Кіріспе
Америка Құрама Штаттарының су асты кемесі
"Биллфиш" (Billfish) – "Балау" классына жататын су асты кемесі. Америка Құрама Штаттары Әскери-теңіз күштері тарихында "гар" немесе "марлин" сияқты, ұзын мұрынға ие балықтардың жалпы атауын алған алғашқы кеме. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде "Биллфиш" 1943 жылдың 12 тамызынан 1945 жылдың 27 тамызына дейін сегіз әскери патрульге қатысты. Осы патрульдер барысында ол жалпы салмағы 4074 тонна болатын үш жапондық жүк кемесі мен бес шағын кемені баттырды. Кеме жетінші және сегізінші әскери патрульдерінің бір бөлігін одақтастардың әуе шабуылы кезінде Жапония жағалауында құтқару қызметінде өткізді.
Құрылыс және іске қосу
Billfish 1941 жылғы 15 желтоқсанда тапсырыс берілді. Оның корпусы 1942 жылғы 23 шілдеде Мэн штатындағы Портсмут теңіз кеме жасаушылығында салынды. 1942 жылғы 12 қарашада Льюис Паркс ханымның (лейтенант-командир Льюис Паркстың әйелі) қолдауымен суға түсірілді және 1943 жылғы 20 сәуірде командир-лейтенант Фредерик С. Лукас, кіші, басқаруымен құрамына қабылданып, қызметке кірісті.
1943 жылдың сәуір-тамыз айлары
"Биллфиш" кемесі АҚШ-тың шығыс жағалауында сынақ жүргізуді бастады. Ол 1943 жылғы 24 мамырда Нью-Лондоннан (Коннектикут штаты) Ньюпортқа (Род-Айленд штаты) келді, содан кейін 28 мамырда Ньюпортта торпедалық сынақтардан кейін Ньюпорттан Нью-Лондонға қайта оралды. 12 сағат бойы суға түсу офицерінің міндетін атқарғаннан кейін, Раш суға түсуді басқаруды кіші офицерге тапсырып, командалық міндетін өз мойнына алды. Ол бағытты дәл бұрып, "Биллфиштің" бұрынғы траекториясымен кері жүруіне мүмкіндік берді, мұнайдың қалқып жатқан дағын жапқыш ретінде пайдаланып, жапондықтарға оның іздерін табу мүмкіндігін жойды. 1944 жылғы 24 сәуірде сағат 13:37-де ол жақындап келе жатқан одақтас екі қозғалтқышты бомбалаушы ұшақты байқады, ол оны жапондық су асты кемесі деп қате түсінді және тану сигналына жауап ретінде, 100 фут (30 м) тереңдікке шұғыл суға түскенде оны пулеметтен атып түсірді. "Биллфиш" тағы да шұғыл суға түсіп, 150 фут (46 м) тереңдікке батты. "Биллфиш" тағы да Дарвинден шығып, Мариан және Каролин аралдары арасындағы және олардың маңындағы суларда патрульдеуге кірісті. 1944 жылғы 2 мамырда ол жойғыш және мина тастаушы кемелермен бірге жүретін жапондық жүк кемесіне жақын келді, бірақ жапондық кемелер кенеттен және күрт бағыттарын өзгертті, бұл оған торпедаларды іске қосуға мүмкіндік бермеді. 1944 жылғы 21 мамырда су астында жүргенде, "Биллфиш" төрт кемелі жапондық конвойының жолына түсті, оған төрт су асты кемелерді ұстаушы кеме сүйемелдеп жүрген. "Биллфиш" шабуылға дайындалды және екі ең үлкен кемеге алты торпеда атты. "Биллфиштің" патрульдік есебіне сәйкес, үш торпеда бір кемені түбіне жіберді, ал біреуі екінші кемеге тиіп, оны ауыр зақымдады, ал тереңдік зарядтары "Биллфишті" тереңге мәжбүрледі, бірақ соғыстан кейін жапондық деректерді талдау оны батыруды растамады. 1943 жылғы 22 мамырда "Биллфиш" үлкен жапондық су асты кемесін көріп, оны шабуылға дейін алты сағат бойы іздеді. Содан кейін ол оқтан төрт торпеда атып жіберді. Үшеуі жапондық су асты кемесі соңғы сәтте бағытын өзгерткендіктен, сәтсіз аяқталды. Төртіншісі түтікке ілініп қалды және оны екінші, әлдеқайда күшті, қысылған ауамен босатуға тура келді. Жапондық су асты кемесі суға батып, қашып кетті. "Биллфиштің" нысанасы кейде жапондық I 43 су асты кемесі ретінде анықталды, бірақ I 43 сол кезде әлі құрылыс кезеңінде болды. 1944 жылғы 26 мамырда "Биллфиш" тағы бір жапондық су асты кемесін байқады, бірақ шабуылға қолайлы жағдайға түсе алмады. Кейіннен, екі жапондық әуе шабуылынан аман қалғаннан кейін, "Биллфиш" 5 маусымда Гавайиге бет бұрып, 13 маусымда Перл-Харборға жетті.
Бесінші әскери қарауыл
Жылдам жөндеуден кейін, "Биллфиш" Пёрл-Харбордан командир Стэнли П. Мозлидің басқаруымен бесінші соғыс патрулін бастады. Командир Мозли "Биллфиш" су асты кемесінде болды. Оған "Гринлинг" және "Сейлфиш" су асты кемелері де қосылды. Су асты кемелері Гавай аралдарының солтүстік-батысындағы Мидуэй атолында тоқтады, содан кейін Лусон бұғазындағы патрульдік аймағына бет алды. 1944 жылдың 7 тамызында "Сейлфиш" жапондық конвойды анықтағанын хабарлағаннан кейін, "Биллфиш" 300 фут (91 метр) болатын жүк кемесіне төрт торпедадан атып шабуыл жасады. Бірақ жүк кемесі торпедалардың іздерін байқап, олардан қашып құтылды. Соңынан эскорттық кемелердің тереңдік зарядтарынан жасаған шабуылы "Биллфишті" тереңге түсуге мәжбүр етті және конвойға қарсы тағы бір шабуыл жасауына кедергі келтірді. Патруль кезінде бірнеше жапондық ұшақтар "Биллфишке" шабуыл жасады, бірақ ол зақымданусыз және құрбансыз құтылды. 1944 жылдың қыркүйек айының басында ол патрульдік аймағынан шығып, Мариана аралдарындағы Сайпан арқылы Маршалл аралдарындағы Маджуро атолына жол тартты, онда 1944 жылдың 13 қыркүйегінде жетті.
Алтыншы әскери қарауыл
Маджуро атоллында жөндеуден өткеннен кейін, «Биллфиш» 1944 жылғы 6 қазанда өзінің алтыншы әскери патруліне шықты, бағыты – Вулкан аралдары. Ол Жапонияның Отан аралдарына жасалған шабуылдарда қолдау көрсету үшін күзетшілік міндетін атқарды, бұл шабуылдарды АҚШ Әскери Әуе күштерінің Мариан аралдарында орналасқан B-29 «Суперфортресс» бомбалаушылары жүзеге асырды. 1944 жылғы 21 қазанда ол Рюкю аралдарына ауысты, онда 1944 жылғы 4-5 қараша түнде 10 кемеден тұратын жапондық конвойды көріп қалды. Судың тереңдігі шабуыл үшін жапондық кемелерге жақындау әрекеттерін қиындатты. 1944 жылғы 7 қарашада таң атқаннан кейін «Биллфиш» төрт әскери кемемен сүйретілетін бес жапондық сауда кемесінен тұратын конвойды байқады және сол түнгі сағат 22:00-ден кейін үш торпеданы оқтап, екі кемені нысанаға алды. Торпедалардың жарылғанын естіместен бұрын, «Биллфиш» кері бұрылып, артқы торпедалық құбырларынан тағы төрт торпеда атып жіберді. Патрульдік есебінде екі торпеда конвойдағы ең үлкен сауда кемесіне тигені айтылған, бірақ эскорт кемелері тереңдік зарядтарымен қарсы шабуыл жасағандықтан шабуылдың нәтижелерін байқау мүмкін болмады, бұл оны ең тереңдікке дейін түсірді. Соғыстан кейін жапондық деректерді талдау көрсеткендей, сол күні суға батқан кемелер туралы мәлімет жоқ, бірақ ол конвойдағы бір немесе бірнеше кемеге ауыр зақым келтірген болуы мүмкін. Сол түні, 1944 жылғы 8 қарашада таңертеңгі сағаттарда «Биллфиш» 2500-3000 тонналық екі мачталы кемеге тағы төрт торпеда атып жіберді, бірақ кеме автоматты мылтықпен жауап беріп, зардапсыз қашып кетті. 1944 жылғы 13 қарашада «Биллфиш» 40 тонналық дизельді сампанды оқпен батырды. Ол өзінің патрулін 1944 жылғы 27 қарашада Перл-Харборға келгенімен аяқтады.
1944 жылдың желтоқсаны 1945 жылдың наурызы
1944 жылдың 1 желтоқсанында «Биллфиш» Перл-Харбордан Сан-Франциско, Калифорнияға қарай жолға шықты. 1944 жылдың 9 желтоқсанында Сан-Францискоға жетіп, күрделі жөндеу жұмыстарын бастады. Жөндеу аяқталған соң, 1945 жылдың 12 наурызында Сан-Франциско шығанағынан шығып, Перл-Харборға бет алды, онда Гавай аралдарының суларында қайта оқу жаттығуларын өткізді.
Жетіінші соғыс патрулі
"Билфиш" қайта даярлау курсын аяқтаған соң, Пёрл-Харбордан жетінші рет әскери патрульді бастауға шықты. Мариана аралдарында тоқтағаннан кейін ол Шығыс Қытай теңізіндегі патрульдік аймаққа Хонсюға шабуыл жасаған АҚШ Әскери-әуе күштерінің B-29 Superfortress бомбалаушыларына құтқару қызметі көрсету үшін бет алды. 1945 жылдың мамыр айының соңында ол Цусима бұғазы аймағына ауысты, онда 1945 жылдың 26 мамырында оның бір торпедасы 991 тонналық жапондық жүк кемесі "Котобуки Мару No. 7" кемесін батырды. Екі күннен кейін жапондық шағын жағажай жүк кемесіне жасалған сәтсіз торпедалық шабуылдан кейін, "Билфиш" 1945 жылдың 4 маусымында Корея түбегінің жағалауындағы Сары теңізде 2220 тонналық "Тайу Мару" жүк кемесін екі торпедасымен батырып, тағы да жеңіске жетті. Ұзақ өтпей, ол су бетіне шығып, үш жағажай кемесін артиллериямен жойды. Оқиға кезінде шабуылдаған үшінші және соңғы шхунадан атылған мылтық оғы 1-сыныпты квартермейстер Роберт В. Оливерді қаза қылды және "Билфиш" экипажының тағы бір мүшесін жаралады. 1945 жылдың 5 маусымында сағат 12:00-де "Билфиш" орташа өлшемді жүк кемесіне төрт торпедадан тұратын залп жасады, бірақ кеменің бірден түбегейлі бағытын өзгерткеніне байланысты барлығы өткізіп алды. "Билфиш" патрульдік аймағынан шығып келе жатқанда, жапондық ұшақ күннен сүңгіп түсіп, жақсы бағытталған екі тереңдік зарядын тастады, олар кемеге жақын жарылып, "Билфишті" қатты сілкіндірді, бірақ ешқандай ауыр зақым келтірмеді. 1945 жылдың 17 маусымында Мидуэй атолына аман-есен жетіп, қайта жөндеу жұмыстарын бастады.
Сегізінші соғыс патрулі
1945 жылы 12 шілдеде «Биллфиш» кемесі Мидуэй атолынан шығып, сегізінші әскери патруліне бағыт алды, ол оны Жапонияның ішкі суларына жеткізді. Соғыстың осы кезенінде жапондық кемелердің қатынай бастауы сирек болды, сондықтан «Биллфиш» бүкіл патруль барысында екі маңызды жетістікке қол жеткізді. 1945 жылы 5 тамызда Маньчжурия жағалауының жанында төрт торпедадан атылған үш торпеда 1091 тонналық «Кори Мару» жүк кемесін нысанаға алып, батырды. 1945 жылы 7 тамызда, шамамен сол аймақта, ол бір торпедамен біршама кішкентай жүк кемесін суға жіберді. Содан кейін, су астында жұмыс істеуге мүмкіндік беретіндей тереңдікке жетпейтін суда шебер маневр жасау арқылы, құрбан болған кеменің эскортынан қашып шықты. Сол түні, жоғары жылдамдықпен бетке бағыт алғанда, ол кішкентай балық аулау кемесіне соқтығысып, оны батырды. «Биллфиш» кейіннен Кюсю жағалауында Одақтас әскерлерінің әуе шабуылына қолдау көрсету үшін құтқару станциясын құрды. 1945 жылы 15 тамызда, құтқару қызметін атқап жүргенде, ол Жапонияның сол күні капитуляциялағаны және Гавайиге жол тартқаны туралы бұйрық алды. 1945 жылы 27 тамызда Перл-Харборға келгенімен, ол соғыс кезеңіндегі қызметін аяқтады.
Екінші дүниежүзілік соғыстан кейінгі кезең
Перл-Харбордан "Биллфиш" кемесі АҚШ-тың Мексика шығанағына баруға бұйрық алды. Панама каналы арқылы өтіп, 1945 жылдың 19 қыркүйегінде Луизиана штатының Нью-Орлеан қаласына жетіп, Мексика шығанағында және Кариб теңізіндегі Панама каналы аймағына жақын суларда бірнеше айлық маневрлер мен оқулар жүргізді. 1946 жылдың көктеміне қарай "Биллфиш" Нью-Лондонға келді. 1946 жылдың маусымында Портсмут теңіз кеме құрылыс зауытына (Portsmouth Naval Shipyard) көшірілді. 1946 жылдың күзінде, құтқару буксирі ATR 64 оны Нью-Лондонға буксирледі, ал 1946 жылдың 1 қарашасында қызметтен босатылды. 1960 жылдың 1 қаңтарынан 1968 жылдың 1 сәуіріне дейін "Биллфиш" Бостон, Массачусетс штатындағы Бостон теңіз кемежайының (Boston Naval Shipyard) Оңтүстік Бостон бөлімшесінде АҚШ Теңіз күштерінің резерві, Бірінші теңіз округі үшін оқу кемесі ретінде қызмет етті. Осы қызмет кезінде 1962 жылдың 6 қарашасында AGSS 286 көмекші су асты кемесі ретінде қайта жіктелді. 1968 жылдың 1 сәуірінде Теңіз күштерінің тізімінен шығарылып, 1971 жылдың 17 наурызында металл тескілеуге сатылды.
Құрмет пен марапаттар
Білфиш Екінші дүниежүзілік соғыстағы қызметі үшін жеті шайқас жұлдызымен марапатталды.