Кіріспе

Амаргоза аңғары – Амаргоза өзенінің оңтүстікке қарай ағып өтетін аңғары, Невада штатының оңтүстік-батысы мен Калифорния штатының Иньо округінде орналасқан. Оның оңтүстік жағы "Амаргоса өзені аңғары" немесе "Текопа аңғары" деп те аталады. Аңғардың ең солтүстік нүктесі Беатти (Невада), ал ең оңтүстік нүктесі Текопа (Калифорния), осы жерде Амаргоза өзені Амаргоза каньонына құяды.

География

Амаргоса аңғары ("Аңғар") Бассейн және Таулы Жер провинциясы ("Провинция") ішінде орналасқан. Бұл провинцияға биіктіктің күрт өзгеруі тән, оның ішінде тар жарылысқан тау тізбектері мен жазық, құрғақ аңғарлар немесе ойпаттар кезектесіп орналасқан. Провинцияға тәндейді, Аңғар солтүстіктен оңтүстікке қарай ұзын, ал шығыстан батысқа қарай тар. Ол Өлім аңғарының шығысында, Амаргоса жотасы мен Қорым тауларымен бөлініп жатыр. Аңғар Провинцияның Мохаве шөлі аймағында орналасқан. Тарырақ шекараланған Амаргоса шөлі Аңғардың шығыс бөлігін құрайды.

Тарихқа дейінгі дәуір

Адамдардың алғаш рет Амаргоза шөліне қашан қоныстанғаны белгісіз. Кем дегенде 10 000 жыл бұрынғы, соңғы мұз дәуірінің соңына дейінгі ежелгі тұрақтар табылды. Аңғардағы археологиялық қалдықтарды жаңадан зерттеу нәтижесінде, бұл жерді аборигендер бұрынғы есептеулерден гөрі ауқымдырақ пайдаланғаны анықталды. Шамамен 1000 жылға дейін, тіпті одан да ертерек мерзімдерге жататын қыш ыдыстар мен басқа да заттар табылған. Он тоғызыншы ғасырда Амаргоза аңғарында екі үнді тайпасы қоныстанды: Оңтүстік Пайют және Батыс Шошон. Екеуі де қиын жағдайларда тіршілік табуда шебер болды, жабайы өсімдіктермен және жабайы аңдармен күштенді.

Еуропалық барлау

Ескі испан жолы және кейіннен Ескі Мормон жолы немесе Тұзды көл жолы деп аталған керуен жолы Амаргаса алқабының оңтүстік жағынан өтіп, қазіргі Текопаның шығысындағы Рестинг Спрингстен бастап, Текопадан 7 миль төменде, Амаргаса өзенінің (кейін Салерат ағысы деп аталған) шатқалының шығыс жағалауындағы Уиллоу Спрингке дейін созылды. Бұл жол Қытай ранчосының аузынан жоғары орналасқан.

Доннер тобының 1847 жылы Сиерра-Невада тауларындағы апатты қысынан кейін, Калифорнияда алтынның табылуы туралы хабарлар жарияланбас бұрын, 1849 жылдың қазан айында шамамен бір топ адам Тұзды көлге келді. Олар Сан-Бернардино – Лос-Анджелес аймағына бару үшін капитан Ханттың басшылығымен ұйымдасты. Доннер жолының қаупінен құтылудың ең жақсы жолы – Сиерраның оңтүстігінен айналып өтуге тырысу еді. Ескі испан жолын бұрын индейлер, саудагерлер, зерттеушілер және таушылар ғана қолданған, ол жылқы мен жүк көліктеріне қолайлы, бірақ қиын жол болатын. Бұл жол Санта-Феден Солтүстік көлге дейін, содан кейін Сан-Диегоға дейін таулардың жиегімен оңтүстікке қарай созылды және Кабеза де Ваканың ел арқылы саяхаттап өткен кезінен бері қолданылып келді. Солтүстік көл аймағынан кетіп бара жатқанда, оларды капитан Смит есімді жетекші басқарған басқа топ кездестірді. Ол оларға оңтүстік шөлдері арқылы өтетін, керуендерге қолайлы тікелей жол бар екенін сендірді және Джон К. Фремонттың зерттеу картасының көшірмесін көрсетті. Картаның үлкен бөлігі, сол кезде "Ұлы Америка шөлі" деп аталған, бос қалдырылып, үстіне "зерттелмеген" деген сөз жазылған. Смиттың досы Барни Уорд осы картаға жануарлар үшін жайылымдар мен Оуэнс өзені мен Оуэнс көлінің таза суының сипаттамасын салған жолды қосты. Бұл жол сол кездегі белгісіз Өлім алқабының солтүстігінен және батысынан өтетін еді. Содан кейін Уолкер өткелі арқылы Калифорнияға. Айынып тұрғаны, бұл картада Лос-Анджелесқа дейінгі Ескі испан жолының солтүстігінде, Неваданың орталық бөлігінде шығыстан батысқа қарай созылған ойдан шығарылған тау тізбегі көрсетілген. Көшпенділердің су мен бұқаларға шөп табу оңай болады деген болжаммен, олардың белгіленген жолды тастап кетуіне осы жоқ тау тізбегі себеп болған болуы мүмкін. Кейінірек Неваданы зерттеу және картаға түсіру Неваданың орталық бөлігіндегі барлық тау жоталары солтүстік-оңтүстікке қарай, Беннет Арканий тобының бағытталған жолымен тікелей өтетінін көрсетті. Бұл топты Уильям Л. Мэнли, пастор Джеймс Бриер және Асахель Беннет басқарды, олардың барлығы тәжірибелі ауылдық тұрғындар және Висконсин фермасынан келген шаруалар еді. Олар Смит картасымен бірге баруға келісіп, тәуекелге бел буды. Хант қарсылық білдірді, бірақ қажет болғанша қалуға келісті. Солтүстік көлді тастап кеткеннен кейін Смит тобы мен олардың жетекшісі Хант керуен жолының өтуі қиын болғандықтан, аз батыл көшпенділердің негізгі тобынан бөлініп кетті. Смит пен Хант екеуі де Өлім алқабының айналасындағы қиын, бірақ жылдам сапарлардан кейін өздерінің топтарымен бірге Сан-Бернардиноға келді. Мэнли, Бриер және Беннетт Амаргаса шөлімен жүрді. Оларға Уэйд отбасы тобы да еріп келді. Олар бір күн күтіп, оларға барлау немесе жол жасау қажет болмады, сондықтан Уэйдтер басқаларға қарағанда оңай сапар жасады. Эш-Медоуздан шыққаннан кейін олар Амаргаса жотасынан өтіп, Фурнас-Крик-Вош арқылы Өлім алқабына түсті, онда олар тез арада алқаптың түбінде батты. Олардың көптеген өгіздері жем-шөптің жетіспеуінен өлді және олар қозғалмай қалды, қалған жануарлар аштықтан өліп, батысқа және оңтүстікке қарай таулар арқылы керуендерді тартуға тым әлсіз болды, тіпті өткел табылса да. Уэйдтер, соншалықты жаман емес, тез оңтүстікке бұрылып, өздерін алқаптан қауіпсіз жерге шығарды, мүмкін Wingate Wash арқылы. Мэнли, Бриер және Беннетт тобы Мэнли мен оның серігі Джон Хейни Роджерсті көмекке аңғардан оңтүстікке жіберді. Бриерлер Панаминттерден қауіпсіз өтіп, батырлық көрсетті, ал Беннеттер сумен, бірақ азық-түліксіз күймелерінің айналасында күтті. Төрт аптадан кейін, Мохаве шөлінің арғы жағында Ранчо Сан-Францискоға (шамамен 500 миль) оралып, сапарға шыққаннан кейін. Лос-Анджелестің солтүстігіне қарай 30 миль қашықтықта) Мэнли & Роджерс азық-түлікпен және бір қашармен оралды (қайта оралғанда тағы үш жылқы қайтыс болды), ал Беннет пен Аркане отбасылары қалған өгіздерін "Өлім алқабы" деп атаған жерден жүріп, аттап шықты. Өлім алқабының өзінде 1949 жылы көшіп келгендердің арасында бір ғана адам қайтыс болған көрінеді, ол капитан Калвервелл. Мэнли мен Роджерстің оралуына екі апта қалғанда, шағын топ оңтүстік-батысқа қарай жүріп шығуға тырысты, және орта жастағы капитан Калвервелл жас және күшті адамдармен бірге жүре алмады және Беннет/Аркане тобына қайта оралуға мәжбүр болды. Ол жетпеді және сусызданудан қайтыс болды. Оның денесі Мэнли мен Роджерс Ранчо Сан-Францискодан оралғанда Беннет лагерінен бірнеше миль жерде табылған. Беннет/Аркане тобымен бірге саяхаттап жүрген басқа көшпенділер тобының екі мүшесі, Джейхавкерлер, Панаминт жотасының батысындағы жолда қайтыс болды; олардың есімдері Мэнлидің күнделігінде Мистер Фиш және Мистер Ишам деп көрсетілген. Көшпенділердің басты мақсаты Калифорниядағы алтын асығуға қосылу болғанымен, 1849 жылғы асығу Невададағы Комсток кенінің күміс асығуынан гөрі аз табысты болды.

Қазіргі заманғы дамуы

Амаргоза аңғары даулы Юка тауы қоймасының жанында орналасқан. Бұл АҚШ Энергетика министрлігінің (DOE) федералды жерге салынған, жоғары деңгейдегі ядролық қалдықтарды сақтауға арналған мекемесі. Президент Джордж Буш 2002 жылғы 23 шілдеде 87-ші бірлескен резолюцияға қол қойып, DOE-ге Юка тауында құрылыс жұмыстарын жалғастыруға рұқсат берді, бірақ нысан 2012 жылға дейін радиоактивті материалдардың алғашқы партияларын қабылдамайды деп күтілді. Құрылыстың негізгі кіреберісі Амаргоза аңғарында, сақтау туннельдерінен оңтүстікке қарай шамамен 14 миль (23 км) жерде болады. 2009 жылы президент Барак Обама бұл қойманы ядролық қалдықтарды ұзақ мерзімді сақтау орны ретінде қарастыру тоқтатылғанын мәлімдеді. 2009 жылы неміс компаниясы Solar Millennium Амаргоза аңғарында күн энергиясын жылуға айналдыратын электр стансасын салу жоспарларын жариялағанда су құқықтарына байланысты дау туындады. Бұл жоба аңғардың жер асты суының 20% көлемін қажет ететін еді. Amargosa Farm Road Solar Project – Невада штатының Най округінде 36° 34' 31.52"N, 116° 29' 35.52"W координаталарында орналасқан, жобаланған 500 мегаватттық (МВт) күн электр стансасы. Бастапқыда күн энергиясын шоғырландыру (CSP) жобасы ретінде жобаланған, кейіннен фотоэлектрлік (PV) технологиясына көшірілді. Solar Millennium банкротқа ұшырап, жоба тоқтап қалды. 2013 жылы First Solar жеке меншіктегі жерге 65 МВт-тық кішкентай PV стансасын салуды ұсынды.

Климат

Амаргаса аңғарының климаты қоңыржай шөлдік климатқа ие, жаз айларында өте ыстық, ал қыстары қоңыржай болады. Амаргаса аңғарында тіркелген ең жоғары температура 2002 жылдың 9 шілдесінде 118°F (47.7°C) болса, ең төменгі температура 1990 жылдың 22 желтоқсанында 6°F (14.4°C) тіркелген. Жылдық орташа жауын-шашын мөлшері 4,29 дюймді құрайды.

Көлік

Амаргоса аңғарының негізгі көлік артериялары – АҚШ 95-ші бағыты, ол солтүстік-оңтүстікке (Амаргосадан өтетін бағыты солтүстік-батыс, оңтүстік-шығыс) Лас-Вегас пен Риноны байланыстырады, және 373-ші штаттық бағыты, ол Амаргоса аңғарынан Калифорния штатының 127-ші бағыты арқылы Өлім аңғарының қиылысына дейін солтүстік-оңтүстік бағытта жалғасады.

Демалыс

Ash Meadows Ұлттық қорықшасы шамамен 23,000 акр (93 км²) көктем суларымен толыққан ылғалды жерлерді қамтиды және оны АҚШ Балық және жабайы табиғат қызметі басқарады. Бұл қорықшада әлемнің басқа еш жерінде кездеспейтін кем дегенде 24 өсімдік және жануар мекендейді. Қазіргі уақытта төрт балық (Шайтанның тесігінен табылған балық, Амаргаса балығы, Жылы бұлақтың балығы және Аш-Медоус балығы), бір жәндік (Аш-Медоус наукориді) және бір өсімдік (Амаргоса нитерворты) жойылу қаупі төніп тұрған түрлер ретінде тіркелген. Ash Meadows NWR-ге Амаргоза аңғарындағы SR 373 тас жолымен, Кристалл, Неваданың жанындағы SR 160 тас жолымен немесе Пахрамптан батысқа қарай Белл Виста жолы арқылы кіруге болады. Қорықшаға кіреберістерде жол көрсеткіштері орнатылған. Биг Дюн – бұл құм төбелерінен тұратын құрылым, оның биіктігі қоршаған жерден шамамен 300 фут (91 метр) жоғары. Дюналық құрылым мен оны қоршаған жерді BLM басқарады және моторизацияланған және моторизацияланбаған демалысқа арналған. Биг Дюнға 95 тас жолынан оңтүстікке қарай шамамен 4 км жердегі Валли-Вью жолы арқылы кіруге болады. Текопа ыстық бұлақтары табиғи ыстық сулармен толыққан жеке ванналарда шомылуға бірнеше мүмкіндік ұсынады.