Кіріспе

Оптикалық ойыншық

Флипбук, флипбук, фликерлік кітап немесе кинограф – бір беттен екінші бетке өте біртіндеп өзгеріп отыратын суреттер тізбегі бар кітапша. Беттерді жылдам қарағанда суреттер қозғалыс немесе басқа да өзгерістерді жасағандай болып жанданады. Көбінесе флипбуктер балаларға арналған суреттермен безендірілген кітаптар болып табылады, бірақ ересектерге де арналған, суреттердің орнына фотосуреттер тізбегі қолданылуы мүмкін. Флипбуктер әрқашан жеке кітаптар болып шыға бермейді, олар қалыпты кітаптар мен журналдарда қосымша мүмкіндік ретінде, көбінесе бет бұрыштарында кездеседі. Сонымен қатар, цифрлық бейне файлдарын жеке флипбуктерге айналдыратын бағдарламалық қамтамасы мен веб-сайттар да бар.

Функционалдылығы

Суреттердің кітапшасындағы беттер жылдам жаққанда, көруші сол суреттердің бір тұсына ғана қарайды, оны "оқу" емес. Ал осы иллюзия жұмыс істеуі үшін кітапшаны жеткілікті жылдамдықпен жапқан жөн. Сондықтан, кітапшаны бір қолмен ұстап, екінші қолдың бас бармағымен беттерін жапқанда ғана оны дұрыс "қарауға" болады. Неміс тіліндегі "Daumenkino" сөзі – "бас бармақ киносы" деп аударылады, бұл фильмнің негізгі бөлігі болып табылатын суреттердің тізбегін көрсетеді.

Тарих және мәдени қолданыс

Кейде салыстырмалы түрде қарапайым флип-китаптың, фенкакистоскоп (1832) және зоотроп (1866) сияқты он тоғызыншы ғасырдың күрделірек анимациялық құрылғылары ойда келгенге дейін бар болғаны туралы болжам жасалады, бірақ нақты дәлелдер табылмады. Мысалы, Сигенот (шамамен 1470 жыл) сияқты ортағасырлық жарықтандырылған кітаптарда тізбектелген суреттер кездеседі. Sigenot-тағы суреттер дәйімді түрде шеңберленген және әртүрлі әрекет кезеңдері арасында қысқа үзілістер бар, бірақ суреттер үздіксіз қозғалыс иллюзиясын тудыра алмайды. Секундтан кіші уақыт аралықтары туралы қажетті түсінік тоғызыншы ғасырға дейін толыққандай қалыптаспады. Флип-китаптың ең ерте құжатталған мысалы 1868 жылдың 18 наурызында Джон Барнс Линнетт Kineograph ("қозғалатын сурет") деген атпен патенттеген кезде пайда болды. Бұл, ескі фенкакистоскоптардағыдай, дөңгелек емес, сызықтық суреттер тізбегін қолданған алғашқы анимация түрі болды. Неміс киноның пионері Макс Складановский 1894 жылы алғаш рет өзінің тізбектелген фотосуреттерін флип-китап түрінде көрсетті, себебі ол және оның інісі Эмиль келесі жылға дейін өздерінің кинопроекторын жасаған жоқ. 1894 жылы Герман Каслер парақтарды кітапқа тіркеудің орнына орталық айналатын цилиндрге орналастыратын "Мутоскоп" деп аталатын механикалық флип-китапты ойлап тапты. Мутоскоп жиырмасыншы ғасырдың ортасына дейін монетамен жұмыс істейтін машиналар түрінде пенни аркадаларында және ойын-сауық парктерінде танымал болды. 1897 жылы ағылшын кинорежиссері Генри Уильям Шорт өзінің "Филоскоп" атты құрылғысын сатты, ол жапырақтарды жылдамрақ айналдыруға мүмкіндік беретін металл ұстағыштағы флип-китап болды. 1948 жылы АҚШ-та "Pocket Movie flip book" портреттерін жасау үшін "автоматтандырылған көп камералы" құрылғы сатылды. Бұл "флип-китап" терминінің салыстырмалы түрде ерте қолданылуы болды, ол 1950 жылдардан бастап кеңінен таралды. Бүгінде флип-китаптар көбінесе балаларға арналған ойыншық немесе қызықты нәрсе саналады және бұрынғыда дәнді дақылдар мен Cracker Jack қораптарындағы танымал "сыйлық" болған. Дегенмен, киноның тууына ықпал еткеннен басқа, олар құрылғаннан бері автомобильдер және темекі сияқты ересектерге арналған өнімдерді тиімді насихаттау құралы болып табылады. Олар бүгінгі күні де маркетингте, сондай-ақ өнерде және жарияланған фотосуреттер жинақтарында қолданылады. Көне флип-китаптар коллекционерлер арасында танымал, әсіресе тоғызыншы ғасырдың соңы мен жиырмасыншы ғасырдың басында жасалған сирек мысалдар сатылымда және аукциондарда мыңдаған долларға сатылады. Флип-китаптың бір түрі Э.Л. Докторовтың 1975 жылы жарық көрген "Рагтайм" романындағы ойдан шығарылған суретші Татехтың қарыздылықтан шығуында маңызды рөл атқарады, кейіннен кітаптың фильмдік және музыкалық бейімделулеріне енгізілді. 2007 жылдан бастап Уолт Дисней анимациялық студиясы өз фильмдерін флип-китапты еске түсіретін логотиппен бастайды. Ол қағаздың бос бетімен басталады, содан кейін беттер айнала бастағанда, Микки Маус "Стимбоут Вилли" романында көрінетін бөлшектер салынады. Бірінші халықаралық флип-китап фестивалі 2004 жылы Штутгарттағы Akademie Schloss Solitude ұйымдастырды. 2005 жылы Австрияның Линц қаласында тағы бір халықаралық флип-китап фестивалі өтті. 2010 жылы Венгрия почта қызметі жылжымалы gömböc бейнеленген маркалар жинағын шығарды. Израиль филателиялық федерациясы 2010 жылдың қараша айында Миш жасаған 15 маркадан тұратын "Израиль анимациялық маркалық кітапшасын" шығарды, оларды жапырақтарды айналдырғанда анимацияланған көруге болады. Бұл ASIFA-ның 50 жылдығы, ASIFA Israel-дің 25 жылдығы және "Флип-китаптың 250 жылдығы" мерейтойына арналған. 2012 жылы жаңа фин паспортының дизайнында жүріп бара жатқан қасқырдың флип-китап анимациясы бар.