Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Англо-австралиялық ғалым (1866–1957)
Anglo Australian scholar (1866–1957)
Джордж Гилберт Айме Мюррей (2 қаңтар 1866 – 20 мамыр 1957) – Австралияда туған британдық классикалық ғалым және көп салалы қоғамдық зиялы. Ол ежелгі Грекияның тілі мен мәдениетін терең зерттеген, және ХХ ғасырдың бірінші жартысындағы бұл саланың басты маманы болды деуге болады. Ол досы Джордж Бернард Шоудың «Майор Барбара» пьесасындағы Адольф Кусинс кейіпкерінің прототипі болды, сондай-ақ Тони Харрисонның «Фрам» пьесасында хор ретінде бейнеленген. 1929–1930 жылдары Этикалық одақтың (қазіргі Humanists UK) президенті қызметін атқарды және 1952 жылы өткен, Халықаралық гуманистер ұйымын құрған Дүниежүзілік гуманистік конгресске делегат болды. Мюррей Ұлттар Лигасы қоғамы мен Ұлттар Лигасы Одағының белсенді мүшесі болды, олар Ұлыбританияда Ұлттар Лигасын қолдады. Мюррей 1957 жылы 91 жасында Оксфордта қайтыс болды. Оның күлі Вестминстер аббаттығындағы Ақындар бұрышына қойылды.
George Gilbert Aimé Murray (2 January 1866 – 20 May 1957) was an Australian born British classical scholar and public intellectual, with connections in many spheres. He was an outstanding scholar of the language and culture of Ancient Greece, perhaps the leading authority in the first half of the twentieth century. He is the basis for the character of Adolphus Cusins in his friend George Bernard Shaw's play Major Barbara, and also appears as the chorus figure in Tony Harrison's play Fram. He served as President of the Ethical Union (now Humanists UK) from 1929 to 1930 and was a delegate at the inaugural World Humanist Congress in 1952 which established Humanists International. He was a leader of the League of Nations Society and the League of Nations Union, which promoted the League of Nations in Britain. Murray died in Oxford in 1957, aged 91. His ashes were interred in Poets' Corner, Westminster Abbey.
Ерте өмір
Мюррей Австралияның Сидней қаласында дүниеге келген. Ол ирландтық католик отбасынан шыққан, оның ата-бабалары Бойн шайқасында және 1798 жылғы көтерілісте күрескен. Оның отбасының барлығы Ирландияның дербестігін қолдаған және Британ үкіметінің империядағы басқа аймақтардағы әрекеттерін сынаған. Оның әкесі, 1873 жылы қайтыс болған сэр Теренс Обри Мюррей, Жаңа Оңтүстік Уэльс парламентінің мүшесі болды; Гилберттің анасы Агнес Энн Мюррей (қызметтегі аты Эдвардс) бірнеше жыл Сиднейде қыздар мектебін басқарды. Содан кейін, 1877 жылы Агнес Гилбертпен бірге Ұлыбританияға эмиграциялады, ал 1891 жылы қайтыс болды. Мюррей Мерчант Тейлор мектебінде және Оксфордтың Сент-Джон колледжінде білім алды. Ол грек және латын тілдерінде жазу өнерімен көзге түсті: Оксфордта табыс етілген барлық жүлделерді жеңіп алды.
Murray was born in Sydney, Australia. He came from an Irish Catholic family and his ancestors fought at the Battle of the Boyne and in the 1798 Rebellion. His family all supported Irish Home Rule and were critical of the British government's actions elsewhere in the Empire. His father, Sir Terence Aubrey Murray, who died in 1873, had been a Member of the New South Wales Parliament; Gilbert's mother, Agnes Ann Murray (née Edwards), ran a girls' school in Sydney for a few years. Then, in 1877, Agnes emigrated with Gilbert to the UK, where she died in 1891. Murray was educated at Merchant Taylors' School and St John's College, Oxford. He distinguished himself in writing in Greek and Latin: he won all the prizes awarded by Oxford.
Академиялық мансап
1889 жылдан 1899 жылға дейін Мюррей Глазго университетінде грек тілінің профессоры болды. 1899 жылдан 1905 жылға дейін академиялық мансабында үзіліс болды, ол Оксфордқа қайтып келді; ол драматургия және саяси жазумен айналысты. 1908 жылдан бастап Оксфорд университетінде грек тілінің королдік профессоры болды. Сол жылы ол Ульрих фон Виламович Моеллендорфты Оксфордқа шақырды, онда прус филологы екі лекция оқыды: «Грек тарихи жазуы» және «Аполлон» (кейін ол оларды Кембридж университетінде қайталады). 1925 жылдан 1926 жылға дейін Гарвард университетінде Чарльз Элиот Нортон лекторы болып жұмыс істеді.
From 1889 to 1899, Murray was Professor of Greek at the University of Glasgow. There was a break in his academic career from 1899 to 1905, when he returned to Oxford; he interested himself in dramatic and political writing. After 1908 he was Regius Professor of Greek at the University of Oxford. In the same year he invited Ulrich von Wilamowitz Moellendorff to Oxford, where the Prussian philologist delivered two lectures: Greek Historical Writing and Apollo (later, he would replicate them in Cambridge). From 1925 to 1926, he was the Charles Eliot Norton Lecturer at Harvard University.
Грек драмасы
Мюррей, бәлкім, қазір грек драмасының өлеңмен аудармаларымен көбірек танымал, ол өз заманында кең таралған және маңызды болды. Ақын ретінде ол көбінесе Суинберннің ізбасары саналды және жаңа буынның модернист ақындарынан аз қолдау көрді. Афиналық драманы ағылшын тілінде сахналаудың өзіндік мәдени әсері болды. Ол бұрын өзінің прозалық драмаларымен тәжірибе жасаған, бірақ үлкен жетістікке жете алмаған. Уақыт өте келе ол афиналық драмалардың дерлік барлық канонын өңдеді (трагедияда Эсхил, Софокл, Еврипид; комедияда Аристофан). Эврипидтен «Гипполит» және «Бақайлар» (Аристофанның «Қоссақтармен» бірге; бірінші басылымы, 1902 ж.); «Медея», «Троялық әйелдер» және «Электра» (1905–1907 жж.); «Тавристегі Ифигения» (1910 ж.); «Резус» (1913 ж.) Лондонның Корт театрында қойылды. АҚШ-та Гранвилл Баркер мен оның әйелі Лилла Маккарти түрлі колледждерде «Троялық әйелдер» және «Тавристегі Ифигения» пьесаларын сахналады (1915 ж.). «Эдип патша» аудармасын жасауға У. Б. Йейтс тапсырыс берген. 1912 жылға дейін бұл туыстық қатынас суреттелгендіктен британдық көрермендерге қойылмауы мүмкін еді. Мюррей 1907 жылы цензура мәселесі бойынша болған қоғамдық пікірталасқа тартылып, Глазгодан жақсы таныс Уильям Арчер, Джордж Бернард Шоу және Джон Галсуорти, Дж. М. Барри, Эдвард Гарнет сияқты басқалардың ықпалына ішті. 1908 жылдың басында сол кездегі Ішкі істер министрі Герберт Гладстонға петиция жіберілді.
Murray is perhaps now best known for his verse translations of Greek drama, which were popular and prominent in their time. As a poet he was generally taken to be a follower of Swinburne and had little sympathy from the modernist poets of the rising generation. The staging of Athenian drama in English did have its own cultural impact. He had earlier experimented with his own prose dramas, without much success. Over time he worked through almost the entire canon of Athenian dramas (Aeschylus, Sophocles, Euripides in tragedy; Aristophanes in comedy). From Euripides, the Hippolytus and The Bacchae (together with The Frogs of Aristophanes; first edition, 1902); the Medea, Trojan Women, and Electra (1905–1907); Iphigenia in Tauris (1910); The Rhesus (1913) were presented at the Court Theatre, in London. In the United States Granville Barker and his wife Lillah McCarthy gave outdoor performances of The Trojan Women and Iphigenia in Tauris at various colleges (1915). The translation of Œdipus Rex was a commission from W. B. Yeats. Until 1912 this could not have been staged for a British audience, due to its depiction of incest. Murray was drawn into the public debate on censorship that came to a head in 1907 and was pushed by William Archer, whom he knew well from Glasgow, George Bernard Shaw, and others such as John Galsworthy, J. M. Barrie and Edward Garnett. A petition was taken to Herbert Gladstone, then Home Secretary, early in 1908.
Остракизм
Мюррейдің Home Rule-ді ашық қолдауы және империализмге қарсы пікірлерін білдіруі, сондай-ақ міндетті грек тілін сақтау ісін қолдамауы Оксфорд университетіндегі консервативті және унионисттік көзқарастағы әріптестерінің наразылығын тудырды. 1910 жылы ол еске алды, оның лекцияларына тек Нью-колледж, Баллиол колледжі және Иса колледжі студенттерін жіберді; оның тағайындалған Христос колледжінің студенттерінің қатыспамауы ерекше көзге түсті.
Murray's openly expressed pro Home Rule and anti imperialist views, combined with his failure to support the cause of retaining compulsory Greek, antagonised his colleagues at Oxford University, who were mostly Conservative and Unionist. In 1910, he recalled, only New College, Balliol College and Jesus College continued to send pupils to his lectures; the absence of undergraduates from Christ Church, to which his Chair was attached, was particularly noticeable.
Либералды партия саясаты
Ол өмірінің соңына дейін Либералдық партияны қолдады, Ирландияның өзін-өзі басқаруы және тоғызыншы ғасырдың аяғындағы партиядағы бөліністерде империалистік емес жақтарды ұстанып, оларға қосылды. Ол қанағаттылықты жақтады және белгілі либералдық, аристократиялық және қанағаттылықты ұстанатын Карлайл отбасына үйленді. Ол парламенттік саясатқа қадам басқан бірнеше мүмкіндіктерді жасады, бастапқыда 1890 жылдары сайлауға түсу туралы ойлармен. 1901-1902 жылдары ол Тәуелсіз Еңбек партиясымен жақын байланыста болды. Бірақ Екінші Бур соғысының жалпы нәтижесі оны 1898 жылы тоқтатқан академиялық мансабына қайта оралды, Глазгодағы профессорлық қызметінен (1899 жылғы сәуірден бастап күшіне енді) кетті. Ол 1919 мен 1929 жылдар аралығында Оксфорд университетінің сайлау округінен бес рет сайлануға тырысты, бірақ сәтті болмады. Партия Ллойд Джорджтың келіспеушілігінен қайта бөлінгеннен кейін ол Асквит фракциясын қолдауын жалғастырды. 1930 жылдары либералдар партиясы сайлауда күйреп кетті, бірақ либералдық ойшылдар жазуын жалғастырды; Мюррей Клиффорд Алленнің айналасында құрылған "Келесі бес жылдық топтың" қол қоюшыларының бірі болды.
He was a lifelong supporter of the Liberal Party, lining up on the Irish Home Rule and non imperialist sides of the splits in the party of the late nineteenth century. He supported temperance, and married into a prominent Liberal, aristocratic and temperance family, the Carlisles. He made a number of moves that might have taken him into parliamentary politics, initially by tentative thoughts about standing in elections during the 1890s. In 1901 2 he was in close contact with the Independent Labour Party. But the overall effect of the Second Boer War was to drive him back into the academic career he had put on hold in 1898, resigning his Glasgow chair (effective from April 1899). He stood five times unsuccessfully for the University of Oxford constituency between 1919 and 1929. He continued support for the Asquith faction of Liberals, after the party was split again by Lloyd George. During the 1930s the Liberals as a party were crushed electorally, but Liberal thinkers continued to write; Murray was one of the signatory Next Five Years Group formed around Clifford Allen.
Әңгімелесуші
Региус профессоры және әдеби тұлға ретінде ол өзінің көп қырлы, бірақ виг либералдық көзқарастарын насихаттауға мүмкіндік алатын платформаға ие болды. 1912 жылы ол өзінің досы Уильям Арчердің «Ұлы талдау: Рационалды әлемдік тәртіпке шақыру» кітабына кіріспе жазды. Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде ол үгіттеп, ақылға қонымды соғыс жағдайын жариялап, памфлеттер жазды. Ол сондай-ақ К.К. Огденді сыннан қорғады және саналы түрде әскери қызметтен бас тарту мәселесіне қоғамдық қызығушылық танытты. Мюррей өзі ешқашан бейбітшілдік ұстанымды қабыланбады, соғыс басталғанда Бертран Расселмен бұрынғы достығын үзді және Суэц каналы дағдарысына британдық әрекеттерді қолдады. Ол сондай-ақ Ұлттар Лигасында интернационалист ретінде белсенділік танытты. 1916 жылдан бастап Ұлттар Лигасы қоғамының вице-президенті болды және 1917 жылы «The Daily News» газетінде ықпалды мақалалар жариялады. Ян Смуцтың шақыруымен 1921/2 жылдары Оңтүстік Африканың Лигадағы өкілі ретінде жұмыс істеді. 1922 жылдан 1939 жылға дейін Лиганың Зияткерлік ынтымақтастық жөніндегі халықаралық комитетінің ықпалды мүшесі болды, ал 1928 жылдан 1939 жылға дейін комитет президенті қызметін атқарды. Кейіннен ол «Оксфам» және Студенттердің халықаралық одағының (кейін Әлемдік істер институты) құрылуына зор үлес қосты.
As Regius Professor and literary figure, he had a platform to promote his views, which were many sided but Whig liberal. In 1912 he wrote an introduction to The Great Analysis: A Plea for a Rational World Order, by his friend William Archer. During World War I he became a pamphleteer, putting a reasoned war case. He also defended C. K. Ogden against criticism, and took a public interest in conscientious objection. Murray never took a pacifist line himself, broke an old friendship with Bertrand Russell early in the war, and supported British intervention in the Suez Crisis. He was also involved as an internationalist in the League of Nations. He was a vice president of the League of Nations Society from 1916, and in 1917 wrote influential articles in The Daily News. At the invitation of Jan Smuts he acted in 1921/2 as a League delegate for South Africa. He was an influential member of the International Committee on Intellectual Cooperation of the League from 1922 to 1939, being its president from 1928 to 1939. Later he was a major influence in the setting up of Oxfam and of the Students' International Union (later the Institute of World Affairs).
Уэллспен байланысы
Қысқа мерзім ішінде Мюррей романшы Г.Г. Уэллспен тығыз байланысқа түсті. Бұл алғаш рет 1917 жылы болды, болашақ Лиганы қолдаған топтармен байланыс құру арқылы: Уэллс Еңбекші Ұлттар Лигасы қауымдастығын (LFNA) ұсынды, бұл идея оған ғана тән емес еді, себебі Вудро Вильсон соғыстан кейінгі бейбіт келісімдерді қарастыра бастағаннан бері бұл идея ауада қалпында болған. Уэллс Мюррейдің 1914 жылдан бері байланыста болған британдық үгіт-насихат кеңсесі арқылы өтініш берді. Екі адам 1917 жылдан бастап Лига мәселелері бойынша хат алмасып тұрды. Уэллс британдық LFNA-ны ілгерілетуге үміттү болды, ал Мюррей Ұлттар Лигасы қоғамына (LNS) қатысқан, бірақ белсенді болған жоқ. Екі жыл өткен соң, Уэллс Мюррейді және Мюррейдің Нью-колледждегі әріптесі Эрнест Баркерді өзінің «Тарихтың жоспасы» еңбегіне кеңесшілер ретінде шақырды. Олардың есімдері кітаптың аталым парағында жазылды. Мюррей 1925 жылы туындаған Дикс Веллске қарсы плагиат ісінде куәлік беруге міндетті болды.
For a brief period Murray became closely involved with the novelist H. G. Wells. Initially this was in 1917 and connection with groups supporting a future League: Wells promoted a League of Free Nations Association (LFNA), an idea not in fact exclusive to him, since it had been 'up in the air' since Woodrow Wilson had started considering post war settlements. Wells applied through the British propaganda office with which Murray had been connected since 1914. The two men corresponded from 1917 about League matters. Wells was bullish about pushing ahead with a British LFNA, Murray was involved already in the League of Nations Society (LNS), though not active. Two years later, Wells called on Murray, and Murray's New College colleague Ernest Barker, to lend their names as advisers on his The Outline of History. Their names duly appeared on the title page. Murray had to give evidence in the plagiarism case Deeks v. Wells that arose in 1925.
Психикалық зерттеулер
Мюррей психикалық зерттеулерге терең қызығушылық танытты. 1916 және 1924 жылдар аралығында ол телепатияны зерттеу үшін 236 тәжірибе жүргізді және нәтижелердің 36%-ын сәтті деп бағалады, бірақ бұл нәтижелер гиперестезиямен түсіндірілуі мүмкін деген пікір айтылды, себебі ол жіберушінің айтқанын ести алатын. Мюррей 1915–1916 және 1952 жылдары Психикалық зерттеулер қоғамының президенті болды.
Murray held a deep interest in psychical research. Between 1916 and 1924, he conducted 236 experiments into telepathy and reported 36% as successful, although it was suggested that the results could be explained by hyperaesthesia as he could hear what was being said by the sender. Murray was the President of the Society for Psychical Research in 1915–1916 and 1952.
Гуманизм
Мюррей гуманист ретінде танылды, тіпті Британдық этикалық одақтың президенті (кейін Британдық гуманистік қауымдастық ретінде белгілі) болды. Ол Рационалистік баспасөз қауымдастығына қосылды және 1952 жылы Халықаралық гуманистерді құрған тұңғыш Дүниежүзілік гуманистік конгресстің делегаты болды. Ол дін туралы (грек, стоик және христиан) көп жазды және таратып, гуманизмнің өзінің түсінігін қамтыған бірнеше кітап жазды, оны ол натуралистік философия ретінде қабылдады, христиан дінінен және жалпы ашылған діндерден өзгешелейді. Ол 1929-1930 жылдары Британдық этикалық одақтың (қазіргі Humanists UK) президенті болды. Оның 1910 жылғы «Грек дінінің төрт кезеңі» атты лекцияларынан алынған бір фраза – эллинистік әлемнің «рухтың әлсіреуі», иррационализмге бет бұруының белгісі – көпшілік назарына ілікті. Мюррей католик болып крещение алды; оның әкесі католик, анасы протестант еді. Оның қызы Розалинда (кейін Розалинда Тойнби) католик дініне кірді және өзінің апологетикалық кітабында – «Жақсы пұтқа табынушының сәтсіздігі» (1939) – оның атеизмін сынады. Өліміне бір ай қалғанда, төсекте жатқанда, қызы Розалинда жергілікті католик священнигін оны көруге шақырды. Бірақ, оның өлімінен кейін «Таймс» газетінде жарияланған мақалада оның ұлы Стивен Розалинда мен католик достарының «оның Рим католигі ретінде қайтыс болғанын айтқысы келмейтінін» нақты айтты. Стивен әпкесінің «шіркеуге қайта оралатынын жариялауға батыл болмайтынын» мәлімдеді. Ол 1914 жылы Британ академиясының Шекспир лекциясын оқыды. 1941 жылы Эндрю Лэнг лекциясын оқыды. 941 Мюррей астероиді Бірінші дүниежүзілік соғыстан кейін Австрияны қолдағандығы үшін оның құрметіне аталды.
Murray identified as a humanist, and even served as a President of the British Ethical Union (later known as the British Humanist Association). He joined the Rationalist Press Association, and in 1952 was a delegate to the inaugural World Humanist Congress which founded Humanists International. He wrote and broadcast extensively on religion (Greek, Stoic and Christian); and wrote several books dealing with his version of humanism, which he espoused as a naturalistic philosophy, contrasted with Christianity and revealed religion in general. He was President of the British Ethical Union (now Humanists UK) from 1929 to 1930. A phrase from his 1910 lectures Four Stages of Greek Religion enjoyed public prominence: the "failure of nerve" of the Hellenistic world, of which a turn to irrationalism was symptomatic. Murray was baptised as a Roman Catholic; his father was a Catholic, his mother a Protestant. His daughter Rosalind (later Rosalind Toynbee), a Catholic convert, attacked his atheism in her book of apologetics, The Good Pagan's Failure (1939). About a month before he died, when he was bedridden, his daughter Rosalind called the local Catholic priest to see him. In an article in The Times following his death, however, his son Stephen made clear that Rosalind and Catholic friends did "not want it thought that they claim he died a Roman Catholic". Stephen said that his sister 'would not dream of making a public claim that he would re enter the Church.' He gave the 1914 Shakespeare Lecture of the British Academy. He gave the 1941 Andrew Lang Lecture. Minor planet 941 Murray is named after him, for his support of Austria after World War I.