондар паркіне жақын орналасқан бұрынғы орнынан Драй-Крикке көшірілді. 2020 жылдың 28 ақпанында Renewal SA станция ғимаратын қайта жаңғырту бағдарламасын жариялады, оның аяқталуына шамамен үш жыл уақыт қажет. Солтүстік жағында жаңа кіреберіс салынып, күмбезді төбелермен және инсталляция суретшісі Джеймс Герцтің қоғамдық өнер туындысымен безендіріледі. Ғимараттың сәулеттік ерекшеліктерін жақсартумен қатар, Солтүстік Террасаның фасады жаңартылып, тамақ және сауда орындары кеңейтіліп, мәдени шаралар ұйымдастырылып, адамдардың кездесуі мен демалуы үшін ыңғайлы орта құрылып, әлеуметтік атмосфера өзгертіледі.
Refurbishment of much of the exterior of the heritage listed station building and conversion of the interior to a casino (the main building had become underutilised as railway operations shrank and AN relocated its headquarters to Keswick). Construction of the Hyatt Regency hotel (now the InterContinental Adelaide) over the eastern part of the station site adjacent to the station building. Construction of the original Adelaide Convention Centre and the Riverside Centre office block over the central part of the station site. Construction of the Exhibition Hall (today Convention Centre Halls I, J, K) and basement carpark in place of the original Platforms 1 2. Partial relocation and reduction of platforms; Platforms 1 2 and 12 13 were demolished while 9 to 11 were rebuilt 80 metres (260 ft) shorter. The remaining Platforms 3 to 11 were renumbered, becoming Platforms 1 to 9. The remaining platforms became partially underground and a special extraction system was needed to remove the exhaust fumes from the diesel railcars. Later expansion of the Adelaide Convention Centre fully enclosed the platforms beneath the centre's Central Building (opened 2001). The track layout in the station yard was modified and resignalled in 1987/88, and operation of points and signals transferred to a new control centre overlooking the railcar depot and station. This resignalling resulted in closure of the two signal cabins that controlled movements in the station area; Adelaide Station Cabin (near Morphett Street bridge) was demolished, but the heritage listed Wye Cabin today sits derelict at the divergence of the South and Port/North lines. Adelaide's main railcar depot was located just outside the station at North Terrace. In 2008 it was announced that the depot would be moved to a new site at Dry Creek, freeing up the Adelaide site for the new Royal Adelaide Hospital. The Dry Creek depot opened in February 2011, and the City depot closed soon after. In January 2013, the station closed for a month long shutdown in connection with the rail electrification of the Seaford railway line. A set of escalators was recently added to the southern entrance of the railway station and the adjoining staircase was refurbished, enabling the station to handle larger numbers of people. The train control centre was relocated to Dry Creek in 2018, from its former location adjacent to the old railcar depot. On 28 February 2020, Renewal SA announced a revitalisation programme of the station building, projected to take about three years to complete. A new entrance at the northern end would be created, featuring vaulted ceilings, and a public artwork by installation artist James Geurts. In addition to enhancing the architectural features of the building, and upgrading the North Terrace frontage, an expansion of food and retail tenancies, along with cultural experiences, would create a hub for people to meet and spend time there, changing the social atmosphere.