Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Аризона штатындағы тау тізбегі, АҚШ тау тізбегінің солтүстігіндегі әдемі және геологиялық құрылымдар.
Mountain range in Arizona, United States
the photogenic and geologic formations, in the range's north
Чирикауа таулары массиві – Аризонаның оңтүстік-шығысындағы ірі тау тізбегі. Ол АҚШ-тың батыс және оңтүстік-батысы, сондай-ақ Мексиканың солтүстік-батысында орналасқан Бассейн және Жолдау провинциясының бір бөлігі. Тау тізбегі Коронадо ұлттық орманның құрамына кіреді. Ең биік нүктесі – Чирикауа шыңы, теңіз деңгейінен 9759 фут (2975 метр) биіктікте, айналасындағы аңғарлардан шамамен 6000 фут (1829 метр) жоғары орналасқан. Бұл тау жотасы атауын осы аймақта мекен еткен Чирикауа апачтарының есімімен байланысты. Чирикауа таулары және олармен байланысты басқа да тау тізбектері, батыстағы Sulphur Springs аңғары және шығыстағы San Simon аңғарымен бірге Оңтүстік-Шығыс Аризонадағы Кочиз округінің шығыс бөлігін құрайды. Педерегоса таулары Чирикауа тауларының оңтүстік жағында, ал Свисшельм таулары оңтүстік-батыста орналасқан. Чирикауа тауларының солтүстік-батыс жағы Апачи асуы мен Форт Боуи ұлттық тарихи ескерткішінен әрі Дос Кабезас таулары ретінде жалғасады. Чирикауа тауларына және Коронадо ұлттық орманға кіруге солтүстіктен Уиллкокс, оңтүстіктен Дуглас және шығыстан Родео қалалары арқылы болады. Тау тізбегінің бір бөлігі Коронадо ұлттық орман басқаратын Чирикауа даласының құрамына кіреді.
The Chiricahua Mountains massif is a large mountain range in southeastern Arizona which is part of the Basin and Range province of the west and southwestern United States and northwest Mexico; the range is part of the Coronado National Forest. The highest point, Chiricahua Peak, rises 9759 feet (2975 m) above sea level, approximately 6000 feet (1829 m) above the surrounding valleys. The range takes its name from the Chiricahua Apaches native to the region. The Chiricahua Mountains and other associated ranges, along with Sulphur Springs Valley on the west and the San Simon Valley on the east, form the eastern half of Cochise County in southeast Arizona. The Pedregosa Mountains are found at the southern end of the Chiricahua Mountains, while the Swisshelm Mountains are located to the southwest. The northwest end of the Chiricahua mountains continue as the Dos Cabezas Mountains beyond Apache Pass and the Fort Bowie National Historic Site. Access to the Chiricahua Mountains and Coronado National Forest is through Willcox from the north, Douglas from the south, and Rodeo from the east. Part of the range lies within the Chiricahua Wilderness, managed by the Coronado National Forest.
Тарих
Чирикауа тауларының маңында адамның табылуының ең ерте дәлелі – Дугластың солтүстігіндегі Раккер өзенінің саласы Уайтвотер Дроуде орналасқан Дабл Адоб сияқты Кловис археологиялық орындары. Содан кейін, б.з.д. 3000–200 жылдар аралығында өмір сүрген тағы бір керамикаға дейінгі мәдениет – Кочиз мәдениеті, Чирикауа тауларының айналасындағы, оның ішінде Кейв Крик каньонында анықталды. Керамикаға көшуден кейін Моголлон мәдениетіне және оның жергілікті нұсқасы – Мимбрес мәдениетіне тән артефакттар табылды. Бұл жәдігерлер б.з.д. 150 – 1450 жылдар аралығын қамтиды. Чирикауа апачилері сияқты басқа да жергілікті халықтардың келуі, соның ішінде көшбасшылары Кочиз бен Джеронимо 19 ғасырдың соңында күштеп шығарылғанға дейін осы аймақты мекендеді. Чирикауа атауының тауларға Опата тайпасы берген Чиви Кави атауынан шыққандығы айтылады, ол «Түркия тауы» деген мағынаны білдіреді. Бұрын Чирикауа аймағында жабайы түйеқұстар көптеп кездесетін. Чирикауа тауларындағы алғашқы тіркелген кен өндіру құқығы 1881 жылы тіркелген «Жасырын қазына» деп аталатын талапқа жатады, ал кен өндіру 1920 және 1950 жылдары ең қарқынды болды, кейіннен үзіліспен жалғасты. Соңғы кезде Чирикауа тауларын адам сатушылар мен есірткі картельдері пайдаланады, олар шекаралық күзеттің іс-қимылдары туралы ескерту үшін тау шаңқаларына бақылаушыларды орналастырады.
The earliest evidence of humans in the vicinity of the Chiricahua Mountains are Clovis archeological sites such as Double Adobe Site in the Whitewater Draw tributary of Rucker Creek north of Douglas. Subsequently, the Cochise culture another pre ceramic based culture spanning 3000–200 BCE was defined from sites around the Chiricahua Mountains, including Cave Creek Canyon. Following the transition to ceramics, artifacts characteristic of both Mogollon culture and its local variants, the Mimbres culture, are found. These relics span the period from 150 BCE – 1450. The influx of other indigenous peoples, such as the Chiricahua Apaches, including the leaders Cochise and Geronimo occupied the area until forced removal in the late 19th century. The name Chiricahua is believed to originate from the Opata name for the mountains, Chiwi Kawi, meaning "Turkey Mountain". The Chiricahuas were once known for an abundance of wild turkeys. The first recorded mining claim in the Chiricahua Mountains was the Hidden Treasure claim filed in 1881, and mining has continued intermittently to the present with the greatest periods of activity occurring in the 1920s and 1950s. More recently, the Chiricahuas have fallen into use by people smugglers and drug cartels, who position lookouts on their peaks to warn of Border Patrol activities.
Геологияға шолу
Чирикауа таулары – Бассейн мен Жұдырық аймағының көтерілген құрылымдық блогы. Тауларда 35-25 миллион жыл бұрын болған жанартаулық жарылыстар мен интрузиялар нәтижесінде пайда болған кальдера кешенінің төңірегінде кембрийлік негізгі тау жыныстары, палеозой және бор кезеңдерінің шөгінді тау жыныстары кездеседі. Соңғы ірі жарылыс 27 миллион жыл бұрын Түркия арығы кальдерасын жасады және 610 метрлік (2000 фут) вулкандық күлдің қабатын түсірді, ол бірігіп риолит туфына айналды. Кейіннен болған эрозия нәтижесінде орманнан аспайтын тас тіректері мен тас бағаналары, худулармен жабылған тау қыраттары қалыптасты. Чирикауа ұлттық ескерткішінде сақталған осы табиғи құрылымдар риолит каньоны туфынан тұрады. Порталдың оңтүстігінен оңтүстік-шығысқа қарай, Парадайз арқылы және Дос-Кабесас тауларына дейін созылатын, бір-екі шақырым енді шөгінді тау жыныстарының белдеуі минералдық кендердің көзі болып табылады.
The Chiricahua Mountains are an uplifted structural block of the Basin and Range. The mountains contain Precambrian basement rocks, Paleozoic and Cretaceous sedimentary rocks around a caldera complex formed by volcanic eruptions and intrusions 35–25 million years ago. The last major eruption, 27 million years ago, created the Turkey Creek Caldera and laid down 2000 feet (610 m) of volcanic ash which fused into welded rhyolite tuff. Subsequent erosion has created mountain ridges covered in stone spires and stone columns, hoodoos, that rise up out of the forest. These natural features, preserved in the Chiricahua National Monument, are composed of Rhyolite Canyon Tuff. A one to two mile wide band of sedimentary rock running southeast to northwest from south of Portal through Paradise and up to the Dos Cabezas Mountains is the source of mineralized deposits.
Флора мен фауна
Чирикауа таулары – көптеген аспан аралдарынан құралған, биологиялық түрлерге бай аймақ. 9 тіршілік аймағының бесеуі осы Чирикауа тауларында кездеседі. Чирикауа тауларында үш жүз жетпіс бес түрлі құс тіркелген; олардың кейбіреуі негізінен Мексикаға тән түрлер, және оңтүстік Аризона олардың таралған аймағының солтүстік шегі болып табылады. Басқа да ерекше жануарларға оцелот, ягуар, тау арыстандары, қара аюлар және аққұйрықты бұғылар жатады. АҚШ-та қалған соңғы ягуардың осы жерде болуы мүмкін, оны жануарлар дүниесін қорғау мамандары Сомбра деп атаған. Чирикауа тауларының негізі теңіз деңгейінен шамамен 3600 фут (1097 метр) биіктікте орналасса, тау жотасының биіктігі шамамен 6000 футқа (1829 метр) жетеді. Тау жотасының төменгі бөлігін жазықтар мен шөл далалар жабады, ал ең биік жерлерде ponderosa қарағайы мен Дуглас шыршасы өседі. Шығыс жағындағы Кев Крик каньонында Америка табиғи тарих мұражайының оңтүстік-батыс ғылыми-зерттеу станциясы және Портал мен Парадайс кішкентай қалалары орналасқан.
The Chiricahua Mountains are a bio diverse area which is composed of numerous sky islands. Five of the 9 life zones are found in the Chiricahua Mountains. Three hundred and seventy five avian species have been recorded from the Chiricahua Mountains; some are largely Mexican species for which southern Arizona is the northern limits of their ranges. Other animals of note include ocelots, jaguars, mountain lions, black bears, and white tailed deer. Of note is that perhaps the last remaining jaguar in the United States is found here, a male named Sombra by wildlife officials. With the base of the Chiricahuas at about 3600 feet (1097 m), the range covers about 6000 feet (1829 m) in elevation. Grasslands and desert cover the base of the range, with ponderosa pine and Douglas fir at the highest elevations. Cave Creek Canyon on the east side is home to the American Museum of Natural History Southwest Research Station and the small towns of Portal and Paradise.