Альфред Эдвард Хаусман: Классик және ақын өмірі мен еңбектері

Кіріспе

А. Эдвард Хаусман (Alfred Edward Housman; 26 наурыз 1859 – 30 сәуір 1936) – ағылшын классикалық ғалымы және ақыны. Университеттегі алғашқы нәтижелері нашар болғаннан кейін ол Лондонда кеңсе кезшісі болып жұмыс істеді және бастапқыда жеке ғалым ретінде жариялану арқылы академиялық беделін қалыптастырды. Кейін Хаусман Лондон университетінің колледжінде, содан кейін Кембридж университетінде латын тілінен профессор болып тағайындалды. Ол қазір өз заманының ең көрнекті классиктерінің бірі деп мойындалған және барлық уақыттағы ең ұлы ғалымдардың қатарында саналады. Эдвард Хаусманның отбасы Ланкастерден келген, ал ол 1859 жылдың 24 сәуірінде Кэтсхиллдегі Христос шіркеуінде крещениеден өтті. Оның анасы он екінші туған күнінде қайтыс болды, ал әкесі, ауылдық заңгер, 1873 жылы үлкен туысы Люсиге үйленді. Оның екі бауырласы, Клеменс Хаусман және Лоренс Хаусман белгілі жазушылар болды. Хаусман Бирмингемдегі Король Эдвард мектебінде, кейін Бромсгроув мектебінде білім алды, онда ол академиялық қабілетін көрсетті және өлеңдері үшін жүлделер жеңіп алды. 1877 жылы ол Оксфордтағы Сент-Джонс колледжіне ашық стипендия ұтып, классиканы оқуға түсті. Көптеген өмірбаязшылар одан да нақты себептерді келтіреді. Хаусман философияға қызығушылық танытпады және өзінің ерекше қабілеттеріне тым сенімді болды, сондай-ақ достарымен көп уақыт өткізді. Әкесінің ауыр сырқаты туралы жаңалықтар оны алаңдатып, көңілін ауыстырған болуы мүмкін. Оксфордты бітіргеннен кейін Джексон Лондондағы Патент бюросында кеңсе кезшісі болып жұмысқа орналасты және Хаусман үшін де жұмыс тапты. Екі жылдан кейін Джексон Үндістанға көшіп, Хаусманнан алшақтады. 1889 жылы ол Англияға қысқа мерзімге үйлену үшін келгенде, Хаусманды тойға шақырмады және жұбайлар елден кеткенше бұл туралы ештеңе білмеді. Адалберт Джексон 1892 жылы қайтыс болды, ал Хаусман оны "XLII – A. J. J." атты "Көп өлең" (1936) жинағындағы өлеңімен еске алды. Осы уақытта Хаусман тәуелсіз түрде классикалық зерттеулерін жалғастырды және Гораций, Проперций, Овидий, Эсхил, Еврипид және Софокл туралы ғылыми мақалалар жариялады. Ол бір рет кітапханасын сатуды ұсынды, түскен қаражатқа "шынымен пайдалы кітаптар сатып алуға болатынын" айтты.

English classicist and poet (1859–1936)

Alfred Edward Housman ('/h//aʊ//s//m//ən/; 26 March 1859 – 30 April 1936) was an English classical scholar and poet. After an initially poor performance while at university, he took employment as a clerk in London and established his academic reputation by publishing as a private scholar at first. Later Housman was appointed Professor of Latin at University College London and then at the University of Cambridge. He is now acknowledged as one of the foremost classicists of his age and has been ranked as one of the greatest scholars of any time. and Edward Housman (whose family came from Lancaster), and was baptised on 24 April 1859 at Christ Church, in Catshill. His mother died on his twelfth birthday, and his father, a country solicitor, then married an elder cousin, Lucy, in 1873. Two of his siblings became prominent writers, sister Clemence Housman and brother Laurence Housman. Housman was educated at King Edward's School in Birmingham and later Bromsgrove School, where he revealed his academic promise and won prizes for his poems. In 1877, he won an open scholarship to St John's College, Oxford, and went there to study classics. most biographers adduce more obvious causes. Housman was indifferent to philosophy and overconfident in his exceptional gifts, and he spent too much time with his friends. He may also have been distracted by news of his father's desperate illness. After Oxford, Jackson went to work as a clerk in the Patent Office in London and arranged a job there for Housman too. Two years later, Jackson moved to India, placing more distance between himself and Housman. When he returned briefly to England in 1889, to marry, Housman was not invited to the wedding and knew nothing about it until the couple had left the country. Adalbert Jackson died in 1892 and Housman commemorated him in a poem published as "XLII – A. J. J." of More Poems (1936). Meanwhile, Housman pursued his classical studies independently, and published scholarly articles on Horace, Propertius, Ovid, Aeschylus, Euripides and Sophocles. remarked that it would be better to sell it to "buy some really useful books with the proceeds".

Кейінгі өмірі

Хоусманның алғашқы еңбектері мен профессорлық міндеттері латын және грек тілдерін қамтығанмен, ол латын поэзиясына маманданған. Кейінірек грек өлеңдері туралы жазуды неге тоқтатқандығын сұрағанда, ол: «Екі саланың да шебері бола алмайтынымды түсіндім», – деп жауап берді. 1911 жылы ол Кембридждегі Тринити колледжінде латын тілінен Кеннеди профессоры болып тағайындалды және өмірінің соңына дейін сол қызметте қалды. 1903 және 1930 жылдар аралығында Хаусман Манилиусқа тиесілі «Астрономикон» атты еңбектің сындық басылымын бес томдық түрінде жариялады. Ол сондай-ақ «Жувенал» (1905) және «Лукан» (1926) шығармаларын редакциялады. Университет колледжінің классика профессоры Г. П. Гульд өзінің ізашарының жетістіктері туралы былай деп жазды: «Хаусманның ғылыми мұрасы – мәңгілік құндылыққа ие нәрсе; және бұл құндылықтың мәні нақты нәтижелерде, латын тілі туралы жалпы ережелерді белгілеуде және жазба қателіктерін жоюда емес, сонымен қатар оның керемет ой-қиялының жұмысындағы жарқын үлгіде. Көптеген әріптестері Хаусманның нашар білімділік танытқандарға жасаған қатал сын-ескертпелерінен алаңдады. Оның жас әріптесі А. С. Ф. Гоу осы сын-ескертпелердің мысалдарын келтіріп, олардың «көбінесе өте қатыгез» болғанын атап өтті. Гоу сонымен қатар Хаусманның студенттерді қорқытып, кейде қыздарды көз жасына келтіргенін айтты. Гоудың сөзіне қарағанда, Хаусман студенттердің есімдерін есінде сақтап қала алмаған, тіпті «егер ол есте сақтауын Мисс Джонс пен Мисс Робинсонды ажыратумен жүктелген болса, онда екінші және төртінші жағдайлардың арасындағы айырмашылықты ұмытып қалуы мүмкін еді». Оның Кембридж лекцияларындағы ең белгілі студенттерінің бірі – Енох Пауэлл болды, ал оның кейінірек жасаған классикалық түзетулерінің біріне Хаусман мақтау айтқан. Жеке өмірінде Хаусман ауылды жерлерде серуендеуді, тағам дайындауды, әуе саяхаттарын және Францияға жиі сапар шегуді ұнатты, онда ол «Британияда порнографиялық деп танылған кітаптарды» оқыды, бірақ ол доны А. С. Бенсонға «ұзақ жылдар бойы бойжеткен әпкелерден тараған ұрпақ» сияқты көрінді. Оның поэзияға деген сезімі екіұшты болды және ол оны өз ғылымына қарағанда екінші орынға қойғаны сөзсіз. Ол 1933 жылға дейін өлеңдері туралы көпшілік алдында сөйлемеді, ол «Поэзияның аты мен мәні» атты лекция оқыды, онда поэзия ақыл-ойына емес, эмоцияларға жүгінуі керек деп мәлімдеді. Хаусман 77 жасында Кембридж қаласында қайтыс болды. Оның күл-тозаны Сент-Лоуренс шіркеуінің сыртында, Ладлоуда жерленген. Оның есіне бір алмұрт ағашы отырғызылды (A Shropshire Lad II қараңыз) және 2003 жылы Хаусман қоғамы оны жаңа алмұрт ағашымен алмастырды.

Although Housman's early work and his responsibilities as a professor included both Latin and Greek, he began to specialise in Latin poetry. When asked later why he had stopped writing about Greek verse, he responded, "I found that I could not attain to excellence in both." In 1911 he took the Kennedy Professorship of Latin at Trinity College, Cambridge, where he remained for the rest of his life. Between 1903 and 1930, Housman published his critical edition of Manilius's Astronomicon in five volumes. He also edited Juvenal (1905) and Lucan (1926). G. P. Goold, Classics Professor at University College, wrote of his predecessor's accomplishments that "the legacy of Housman's scholarship is a thing of permanent value; and that value consists less in obvious results, the establishment of general propositions about Latin and the removal of scribal mistakes, than in the shining example he provides of a wonderful mind at work He was and may remain the last great textual critic". Many colleagues were unnerved by Housman's scathing attacks on those he thought guilty of shoddy scholarship. His younger colleague, A. S. F. Gow, quoted examples of these attacks, noting that they "were often savage in the extreme". Gow also related how Housman intimidated students, sometimes reducing the women to tears. According to Gow, Housman could never remember the names of female students, maintaining that "had he burdened his memory by the distinction between Miss Jones and Miss Robinson, he might have forgotten that between the second and fourth declension". Among the more notable students at his Cambridge lectures was Enoch Powell, one of whose own Classical emendations was later complimented by Housman. In his private life, Housman enjoyed country walks, gastronomy, air travel and making frequent visits to France, where he read "books which were banned in Britain as pornographic" but he struck A. C. Benson, a fellow don, as being "descended from a long line of maiden aunts". His feelings about his poetry were ambivalent and he certainly treated it as secondary to his scholarship. He did not speak in public about his poems until 1933, when he gave a lecture "The Name and Nature of Poetry", arguing there that poetry should appeal to emotions rather than to the intellect. Housman died, aged 77, in Cambridge. His ashes are buried just outside St Laurence's Church, Ludlow. A cherry tree was planted there in his memory (see A Shropshire Lad II) and replaced by the Housman Society in 2003 with a new cherry tree nearby.

Шропширдің жігіті

Лондондағы жылдары Хаусман 63 өлеңнен тұратын «Шропшир баласы» циклын аяқтады. Бір баспагер одан бас тарғаннан кейін, ол 1896 жылы оның жариялануына қаржылай көмектесті. Бастапқыда жай ғана сатылып, бірақ тез арада ұзаққа созылған табысқа ие болды. Оның ағылшын музыканттарына ұнауы, Бірінші дүниежүзілік соғысқа дейін оны кеңінен танымал етуге көмектесті, сол кезде оның тақырыптары ағылшын оқырмандарының санасына терең ой түйдірді. Кітап 1896 жылдың мамыр айынан бері үздіксіз басылып келеді. Өлеңдер пессимизммен және өлім туралы ойлармен, діни сергеусіздікпен (Хаусман студент кезінде атеист болған) ерекшеленеді. Хаусман олардың көп бөлігін Шропширге ең алғаш рет барудан бұрын, Лондонның Хайгейт ауданында тұрғанда жазды, оны «жоғалған құштарлықтың жері» ретінде идеалданған шабынмен бейнеледі. Хаусман өзі мойындағандай: «Гректер мен римдіктердің мені әсер еткені сөзсіз, бірақ мен білетін басты көздер – Шекспирдің әндері, шотланд шекаралық балладалары және Хайне».

Музыкалық күйлер

Хаусманның поэзиясы, әсіресе «Шропшир жігіті», 20-ғасырдың бірінші жартысында көптеген британдық, әсіресе ағылшын композиторларының музыкасына жазылды. Оның стиліндегі ұлттық, пасторальдық және дәстүрлі элементтер ағылшын музыкасындағы ұқсас бағыттармен үйлесім тапты. 1904 жылы Артур Сомервелл «Шропшир жігіті» циклын музыкаға қосты, ол 1898 жылы Теннисонның «Мод» туындысы бойынша ағылшын ән циклының тұжырымдамасын дамыта бастаған еді. Стивен Банфилд Сомервеллдің циклымен танысу арқылы басқа композиторлардың Хаусманның өлеңдерін музыкаға қоюына ықпал еткенін айтады: Ральф Вон Уильямс 1905 жылғы 3 ақпанда Эолиан залында өткен тұңғыш қойылымды тамашалаған болуы мүмкін. Оның белгілі «Венлок жиегінде» атты алты әндік циклы 1909 жылы скрипка төрттігі, тенор және фортепианоға арналып жарық көрді. 1909 және 1911 жылдар аралығында Джордж Баттерворт екі жинақ – «Шропшир жігітінен алты ән» және «Бредон Хилл және басқа да әндер» – шығарды. Ол сондай-ақ 1912 жылы Лидс фестивалінде алғаш рет орындалған оркестрлік поэма жазды. Айвор Гурни де Хаусманның өлеңдерін кеңінен танымал еткен композиторлардың бірі еді. Бірінші дүниежүзілік соғыстың соңында ол «Лудлоу және Тем» циклымен жұмыс істеді (1919 жылы жарық көрді), ол дауыс пен скрипка төрттігіне арналған, содан кейін 1921 жылы «Батыс ойын алаңы» сегіз әндік циклын жазды. Осы кезеңде Джон Ирландия да Хаусман әндерін «Жоғалған мазмұнның жері» (1920-1921) ән циклында орындады. Чарльз Уилфред Орр 1920 жылдардан 1950 жылдарға дейін жазылған әндер мен ән циклдерінде 24 Хаусман туындысын жасады. Тіпті «пасторальдық» дәстүрмен тікелей байланысы жоқ композиторлар, мысалы Арнольд Бакс, Леннокс Беркли және Артур Блис, Хаусманның поэзиясына қызығушылық танытты. Хаусманның поэзиясының музыкалық интерпретациясына, тіпті жалпы музыкаға деген көзқарасы бейтараптық немесе мазасыздық болды. Ол досы Перси Уизерске өзінің музыка туралы білімі жоқ екенін және ол оған қызығушылық танытпайтынын айтты. Уизерс бір рет оған Вон Уильямстың туындысын ойнатып көрсеткен, бірақ ақынның жүзіндегі наразылықты көргенде қателік жасағанын түсінді. Дегенмен, 1976 жылға қарай бір каталогта Хаусманның өлеңдерінің 400-ге жуық музыкалық қойылымы тіркелген.

Housman's poetry, especially A Shropshire Lad, was set to music by many British, and in particular English, composers in the first half of the 20th century. The national, pastoral and traditional elements of his style resonated with similar trends in English music. In 1904, the cycle A Shropshire Lad was set by Arthur Somervell, who in 1898 had begun to develop the concept of the English song cycle in his version of Tennyson's "Maud". Stephen Banfield believes it was acquaintance with Somervell's cycle that led other composers to set Housman: Ralph Vaughan Williams is likely to have attended the first performance at the Aeolian Hall on 3 February 1905. His well known cycle of six songs On Wenlock Edge, for string quartet, tenor and piano, was published in 1909. Between 1909 and 1911, George Butterworth produced settings in two collections, Six Songs from A Shropshire Lad and Bredon Hill and Other Songs. He also wrote the orchestral tone poem A Shropshire Lad, first performed at Leeds Festival in 1912. Ivor Gurney was another composer who made renowned settings of Housman's poems. Towards the end of World War I, he was working on his cycle Ludlow and Teme, for voice and string quartet (published in 1919), and went on to compose the eight song cycle The Western Playland in 1921. One more who set Housman songs during this period was John Ireland in the song cycle, The Land of Lost Content (192021). Charles Wilfred Orr produced 24 Housman settings in songs and song cycles composed from the 1920s into the 1950s. Even composers not directly associated with the 'pastoral' tradition, such as Arnold Bax, Lennox Berkeley and Arthur Bliss, were attracted to Housman's poetry. Housman's attitude to musical interpretations of his poetry, and indeed to music in general, was either indifference or torment. He told his friend Percy Withers that he knew nothing of music and it meant nothing to him. Withers once played him a record of the Vaughan Williams setting, but realised he had made a mistake when he saw the look of disgust on the poet's face. Nevertheless, by 1976, a catalogue listed 400 musical settings of Housman's poems.

Еске алу рәсімі

Хаусманның ең алғашқы еске алу рәсімі Кембридждегі Троица колледжінің шіркеуінде болды, онда оңтүстік қабырғасында ескерткіш орнатылған. Латын тіліндегі жазуды оның сол жердегі әріптесі А. С. Ф. Гоу жазған, ол сонымен қатар оның қайтысынан кейін бірден жарияланған өмірбаяндық және библиографиялық очерктің авторы болған. Ағылшын тіліне аударғанда, ескерткіште былай деп жазылған:

1947 жылдан бастап Лондон университетінің ғылыми ортақ бөлмесі оның есімімен аталып, Хаусман бөлмесі ретінде пайдаланылды. Кейіннен басқа жерлерде де ескерткіш тақталар орнатылды, алғашқысы 1969 жылы Хайгейттегі Байрон коттеджінде пайда болды, онда «Шропшир жігіті» поэмасы осы жерде жазылғандығы көрсетілген. Одан кейін оның Вурчестерширдегі туған жеріне, үйлеріне және Бромсгроувтағы мектебіне де тақталар орнатылды. Соңғыларын 1973 жылы қалада құрылған Хаусман қоғамы ұйымдастырды. Тағы бір бастама – Бромсгроув қалалық көшесіндегі мүсін, онда ақын қолында таяқпен басып келе жатқандай бейнеленген. Бұл мүсінді жергілікті суретші Кеннет Поттс жасаған, ол 1985 жылдың 22 наурызында ашылды. Вурчестерширдегі ескерткіш тақталар 1996 жылы «Шропшир жігіті» поэмасының жарық көргеніне 100 жыл толуына орай орнатылды. Сол жылдың қыркүйек айында Вестминстер аббаттығындағы Ақындар бұрышында мемориалдық терезе орнатылды. Келесі жылы Том Стоппардтың «Махаббаттың тууы» атты пьесасының тұсаукесері өтті, пьесаның негізгі тақырыбы Хаусман мен Мозес Джексон арасындағы қарым-қатынас болды. Оның туғанына 150 жыл толуы қарсаңында, Лондон университеті 2005 жылы классикалық тақырыптар бойынша Хаусман лекцияларын ашты, бастапқыда екі жылда бір рет, ал 2011 жылдан бастап жыл сайын өткізілді. 2009 жылы мерейтой кезінде «Шропшир жігіті» поэмасының жаңа басылымы жарық көрді, онда жергілікті фотограф Гарет Томас түсірген Шропширдің әртүрлі аймақтарының суреттері енгізілді. Басқа да шаралардың ішінде Вон Уильямстың «Венлок үстінде» және Гурнидің «Лудлоу және Тем» шығармалары Сент-Лоренс шіркеуінде (Лудлоу) орындалды.

Хаттар жинағы

А. Э. Хаусманның хаттары, құраст. Генри Маас (1971)
А. Э. Хаусманның хаттары, құраст. Арчи Бернетт (2007)