Кіріспе

1974-1977 жылдар аралығында Үндістан Президенті

Фахруддин Әли Ахмед (13 мамыр 1905 – 11 ақпан 1977) – 1974-1977 жылдар аралығында Үндістанның бесінші президенті болған үнді заңгері және саясаткер. Делиде туған Ахмед Дели мен Кембриджде оқыды және 1928 жылы Лондонның Ішкі ғибадатханасынан адвокаттыққа қабылданды. Үндістанға оралған соң Лахорда, содан кейін Гувахатиде заңгерлік тәжірибе жинады. 1930 жылдары Үндістан Ұлттық Конгресімен байланысын нығайтқан Ахмед 1939 жылы Гопинат Бордолои үкіметінде Ассамның қаржы министрі болды. 1946 жылы Ассамның бас адвокаты болып тағайындалды, ал 1957 жылдан 1966 жылға дейін Бимала Прасад Чалиха басқаруы кезінде қайтадан қаржы министрі қызметін атқарды. 1966 жылы премьер-министр Индира Ганди оны ұлттық кабинет министрі етіп тағайындады және ол Энергетика, Су шаруашылығы, Өнеркәсіп және Ауыл шаруашылығы сияқты түрлі министрліктерді басқарды. 1974 жылы Тридиб Чаудхуриден басымдық алып, Үндістан президенті болып сайланды. Президент ретінде Ахмед 1975 жылдың тамызында Төтенше жағдай режимін енгізді және азаматтық құқықтарды шектеген, сондай-ақ Индира Гандиге жарлық арқылы билік жүргізуге мүмкіндік берген көптеген жарлықтар мен конституциялық түзетулерге қол қойды. Ол Төтенше жағдайды қолдауын көптеген мәлімдемелерінде білдірді. Абу Абрахам салған әйгілі карикатурада беделі түскен Ахмед, Төтенше жағдайды қолдағандығы үшін сынға ұшырады. Ол «қағазға басылған мөр» сияқты президент деп сипатталды. 1977 жылдың ақпанында Ахмед жүрек талмасынан қайтыс болды. Оған мемлекеттік деңгейде қоштасу рәсімі жасалып, Нью-Делидегі Парламент үйіне жақын жердегі мешітке жерленді. Үндістан президенті болған екінші мұсылман азамат Ахмед, сондай-ақ, өкілі болып тұрып қайтыс болған екінші президент болды. 1977 жылы Ахмедтің орнына Б. Д. Джати атқарушы президент, ал Нилам Санжива Редди Үндістанның алтыншы президенті болды.

Жас шағы мен отбасы

Ахмед 1905 жылдың 13 мамырында Делиде дүниеге келген. Ахмедтің анасы, Сәхибзади Руқайя Сұлтан, Лохару навабының қызы болған. Ахмед полковник Әлидің он баласының бірі еді, оның ішінде бес ұлы болды. 2018 жылы Ахмедтің бірнеше туысы Ассамның Ұлттық азаматтар тізіліміне енгізілмегені белгілі болды, себебі олар өз тегін растайтын құжаттарды ұсына алмады.

Білім және заңгерлік мансап

Ахмед Гонда, Біріккен провинциялар және Делидегі мемлекеттік жоғары мектептерде оқыды. 1921–22 жылдары Англияға аттанғанға дейін Делидегі Сент-Стефан колледжінде білім алды. 1927 жылы Кембридждегі Сент-Катарина колледжінде тарих пәнінен емтиханды сәтті тапсырды. 1928 жылы Лондонның Inner Temple заңгерлік алқасынан шақырылды. Осы жылы Үндістанға оралып, Лахор жоғары сотында заңгерлік тәжірибе жинады, ал 1930 жылы Гувахатиге көшіп, Набин Чандра Бардолойдың жанында кіші заңгер болып жұмыс істеді. Гувахатиде Ахмед, кейін штаттың бас прокуроры болған, 1948 жылы құрылған Ассам жоғары сотының адвокаттар қауымдастығының алғашқы президенті атанды.

Үндістан ұлттық конгрессіндегі рөлі

Ахмед 1931 жылы Үндістан Ұлттық Конгресіне қарапайым мүше болып қосылды және 1936 жылдан бастап, қысқа үзілістерді есептемегенде, Ассам Прадеш Конгресі комитетінің, Ассам Прадеш Конгресі комитетінің Жұмыс комитетінің және Бүкіл Үндістан Конгресі комитетінің мүшесі болды. 1946-1947 жылдары және 1964-1974 жылдары Бүкіл Үндістан Конгресі комитетінің Жұмыс комитетіне мүше болды, осы кезеңде ол партияның Парламенттік кеңесінің де мүшесі болды.

Тәуелсіздікке дейінгі Үндістандағы сайлаушылық мансап

Ахмед 1937 жылы өткен Ассамның облыстық сайлауында Ассамның заң шығарушы құрамына сайланды. Ол 1938 жылдың 20 қыркүйегінен 1939 жылдың 16 қарашасына дейін Қаржы, кіріс және еңбек министрі болып қызмет еткен Гопинатх Бордолои басқаратын Конгресс үкіметіндегі үш мұсылман министрінің бірі болды. 1939–40 жылдарға арналған бюджетінде Ахмед бірнеше жаңа салықтарды енгізді, оның ішінде ауыл шаруашылығынан алынатын табыс салығы, ойын-сауықтар мен тікелей ставкаларға салынатын салық, сондай-ақ мемлекеттің кіріс тапшылығын жою мақсатында тауарлар сатуға салынатын салық. Ауыл шаруашылығынан алынатын табыс салығы шай өнеркәсібінен алынатын пайдаға салынды, оның бір бөлігі шай плантацияларындағы жұмысшылардың әл-ауқатын жақсартуға бағытталды. Бұл, сондай-ақ Ассам мұнай компаниясындағы ереуіл кезінде ол жұмысшыларды қолдаған позициясы Ассамдағы британдық коммерциялық мүдделерге қарсы деп есептелді, бірақ Бордолои үкіметіне көпшілік қолдау көрсетті. Екінші дүниежүзілік соғыс басталғанда, Үндістандағы Конгресс үкіметтері вице-король лорд Линлитгоудың Үндістанды кеңеспей соғыс жариялауына наразылық білдіріп, отставкаға шықты. 1940 жылы Ахмед Гандидің өтінішімен сатьяграха өткізгені үшін тұтқындалып, бір жылға қамауға алынды. «Үндістанды босату» қозғалысы басталғаннан кейін, 1942 жылдың 9 тамызында Ахмед Ассам провинциялық Конгресс комитетінің бірнеше басшыларымен бірге тұтқындалды. Ол тағы үш жылға Жорат түрмесінде қамауда болды. Ахмед Мұсылман лигасының Пакистан құру туралы талабына және Үндістанды діни принцип бойынша бөлуге қарсы болды. Дегенмен, 1946 жылғы сайлауда Конгресс Гопинат Бордолои басшылығымен Ассамда үкімет құру үшін көпшілік мандат алды, бірақ Ахмед Солтүстік Камруп сайлау округінде Мұсылман лигасының Моулви Абдул Хайеден жеңіліске ұшырады. Гопинат Бордолои басшылығымен Конгресс партиясы Ахмедтің жеңісін қамтамасыз ету үшін көп күш пен қаржы жұмсады, бірақ ол тек 844 дауыс жинады, ал Хайе 7265 дауыс алды.

Тәуелсіз Үндістандағы мансап

1952 жылғы заң шығарушы жиналыс сайлауында оған орын ұсынылғанымен, Ахмед Конгресс партиясы басшылығымен және бас министр Бишнурам Медхимен туындаған келіспеушіліктерге байланысты сайлауға қатысудан бас тартты. Ол 1957 жылы Жания округінен Ассам заң шығарушы жиналысына сайланды, дауыстардың 66,13 пайызын алып, 1962 жылғы Ассам заң шығарушы жиналысы сайлауында сол орынға қайта сайланды, үлкен артықшылыққа ие болды және дауыстардың 84,56 пайызын жеңіп алды. Бас министр Бимала Прасад Чалиха басқарған үкіметтерде Ахмед 1957-1962 жылдары Қаржы, Заң, Қоғамдық даму, Панчаяаттар және Жергілікті өздік басқару министрі, ал 1962-1966 жылдары Қаржы, Заң, Қоғамдық даму және Панчаяаттар министрі қызметін атқарды. Ахмед 1951 жылы Ассамның премьер-министрі Гопинат Бордолойдан бұрынғы Мұсылман лигасының жетекшісі Мұхаммед Саадуланың Конгресс партиясына қосылуына көмектесті. Ахмед 1951 жылғы Ұлттық азаматтар тізіліміне негізделген, Ассамға заңсыз көшіп келгендерді анықтап депортациялауды көздеген, «Көшіп келушілерді тоқтату жоспарына» қарсы бас министр Чалиханың әрекеттерін қиындатуда маңызды рөл атқарды. Ол Конгресс партиясы осы жоспарды жалғастырса, Ассамда және бүкіл Үндістанда мұсылмандардың қолдауынан айырылуы мүмкін екенін айтты. Ол Шығыс Пәкістаннан мұсылмандардың үздіксіз келуіне жол берді деп айыпталады, олар Конгресс партиясы үшін дауыс жинаушыға айналды. Салман Хуршид бұл стратегияны, ол Ахметке жатқызылады, Неллидегі қырғынға әкелген факторлардың бірі деп атады.

Суландыру және электр энергиясы министрі

1966 жылғы қаңтарда Ассам штатының қаржы министрі қызметін атқарып жүрген Ахмет Индира Гандидің алғашқы кабинетінде су шаруашылығы және энергетика министрі болып тағайындалды. Ол Шастри кабинетіне тағайындалған аз ғана министрлердің қатарында болды, ол бастапқыда оның басшылығымен көп өзгеріске ұшырамады. Сол жылдың сәуір айында ол екінші рет Раджья Сабхаға сайланды.

Білім министрі

Ахмед М. С. Шагланың орнына тағайындалып, Білім министрлігіне ауыстырылды және 1966 жылдың 13 қарашасынан 1967 жылдың 12 наурызына дейін Білім министрі қызметін атқарды. Министрлікте өткен қысқа мерзімі ішінде Ахмед министрлікке бөлген қаражаттың азайғанына және бұл білім беруді қайта құру бағдарламаларына тигізетін ықтимал әсерлеріне алаңдаушылық білдірді, сондай-ақ Банарас индуистік университеті заңына қатысты 1966 жылғы түзету туралы заң жобасын бақылады.

Өнеркәсіптік даму және компаниялар ісі министрі

1967 жылдың 13 наурызында Ахмед өнеркәсіптік даму және компаниялар ісі жөніндегі министр болып тағайындалды. 1967 жылғы парламент сайлауында Ахмед Ассам штатындағы Барпета сайлау округінен Лок Сабхаға сайланды, ол дауыстардың 60% астам бөлігін жеңіп алды. Ахмед өнеркәсіптік даму министрі қызметін атқарган кезеңде оның министрлігі Техникалық даму бас басқармасы арқылы Санжай Гандиге жыл сайын 50 000 «Марути» автокөлігін өндіруге ниет білдірді, тіпті Гандидің мұндай кәсіпорынды құру үшін қажетті техникалық білімі мен капиталы болмаса да. 1969 жылы Ахмед парламентке саяси партияларға корпоративтік қаржыландыруға тыйым салу туралы заң жобасын енгізді. Бұл заң жобасы 1956 жылғы Компаниялар заңына өзгеріс енгізуді көздеді, мақсаты саяси билікке ірі бизнес өкілдерінің ықпалын шектеу болды. Сондай-ақ, ол оңшыл «Сватантра» партиясының қаржыландыруға қол жеткізуіне кедергі келтіруді мақсат етті. Баламалы қаржыландыру механизмін құрмай енгізілген бұл тыйым партиялар үшін сайлау қорының маңызды заңды көзін жойды және сайлау кампанияларын қаржыландырудағы заңсыз тәжірибелердің көбеюіне әкелді. 1969 жылдың қыркүйегінде Ахмед Марокконың Рабат қаласына сол жерде өткен Ислам саммитіне үнді делегациясын басқарып жіберілді. Алайда, Мароккоға келгеннен кейін генерал Әйүп Хан басқарған Пәкістан делегациясының наразылығына байланысты үнді делегациясына саммитке қатысуға тыйым салынды. Бұл оқиға Үндістан үшін дипломатиялық сәтсіздікке айналды және парламентте сенімсіздік дауысына әкелді. Коммунистік және аймақтық партиялардың қолдауымен үкімет бұл сенімсіздік дауысын жеңді, себебі партия ішінде тамыздағы бөліністен кейін Конгресс партиясының парламенттегі күші әлсіреді.

Азық-түлік және ауыл шаруашылығы министрі

1970 жылы 27 маусымда Ахмед Азық-түлік және ауыл шаруашылығы министрі болып тағайындалды, ол осы лауазымда 1974 жылдың 3 шілдесіне дейін қызмет етті. 1971 жылғы жалпы сайлауда 72% дауыс алып, Барпета округінен қайта сайланды. 1971 жылдың мамыр айында ол 1954 жылғы Мұсылман уақфтары заңына сәйкес уақф мәселелеріне жауапты министр болып тағайындалды. 1971 жылы Орталық жер реформалары комитеті құрылды, оның төрағасы Ахмед болды. Комитеттің мақсаты – мемлекеттік органдарға жан-жақты жер реформаларын жүргізуге көмектесу. Комитет ұсынған шараларға жердің ең жоғары мөлшерін отбасы мүшелерінің санына байланысты белгілеу, отбасы ұғымын күйеу мен әйел және олардың кәмелетке толмаған балаларымен шектеу, ал әртүрлі жерлер үшін 10-нан 18 акрға дейін шектеулер қою кірді. Осы ұсыныстар мемлекеттік заңнамадағы ауыл шаруашылығы жерлеріне шектеулер енгізуге негіз болды. 2,7 миллион гектар артық жер анықталды, оның 53% кейіннен арнайы санаттағы азаматтар мен тайпа өкілдері арасында қайта бөлінді. Министр ретінде Ахмед азық-түлік пен тыңайтқыштардың қорын құруды қолдады, бұл өндіріс тапшылығын жоюға мүмкіндік берді. 1973 жылы Ахмедтің кезінде Үндістан үкіметі бидайдың көтерме саудасын мемлекеттік меншікке алды. Бұл шара нарықтың бұрмалануын болдырмау және бағаны тұрақтандыру мақсатымен жасалғанымен, ол теріс нәтиже берді. Сатып алынатын бидай мөлшері азайды, қоры таусылды, нәтижесінде 6 миллион тоннадан астам астық қымбат бағамен импорттауға мәжбүр болды. Осыған байланысты, күріш саудасын және 1974 жылғы сәуір айындағы бидай өнімін мемлекеттік реттеуге қатысты ұсыныстардан бас тартты.

Президент сайлауы

1974 жылы шілдеде Ахмет Индира Ганди мен Конгресс партиясы тарапынан Үндістанның келесі президенті болуға кандидат ретінде таңдалды. Осылайша, олар 1969 жылы Конгресс партиясының қолдауымен осы лауазымға сайланған сол кездегі вице-президент Гопал Сваруп Патакты ескермеді. 1974 жылғы Үндістан президенттік сайлауы 17 тамызда Конгресс партиясының үміткері Ахмет пен оппозициялық кандидат, Революциялық Социалистік партиясынан ЛОК Саба депутаты Тридиб Чадхури арасында тікелей сайыс ретінде өтті. Ахмет 765 587 дауысқа (немесе 954 783 дауыстың 80,18%) ие болып, Чадхуридің 189 196 дауысынан басым түсті және 20 тамызда сайланған деп жарияланды. Ахмет 1974 жылғы 24 тамызда Үндістанның бесінші президенті болып ант берді, бұл лауазымды атқарган екінші мұсылман және Одақтың Кабинетінен тікелей президенттікке көтерілген алғашқы адам болды. Сондай-ақ ол 1952 жылғы Президенттік және Вице-президенттік сайлаулар туралы заңға енгізілген өзгерістерден кейін сайланған алғашқы президент болды, бұл заң президенттік сайлаудағы әрбір үміткерге он ұсынушы және он қолдау білдіруші заң шығарушының қолдауы міндетті екенін бекітті. Ахметтің сайлануына адвокат Шару Лал Саху Үндістанның Жоғарғы сотында сәтті болмаған қарсылық білдірді.

Төтенше жағдай жариялау

1975 жылғы 25 маусымда түнде Ахмет премьер-министр Индира Гандидің кеңесімен Үндістан Конституциясының 352-бабы бойынша ұлттық төтенше жағдай режимін енгізді. Оның заңдылығы күмәнді болды, себебі «Үндістанның қауіпсіздігіне ішкі алалакандықтар қауіп төндіріп отыр» деген негізде жарияланды. Ақпараттық бюродан, Ішкі істер министрлігінен немесе штат губернаторларынан осыған қатысты ешқандай хабарлама түспеген, сондай-ақ бұл ұсыныс Министрлер кабинетінде талқыланбаған еді. Конституциялық бұзушылыққа назар салғанмен, Ахмет ешқандай сұрақ қоймады және премьер-министрдің жеке хатшысы Р.К. Даван әкелген төтенше жағдай режимін енгізу туралы бұйрыққа қол қойды. Келесі күні таңертең Делидегі газет кеңселерiнен электр қуаты үзіліп, оппозициялық партиялардың жетекшілері тұтқындалды. 26 маусым күні сағат 7-де өткен Министрлер кабинетінің отырысында премьер-министр бұрынғы түнде төтенше жағдай режимі енгізілгенін хабарлады. Премьер-министр Ганди кейіннен «Барлық Үндістан радиосында» сөз сөйлеп, төтенше жағдай режимін жариялады, «Президент төтенше жағдай режимін жариялады. Бұл қорқынышқа орын берерлік емес» деген сөздермен бастады. 1977 жылғы 21 наурызға дейін жалғанған төтенше жағдай режимі кезінде азаматтық бостандықтар шектелді, оппозициялық саясаткерлер тұтқындалды, саяси партияларға тыйым салынды, Үндістан Конституциясымен кепілденген негізгі құқықтар тоқтатылды және баспасөз басылды. Бұл кезең Үндістан демократиясы үшін қараңғы дәуір ретінде танылды.

Жарлықтар мен конституциялық түзетулер

Үндістан Парламентінде Конгресс партиясының үштен екі көпшілігі болғандықтан, бірнеше кең ауқымды конституциялық түзетулерді қабылдауға мүмкіндік алды. Премьер-министр Ахметке парламенттің айналып өту және жарлық арқылы билік жүргізуге мүмкіндік беретін жарлықтар шығаруды тапсырды. 1975 жылдың тамызында Парламент қабылдаған Конституцияға 38-ші және 39-шы түзетулер президенттің мақұлдауына ие болды. 38-ші түзету төтенше жағдай кезеңінде қабылданған жарлықтар мен қаулыларды сот қарауынан шығарды, ал 39-шы түзету соттарға президентке, вице-президентке, премьер-министрге және Лок Сабха спикеріне қарсы берілген сайлау петицияларын қараудан тыйым салды және соттағы барлық істерді күшсіз деп жариялады. 1975 жылы шығарылған жарлықтардың ішінде жекеменшік еңбекті жою, тең еңбекақы туралы жарлық (тең жұмыс үшін немесе ұқсас жұмыс үшін тең ақы төлеуді көздейтін), 1974 жылғы «Шет ел валютасын сақтау және контрабанданы болдырмау туралы» заңға түзету (қылмыскерлерді екі жылға дейін ұстауға мүмкіндік беру), сондай-ақ импорт және экспортты бақылау туралы заңға түзету (импорттық лицензиялардың және импортталған тауарлардың теріс пайдаланылуына қатысты қылмыстар үшін жазаларды ауырлату) және жыл ішінде шығарылған көптеген басқа жарлықтар кірді. 1975 жылдың желтоқсан айында президент Ахмет Мысыр мен Суданға мемлекеттік сапармен кеткен кезде үкімет үкімет тарапынан наразылық тудыруы мүмкін материалдарды жариялауға тыйым салатын, Үндістанның Баспасөз кеңесін тарату және парламенттің қызметін жабу туралы үш жарлықты жеткізетін арнайы курьер жіберді. Президент оларды Каирде қол қойды. Сондықтан 1976 жылғы Парламенттің бірінші сессиясы 1975 жылдың маусымында төтенше жағдай жарияланғаннан бері шығарылған көптеген жарлықтарды қарастырып, оларды заңдармен алмастыруға міндетті болды. 1976 жылдың қаңтарында Ахмет М. Карунанидхи басқаратын үкіметті таратып, штаттың заң шығарушы жиналысын таратып жібергеннен кейін Тамил Надуда президенттік үкімділік жарияланды. 1976 жылдың наурызында екі жарлық арқылы мемлекеттік есептерді жүргізу жауапкершілігі Үндістанның Бақылаушы және аудиторынан алынып, жеке мемлекеттік департаменттердің есеп кеңселеріне берілді, ал Бақылаушы және аудитор осы есептерді тексеруге жауапты болды. 1976 жылдың маусымында Ішкі қауіпсіздікті сақтау туралы заңға сәйкес, ұсталған адамға ұстау себебін жарияламай, бір жылға дейін кез келген адамды ұстауға рұқсат беретін ережелердің мерзімі бір жылға ұзартылды. 1976 жылдың желтоқсанында 42-ші Конституциялық түзету туралы заң жобасы президент Ахметтің мақұлдауына ие болды. Парламенттің екі палатасы қараша айында қабылдаған заң жобасы Конституцияның 59 бабына және преамбуласына өзгерістер енгізді, сонымен қатар азаматтардың негізгі міндеттерін қамтитын жаңа бөлімді қосты. Бұдан өзге, ол Жоғарғы соттың өкілеттіктерін күрт шектеуге тырысты, бұрын штат үкіметтеріне жүктелген бірқатар жауапкершілікті Орталық үкіметке берді және Лок Сабханың өкілеттік мерзімін алты жылға ұзартты.

Төтенше жағдайға қолдау көрсету

Президент ретінде Ахмет осы кезеңде төтенше жағдайды енгізуді қолдап, ашық сөйледі. 1975 жылы Тәуелсіздік күніне арналған халыққа жолдаған сөзінде ол азаматтарды төтенше жағдайдың "өткінші кезең" екеніне және оны енгізудің Үндістанды хаос пен бұзылыстан құтқару үшін қажетті екеніне сендірді. Сондай-ақ, ол еркіндік "өз басын шашып кетуге" ұласқанша болмайтынын ескертіп, халықты өндірісті арттыруға күш салуға шақырды. Басқа жерде ол "Төтенше жағдай – өткінші кезең, бірақ еркін саясат пен ұлттық құлдырау дәуірі аяқталды, және біз осы кезеңнің қайта оралмауына ешқашан жол бермейміз" деп қайталады, сондай-ақ реакциялық күштердің тудырған тәртіпсіздігі мен шатағы Үндістанның дамуын тежеп тастағанын мәлімдеді. 1976 жылы Республика күніне арналған халыққа жолдаған сөзінде Ахмет төтенше жағдайдың Үндістан экономикасына көмектесіп, "барлық деңгейде ұлттық тәртіпті" орнатқанын айтты. 1976 жылы Тәуелсіздік күнінде ол төтенше жағдайдың парламенттік жүйеден президенттік жүйеге өту үшін немесе Конституцияда рұқсат етілгеннен артық билікті жинақтау үшін қолданылмағанын, керісінше, "Үндістан халқының мүддесі үшін қажетті экономикалық, әлеуметтік және саяси өзгерістерді жүзеге асыру үшін" жарияланғанын мәлімдеді. Жеке өмірінде Ахмет төтенше жағдайға қатысты алаңдаушылық білдірген. Бұл туралы 1976 жылдың тамызында АҚШ-тың Делидегі елшілігінен жіберілген депешада айтылған, онда Ахмет пен премьер-министр Индира Ганди арасындағы суыну байқалды. Депешада Ахметтің Индира мен Санжай Гандидің "Үндістанның саяси және конституциялық жүйесіне тым қатты қысым көрсетіп жатқаны" туралы өте алаңдап жүргені және ол вице-президент Б.Д. Джаттиді бұрынғы қорғаныс министрі Сваран Сингхпен алмастыру туралы ұсынысын қабылдамағаны туралы хабарланды. Ахмет Индира Гандидің бүкіл кабинетті жас министрлермен ауыстыру туралы ұсынысына да қарсы болды, ол мұның Конгресс партиясының бірлігіне қауіп төндіретінін ескертті. Депешада Ахметтің "Ганди ханымның және оның ұлының кейбір әрекеттеріне ыңғайсыздық сезінгені" және Индира Гандидің Санжай Ганди атынан, президенттің оның кіші Гандидің "Сурья" журналының тұсаукесеріне байланысты мәлімдеме жасаудан бас тартқан кезде айтқан өрескел сөздері үшін кешірім сұрағаны айтылды.

Әбу Ибрахимнің карикатурасы және президенттік резеңке мөрі

1975 жылдың 10 желтоқсанында үкіметтік цензура назарынан тыс қалған Әбу Ибрахимнің суреті "Индиан экспресс" газетінде жарияланды. Суретте Ахмед жартылай жалаңаш күйде, ваннасы толған бойда, формальды костюм мен көйлек киген адамның созылған қолына қол қойған қағазды ұстап тұр. Сөз тіркесінде: "Егер тағы жарлықтар шығарса, оларды күте тұруға айтыңыз". Ахмедтің алдына қойылған жарлықтарға сөзсіз қол қоюға дайындығын сатиралық бейнелеген бұл сурет Төтенше жағдайдың символына айналды. Бұл сурет Ахмедтің беделі мен тарихи орнына қайта ортуға келмейтін нұқсан келтірді, ол үкіметті сұрақсыз, қайта қарауды талап етпей, алдына қойылған жарлықтар мен Төтенше жағдайды бекітуге дайын "резеңке мөр" президент ретінде танылды. Кейінгі Үндістан президенттері, сол кездегі үкіметке бағынып, икемді болғандары үшін Ахмедтің президенттік кезеңімен салыстырылды.

Мемлекеттік сапарлар

Президент Ахмет өкілеттік мерзімінде Индонезия, Венгрия, Югославия, Египет, Судан, Иран және Малайзияға мемлекеттік сапарлар жасады. 1975 жылғы наурыз айында Сауд Арабиясына патша Фейсалдың қосылу рәсіміне қатысу үшін жасаған сапары – бұл басқа мемлекет басшысының қосылу рәсіміне Үндістан Президентінің алғаш рет жеке қатысуы және 1956 жылы Джавахарлал Нерудың сапарынан кейін Сауд Арабиясына жоғары деңгейлі Үндістан көшбасшысының алғашқы сапары болды. Югославияға жасаған сапары барысында ол Косовоның Приштина университетінен құрметті заң докторы дәрежесін алды. 1975 жылғы желтоқсанда Суданға мемлекеттік сапар жасаған кезде Ахмет Оңтүстік Суданның Джуба қаласын аралады, онда ол Аймақтық халықтар ассамблеясына сөз сөйледі, бұл Оңтүстік Суданға Үндістанның жоғары лауазымды өкілінің жасаған алғашқы сапарларының бірі болды.

Спортқа қызығушылық

Ахмед өмір бойы спортқа құштар болды және президенттік кезінде белсенді түрде гольф ойнады. Ол далалық хоккейде орталық жартылай қорғаушы болып ойнады және Кембридждегі Біріккен университеттер хоккей командасының құрамында өнер көрсетті. Ол көп жылдар бойы Ассам штатының футбол және крикет федерацияларының президенті болды. Ассам спорт кеңесінің вице-президенті қызметін атқарды, кейіннен Бүкілүнділік Үндістанның газон теннис федерациясының президенті болды. Ахмед 1975 жылы Үндістан Поло қауымдастығының бас меценаты болған кезде Президенттік Поло кубогын ашық турнир ретінде таныстырды. 2005 жылы уақытша тоқтатылған, ол 2013 жылдан бері Президенттік Поло кубогының көрсету матчы ретінде өткізілуде.

Өлім және жерлеу

1977 жылдың 10 ақпанында Малайзия, Филиппин және Бірмаға үш елдік сапармен барған Ахмет Куала-Лумпурдан Нью-Делиге ұшып келді. Денсаулығының нашарлауына байланысты Малайзиядағы ресми шараларын қысқартуға мәжбүр болды және Куала-Лумпур әуежайында оған ұйымдастырылған салтанатты қабылдауға қатысуға жеткіліксіз күшті болды. Оған дәрігерлер көмек көрсетті, бірақ сағат 8:52-де жүрек талмасынан қайтыс болды. Ол Үндістанның қызмет барысында қайтыс болған екінші президенті болды. Вице-президент Б. Д. Джатти бірнеше сағат ішінде президент міндетін атқарушы болып ант берді және он үш күндік ұлттық аза тұру жарияланды, ал тулар жартылай түсірілді. Ахметтің денесі Президенттік резиденцияның Дурбар залында жатты, онда қарапайым азаматтар, саясаткерлер, министрлер және түрлі партиялардан келген конституциялық лауазым иелері оған құрметтерін көрсетті. Оған мемлекеттік жерлеу рәсімі жасалды және 13 ақпанда Парламент үйінің жанындағы Джама мешітінің аумағына жерленді. Оның жерлеу рәсіміне қатысқан шетелдік қонақтардың арасында президент Джимми Картердің анасы Лилиан Картер, Кент ханзадасы Майкл және Кеңес Одағынан Михаил Порфирьевич Георгадзе болды. Ахметтің қазасы 1977 жылғы жалпы сайлау кампаниясы кезінде орын алды. Сайлаулар Ахметтің премьер-министр Индира Гандидің кеңесімен қаңтар айында Парламентті таратып жібергеннен кейін жарияланды. 1977 жылғы Республика күнінде елге жолдаған сөзінде Ахмет ашу-ызасыз және келіспеушіліксіз сайлау кампаниясын өткізуге шақырды. Оның қазасы кампанияға үзіліс әкелді, бірақ сайлаулар жоспарланғандай 1977 жылдың наурыз айында өткізіледі деп шешілді.

Қабір

Ахмедтің қабірін сәулетші Хабиб Рахман жобалаған. Рахман сондай-ақ Закир Хусейннің қабірінің сәулетшісі болды, ол – бірінші мұсылман және қызмет барысында қайтыс болған тұңғыш президент. Қабір аспанға ашық, ал оның ішкі тірек элементтерімен болаттан жасалған конструкцияларға ішкі штифттер арқылы бекітілген жұқа жақтаулы мәрмәр торы бар. Бұл қабір дәстүрлі исламдық формалардың постмодернистік түсіндірілуі және Тадж-Махалдың силуэтінің абстракциясы болып табылады. Оның ашықтығы оны кейбір сыншылар пікірінше, «қарқынды» және «әдемі» ғимаратқа айналдырып, Делидің қазіргі заманғы сәулет мұрасының ең танымал туындыларының біріне жатқызады.

Отбасы

Ахмед Бегум Абида Ахмедке үйленген, және олардың екі ұлы мен бір қызы болған. Бегум президенттік асхананы жаңартқандығымен, оның мәзіріне аудхи тағамдарын қосып, сондай-ақ Президент резиденциясының бөлмелерін және жиһаздарын қайта безендіргенімен танымал. 1980 жылдары ол Уттар-Прадеш штатының Барелли округінен Үндістан Ұлттық Конгресінің екі мерзімдік депутаты болды. Олардың үлкен ұлы Парвез Ахмед – дәрігер, ол 2014 жылғы жалпы сайлауда Барпетадан «Тринамул Конгресі» партиясынан үміткер ретінде қатысқан. Олардың екінші ұлы Бадар Дүррез Ахмед Дели жоғары сотының судьясы қызметін атқарды және Джамму және Кашмир жоғары сотының төрағасы болып зейнетке шықты.

Еске алу

Фахруддин Али Ахмет президентке салют – 1977 жылы Д.С. Бандекар режиссерлік еткен, Үндістанның «Фильмдер бөлімі» түсірген қысқаметражды деректі фильм. 1977 жылы «Үндістан поштасы» оның құрметіне ескерткіш пошта маркасын шығарды. Ассам штатының Барпета қаласындағы Фахруддин Али Ахмет атындағы медициналық колледж, сондай-ақ урду, араб және парсы тілдерін дамытумен айналысатын Фахруддин Али Ахмет комитеті оның есімімен аталады. Бихар штатының Дарбханга қаласындағы Фахруддин Али Ахмет атындағы мұғалімдер даярлау колледжі де бұрынғы президенттің құрметіне аталды. 1977 жылдан бері Үндістанның Ауыл шаруашылығы зерттеу кеңесі тайпалық және шалғай аймақтарда зерттеу жүргізетін ғалымдарға Фахруддин Али Ахмет сыйлығын табыстап келеді. Сыйлыққа мақтау қағазы және ақшалай сыйлық қоса беріледі. 2013 жылы Бангладеш үкіметі Ахметке Бангладештің тәуелсіздік күресіне қосқан үлесі үшін Бангладеш Азаттық соғысының құрметті белгісін қаза болғаннан кейін берді.