Кіріспе

Невада штатындағы ұлттық парк, АҚШ

Ұлы Бассейн ұлттық паркі – 1986 жылы құрылған, Неваданың шығыс-орталық бөлігінде, Юта штатының шекарасына жақын, Уайт Пайн округінде орналасқан американдық ұлттық парк. Паркке көбінесе Невада штатының 488 тас жолы арқылы кіріледі, ол Невада штатының 487 тас жолы арқылы Бейкер шағын қаласынан өтіп, 6 және 50 АҚШ тас жолдарымен байланысады. Парк атауын Сиерра-Невада және Васатч таулары арасындағы құрғақ, таулы аймақ – Ұлы Бассейнден алған. Бұл аймақ топографиялық тұрғыдан Бассейн және Жота аймағы деп аталады. Парк Лас-Вегастан шамамен 467 километр (290 миль) солтүстікке қарай орналасқан және жабайы табиғатты қорғаумен қатар, бірнеше жабдықталған кемпинг алаңдары мен жабайы кемпингке мүмкіндіктер бар. Хайленд Ридж Жайлы даласы Ұлы Бассейн ұлттық паркімен іргелес жатыр. Бұл екі қорғалған аймақ Шығыс Неваданың 590 шаршы километр (227,8 шаршы миль) бассейн жерлерінде жабайы жануарларға біртұтас тіршілік ету ортасын және қорғауды қамтамасыз етеді.

Флора

Ұлы бассейн ұлттық паркі мен көршілес аңғарларда қылқан жапырақты ағаштардың он бір түрі және 800-ден астам өсімдік түрі табылған. Келушілер орталығының маңында жусан, тұздық, жалғыз жапырақты пиньон және Юта шатырқы сияқты өсімдіктер басым. Биіктеп жатқан жерлерде тау шалғындары, ақ шырша, діңгек, Еңгелман шыршасы және ірі Пондероза қарағайлары өседі. Ағаштардың шекарасында төмен бойлы, нәзік өсімдіктер мен тасты тік жарлар кездеседі. Паркте бірнеше эндемикалық өсімдік түрлері бар, олардың ішінде Уилер тауының құмшаңы және Холгремнің гречихасы. Ұлттық парктегі Уилер шыңының жанындағы ағаштар шекарасында өскен, кем дегенде 5000 жылдық Ұлы бассейн қылқан жапырақты қарағайы – ең көне клондалмаған организм. Ол 1964 жылы аспирант пен АҚШ Орман шаруашылығы қызметкерлері зерттеу мақсатымен кесіп тастады. Оған құдайлардан от ұрлап, адамзатқа сыйлаған мифологиялық кейіпкердің есімімен – Прометей деген ат берілді.

Геология

Көптеген тау жыныстары кембрий кезеңінде қалыптасты, сол кезде аймақ Лоренция деп аталатын континенттік құрлықтың шетінде жатқан. Бұл тау жыныстары кембрийлік қабаттарды қамтиды. Палеозой дәуірі дамыған сайын, бірнеше күшейген геологиялық оқиғалар болды, оның ішінде қайталамалы жарылыстар, және одан кейін метаморфты ядролық кешеннің жоғары көтерілуіне байланысты орогенездер орын алды, нәтижесінде мафикалық және риолиттік дикелер мен силлдер пайда болды. Орта және кейінгі кембрийде кең ауқымды вулканизм болды, бұл аймақтың көтерілуіне қосымша үлес қосты. Бұл сондай-ақ екінші блокты жарылыс кезеңіне әсер етті, онда жылан жотасында конгломераттар, күл ағындары және туфтар жиналды. Ылғалды жотаның екі жағындағы жеке жарылыс беттері жұқарып, созылып, үздіксіз және үзіліспен қозғалыстар орын алды. Үңгірдің ұзындығы шамамен екі мильді құрайды, бұл оны Невада штатындағы ең ұзын үңгір етеді. Парк үңгірдің екі түрлі экскурсиясын ұсынады: 0,6 мильдік экскурсия шамамен 90 минутқа созылады және 0,4 мильдік экскурсия шамамен 60 минутқа созылады. Басқа жануарлар да үңгірді пайдаланады, бірақ тамақ іздеу үшін оны тастап кетуі керек. Оларға суыртықтар, егеуқұйрықтар, құрғақ егеуқұйрықтар және бірнеше түрлі жартастар жатады. Ұлы алапта тек жәндіктермен қоректенетін жартастар ғана кездеседі. Ұлы бассейн ұлттық паркі аумағында кем дегенде 10 түрлі жартас табылды, оның ішінде Таунсендтің ірі құлақты жартасы да бар.

Жолдар

Паркте 12 жол бар. Жолдар 6825 фут (2080 м) биіктіктегі қысқа табиғат жолдарынан (Маунтин Вью Табиғат жолы) бастап, 10160 фут (3097 м) биіктіктен басталатын Уилер шыңына дейінгі жолға дейін әртүрлі. 1882 жылы жасалған және 2014 жылы парктегі шаған ағашына сүйеніп табылған "Естен кеткен Винчестер" мылтығы Ұлы Бассейн келушілер орталығында қойылған. Екі орталықта да парк геологиясы, табиғи және мәдени тарихы туралы көрмелер, сондай-ақ бағдарламалық фильмдер көрсетілетін театрлар бар. Парк құрғақ аймақта орналасқан және жылдың көп бөлігінде жауын-шашын өте аз болады. Жауын-шашынның көп бөлігі қысқы қар немесе жазғы дауылдар түрінде жауады. Бұл аймақтағы барлық жауын-шашын буланып кетеді, жер астына сіңіп кетеді немесе көлдерге ағып түседі, яғни бұл аймақ эндореялық. Су мұхитқа жетпейді. Қыстар салқын, ал жаздар қоңырдан ыстыққа дейін ауысады. Ауа райы, әсіресе қалың жерде немесе Уилер шыңының биік жерлерінде тез өзгеруі мүмкін. Леман үңгірлерінде жыл бойы температура тұрақты және ылғалдылық 90% құрайды. Климат парк ішінде биіктікке және орналасқан жерге байланысты өзгереді. Төмендегі мәліметтер тек Леман үңгірлері келушілер орталығы үшін берілген. Биік жерлерде температура салқын және жауын-шашын көп, ал төмен жерлерде ыстық және құрғақ.