"Экзорцист: Бастау" немесе "Экзорцист: Бастауы"

Кіріспе

2004 жылы түсірілген Ренни Харлиннің "Экзорцист: Бастапқы" фильмі – 2004 жылғы американдық табиғаттан тыс қорқынышты фильм. Режиссер Ренни Харлин, сценарий авторы Алекси Хоули. Бұл "Экзорцист" фильмдер сериясының төртінші бөлімі және 1973 жылғы "Экзорцист" фильмінің алдынан түсірілген туындысы. Фильмде Стеллан Скарсгард, Изабелла Скорпуко және Джеймс Д'Арси рөлдерін сомдайды. Фильмде Екінші дүниежүзілік соғыстағы оқиғалардан кейін дінінен бас тарқан Ланкстер Меррин әкесінің археолог ретінде жұмыс істеуі және Кениядағы қазба жұмыстары кезінде қараңғы құбылыстарды ашуы көрсетіледі. Фильм Morgan Creek Productions басшыларының сәтті болмайды деп қорқып, Пол Шредердің аяқталған "Доминион: Экзорцист алдынан" фильмін қайта өңдеу нәтижесі болды. Харлин Шредердің орнына, Хоули Уильям Вишер мен Кейлеб Каррдың бастапқы сценарийін жаңартты, Марк Голдблатт пен Тодд Э. Миллер редакторлар ретінде Тим Силаноның орнын басты, ал Анжело Бадаламенти мен Dog Fashion Disco композиторлар тізімінен алынып тасталды. "Экзорцист: Бастапқы" фильмі 2004 жылдың 20 тамызында Warner Bros. Pictures компаниясы арқылы АҚШ-та көрсетілді. Фильм сыншылардан жағымсыз пікірлер алды және 50 миллион долларлық өндіріс бюджетіне қарсы 78 миллион доллардан астам табыс тапты. "Доминион" келесі жылы аздап жағымды бағаларға ие болды.

Сюжет

Крест жорықтары кезінде жарақат алған діни қызметкер қанды және қираған майданның салдарынан жүріп жатыр. Ол Pazuzu бас салғанына ұстап, өлім аузында жатқан әскерге тап болады. Діни қызметкер айналасына қарап, жүздеген крестшілер далада кері қарай айқышқа шегеленіп жатқанын көреді. 1949 жылы Египеттің Каир қаласында жас Ланкстер Меррин діни қызметкер сенімінің құлдырауымен күреседі. Ол Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Нидерландының кішкентай ауылында болған оқиғадан қорқады, онда ол шіркеудің діни қызметкері болып қызмет етті: соғыс аяқталар алдында нацистік СС-тің садистік командирі неміс әскерін өлтіргені үшін жаза ретінде Мерринді бүкіл ауылды қырғыннан құтқару үшін еріксіз өлім жазаларына қатысуға мәжбүр етті. Мерринге Семлеар есімді көне бұйымдар коллекционері келіп, оны Британдық Кенияның Туркана аймағындағы Дерати деген аңғардағы британдық қазбаларға шақырады. Бұл қазбалар 500 жылға дейін христиандық Африканың сол аймағына жетпей тұрып салынған христиандық Византия дәуіріндегі шіркеуді тауып алады. Семельер Мерриннен ағылшындар таба алмастан бұрын шіркеуде деп саналатын жынның ежелгі жәдігерін табуды сұрайды. Меррин келісіп, қазба орнына барады. Оған Франсис ата да қосылды. Аудармашылары мен жетекшілері Чумамен бірге жерге келген Меррин бас қазбашымен, бетінде көзге көрінетін іріңді жаралары бар Джеффрис есімді британиялық адаммен және Сара Новак есімді дәрігермен кездеседі. Сонымен қатар, Меррин жер қазушылар жоғалып бара жатқанын немесе жергілікті тайпалар шіркеуді қарғыс атқаннан қорқатынын біледі. Меррин жер қазушының ауруына куә болады. Меррин, Чума және Франсис қазба орнына барып, тек күмбездің ғана жабық екенін табады; шіркеудің қалған бөлігі жер астында көмілген. Меррин шіркеудің керемет күйде екенін, құрылысын аяқтағаннан кейін бірден көмілгендей екенін біледі. Үшеуі шіркеуге күмбезе арқылы кіреді және жерді таза күйде табады, бірақ екі алаңдататын ерекшелікке назар аударыңыз: қару ұстаған періштелердің мүсіндері найзаларын аспанға қарай емес, төмен қарай бағыттайды және біреу шіркеуді бұзып, арамдап, айқышқа қарсы қойып, кернеу күйде. Меррин мен Франсис мүсіншілердің періштелердің шіркеудің астында тұрған нәрсені ұстап тұрғанын бейнелеуге тырысқанын айтады. Археологиялық қазба туралы көбірек білуге бел буған Меррин жетекші археолог мсье Бессионмен кеңесуді сұрайды. Сара Мерринге Бессионның үш апта бұрын ақылдан адасып, Найробидегі психиатриялық ауруханаға ауыстырғанын айтады. Меррин қазба орнындағы Бессионның шатырына барып, коллекционердің Мерриннен іздеген жын-перделерінің онша суреттерін көреді. Меррин Бессионға барады, бірақ оның бөлмесіне кіргенде, Бессионның көкірегіне ілгекпен қиыстырылған айқышқа ие екенін және соғыста Мерринді азаптап жүрген садистік СС командирінің дауысымен сөйлейтінін біледі. Бессион "еркін" деп, өз мойнын кесіп алады. Асылымның бастығы дін қызметкері Джонетти Бессионды жын емес, "тасу" еткен, бұл оны ақылдан адастырып, ақырында өзін-өзі өлтірген деп болжайды. Меррин өте күмәнді, бірақ ол қазба орнына қайтып оралғанға дейін, ата Джонетти оған жын-шайтандарды қуып шығару үшін римдік рәсімдердің көлемін береді, бірақ Меррин оларды ешқашан қолданбайтынын айтады. Ауылға оралғаннан кейін, таңғажайып оқиғалар жалғасады. Жергілікті балаға үнемі қазбада аңшылық жасап жүрген гиеналар шабуыл жасап, өлтіреді. Оның інісі Жүсіп ағасының өлтірілгенін көрген соң, қашып кетеді. Жергілікті басшының әйелі құртқа толы өлі туған сәбиді тудырады, ал барда қазба жұмыстарына қатысқан Джеффриске шабуыл жасалады. Сол уақытта Меррин шіркеудің астындағы үңгірге апаратын жолды табады, онда жылан Пазузу мүсіні бар ежелгі пұтқа табынушылық ғибадатхана орналасқан. Сонымен қатар ол бұл ғибадатханада құрбандыққа шалынатын адамдар болғандығын дәлелдейтін дәлелдер табады. Қайтып келгенде, ол жергілікті тайпаның өлі туған сәбиді өртеп жатқанын көреді. Бұл Мерринді күдікті етеді, өйткені 50 жыл бұрын аңғардағы бүкіл ауылды жойған індет туралы әңгімелер бар. Ол өлгендердің аңғардың сыртындағы қабірге қойылғанын білген. Ол осы індеттің құрбандары деп саналатын адамдардың қабірлерін қазғанда, олар бос. Меррин бұл туралы Франциск әкесін сынады, ал Франциск оған Дерати аңғарының тарихын ашты: екі діни қызметкер бастаған үлкен әскер аңғарға 1500 жыл бұрын зұлымдықтың шығу тегін іздеп келді. Олар (Исраилдің жаулары) сол жерге жеткенде, оларды зұлымдық жайлап алды, содан кейін біреуі екіншісін өлтірді. Соңғы діни қызметкер қайтып келгенде, император Юстиниан осы жерге шіркеу салып, зұлым күшті ішінде мөрлеу үшін жерге көмді. Шіркеуді салғандар оның Ватикан құжаттарында тіркелмеуін қалаған, бірақ 1893 жылы оған қатысты еңбексіз сілтеме табылды. Содан кейін төрт діни қызметкер Дератиға келді және жергілікті тайпадан оларға көмектесуді сұрады. Тайпаның барлық мүшелері мен діни қызметкерлер жоғалып кетті. Ватикан содан кейін жалған қабірстанды салуға және аңғардан адамдарды алшақтату үшін індет туралы әңгімелер таратуға бұйрық берді. Франциск аңғардың Дератиде Періштелер соғысынан кейін Люцифердің құлауының дәстүрлі орны екеніне сенетінін айтады. Кейінірек Меррин, Чума және аға майор Гранвилл Джеффрис шіркеуде байланған күйде табады, оның ішкі органдарын қарғалар шағып алған. Қазбаның дәрігері Сара иеленген адам болып шығады және ол Францисті өлтіреді. Меррин шіркеудің астындағы туннельде одан жынды қуып шығарады, бірақ ол қайтыс болады. Меррин мен Жүсіп шіркеуден шығады (қайтадан құмға көмілген), тарих қайталанды. Британдық әскерлер мен жергілікті тайпалар бір-бірін жойды. Кейінірек Меррин, қайтадан діни қызметкер, Римге оралып, Семлеармен кафеде кездеседі, ол жәдігерді таба алмағанын түсіндіреді; Семлеар: "Бірақ сен бір нәрсені таптың, солай емес пе?" - деп жауап береді.

In the age of the Crusades, an injured priest wanders through the aftermath of a bloody and desolate battlefield. He comes across an impaled soldier in his death throes holding a Pazuzu head pendant. The priest looks around him and sees hundreds of Crusaders crucified upside down across the desert. In Cairo, Egypt in 1949, a young Father Lankester Merrin struggles with his shattered faith. He is haunted by an incident in a small village in the occupied Netherlands during World War II, where he served as parish priest: near the end of the war, a sadistic Nazi SS commander, in retaliation for the murder of a German trooper, forced Merrin to participate in arbitrary executions in order to save a full village from slaughter. Merrin is approached by a collector of antiquities named Semelier who invites him to come to a British excavation in a valley called Derati in the Turkana region of British Kenya. The dig excavates a Christian Byzantine era church built circa 500 A. D. — long before Christianity had reached that region of Africa. Semelier asks Merrin to recover an ancient relic of a demon, thought to be in the church, before the British can find it. Merrin agrees and travels to the dig site. He is joined by Father Francis. Upon arriving at the site with their translator and guide Chuma, Merrin meets the chief excavator, a British man named Jefferies with visible boils on his face and Sarah Novak, a doctor. In addition, Merrin learns that the diggers are disappearing or leaving in droves because the local tribesmen fear the church is cursed. Merrin witnesses a digger inexplicably experience a seizure. Merrin, Chuma, and Francis visit the dig site and find only the dome uncovered; the rest of the church is buried beneath the earth. Merrin discovers that the church is in perfect condition, as though it had been buried immediately after its construction was completed. The three enter the church through the dome and find the place in near pristine condition, but note two disturbing oddities; the statues of the angels holding weapons point their spears downward instead of triumphantly toward heaven and someone has vandalized and desecrated the church, placing the cross in an upside down position. Merrin and Francis deduce the sculptors were trying to depict the angels restraining something that was beneath the church. Determined to learn more about the archaeological dig, Merrin asks to consult with the lead archaeologist, Monsieur Bession. Sarah tells Merrin that Bession went insane three weeks earlier and was transferred to a mental hospital in Nairobi. Merrin visits Bession's tent at the dig site and sees dozens of drawings of the same demon artifact the collector had asked Merrin to find. Merrin visits Bession, but when he enters his room, he discovers Bession has carved a hooked cross on his chest and is speaking in the voice of the sadistic SS commander who tormented Merrin during the war. Bession then slashes his own throat after saying he was "free". Father Gionetti, warden of the asylum, speculates that Bession was not possessed but rather "touched" by a demon, which drove him mad and eventually to suicide. Merrin is very skeptical, but before he returns to the dig site, Father Gionetti gives him the volume of Roman rituals to use in exorcism, although Merrin claims he will never use them. Upon returning to the village, strange events continue. A local boy is attacked and killed by hyenas that seem to continuously stalk the dig. His younger brother, Joseph, enters a fugue state after watching his brother get ripped to pieces. The local chief's wife gives birth to a stillborn baby who is covered in maggots, and Jefferies, a man involved with the dig, gets attacked in the bar. Around the same time, Merrin discovers a passageway leading to a cave underneath the church that houses an ancient pagan temple with the statue of the demon Pazuzu. He also finds evidence that this temple was used to conduct human sacrifices. Upon his return, he sees the local tribe cremate the stillborn baby. This makes Merrin suspicious, because there are stories of an epidemic that wiped out an entire village in the valley 50 years earlier. He had been told that the dead were buried in a graveyard just outside the valley. When he digs up the graves of the supposed victims of this plague, they are empty. Merrin confronts Father Francis about it, and Francis reveals to him the history of the Derati valley; a great army led by two priests came to the valley searching for the origin of evil 1,500 years prior. When they arrived in the valley, the evil presence consumed them and one killed the other. When the lone surviving priest made it back, Emperor Justinian ordered a church be built over the site, and then buried to seal the evil force inside of it. The builders of the church never meant it to be recorded in Vatican documents, however, a vague reference to it was recorded and found in 1893. Four priests subsequently came to Derati and enlisted the local tribe to help them. All of the tribesmen and the priests disappeared. The Vatican then ordered that the false graveyard be built and stories of a plague spread around to keep people away from the valley. Francis reveals that it is believed that the valley in Derati was the traditional spot of Lucifer's fall after the war in Heaven. Later Merrin, Chuma and Major Granville discover Jefferies tied up in the Church, with his organs pecked out by crows. The dig's doctor, Sarah, turns out to be the possessed individual and she kills Francis. Merrin has the demon exorcised from her in the tunnels below the church but she dies. Merrin and Joseph emerge from the church, (once again buried in sand) and history has repeated itself. Only Father Merrin and the little boy are left as the British soldiers and the local tribes have annihilated each other. Sometime later Merrin, once again a priest, returns to Rome and meets with Semelier at a café, explaining he was unable to find the relic; Semelier replies: "But you found something didn't you?"

Өндіріс

Продюсер Джеймс Г. Робинсон 1997 жылы «Экзорцист» (1973) фильмінің преквелін жасауды бастады, ал сценарийдің бірінші нұсқасын Уильям Уишер-кене жазды. 1999 жылдың қазан айында Morgan Creek Productions Том Маклауглинді фильмді салып беру үшін жалдады. Сценарий дайын болған соң, фильмнің түсірілімі келесі көктемде Африкада басталмақ. Маклауглин сценарийге қатысты мәселелерге байланысты кетіп қалды. 2001 жылдың қазан айында көптеген басылымдар Джон Франкенхаймердің режиссер болып, Келеб Каррдың сценарийін қайта жазғанын хабарлады. Лиам Нисон Әке Ланкстер Меррин рөліне бекітілді. «Экзорцист» кітабының авторы және оның киноадаптациясының сценарийшісі/продюсері Уильям Питер Блатти өндіріске қатыспауы тиіс еді. 2003 жылдың шілдесінде көрсетілім күні белгіленгеннен кейін Франкенхаймер денсаулығының нашарлауына байланысты жобадан бас тартуға мәжбүр болды, оның орнына Пол Шредер келді. Габриэль Манн 2002 жылдың сәуір айында актерлер құрамына қосылды, түсірілімнің көктемде Ұлыбритания мен Испанияда өтеді деп күтілді. Келесі айда фильмнің ресми атауы «Экзорцист: Бастауы» деп өзгертілді, ал актерлер құрамына Стеллан Скарсгард пен Билли Кроуфорд қосылды, соның ішінде біріншісі Нисонды алмастырды. Шредердің фильмінің түсірілімі 2002 жылдың 11 қарашасында Мароккода басталды, ал Витторио Стораро операторлық жұмыстарды атқарды. Топ алты апта Мароккода, содан кейін тағы екі ай Римде түсірді. 2003 жылдың ақпан айында түсірілім аяқталған кезде алты сценарист сценарийге үлес қосты, ал бюджет екі есеге жуық артты. 2003 жылдың басында студияға Шредердің 130 минуттық фильмінің алғашқы нұсқасы көрсетілді. Бұл нұсқа қорқынышты көріністер мен қанды сахналардың жетіспеуіне байланысты көп сынға ұшырады. Студия бастапқыда фильмді қорқыныштырақ ету үшін қайта өңдеуді жоспарлады, бірақ Шредер бұған қарсы болды. Содан кейін қосымша түсірілімдер жоспарланды, Шредердің айтуынша, уақыт өте келе бұл түсірілімдер «көлемді де күрделі» бола берді. Шредер Каррдың сценарийін экранға адал түрде бейімдегенін және студия өндіріс барысында «сатып алушының өкінішіне» тап болғанын мәлімдеді. Кейінгі хабарларға сәйкес, Шредерге фильмді екі рет қайта өңдеу мүмкіндігі берілді, бірақ екеуі де студияны қанағаттандыра алмады. Шелдон Кан Шредердің қатысуынсыз фильмді қайта өңдеу үшін шақырылды. Шредер «ашуға буырқанды» және Канның кетуін талап етті. Осы кезде студия фильмді қорқыныштырақ ету үшін жаңа сахналарды түсіру үшін басқа режиссерлермен келісімдер жасады. Карр сценарийді қайта жазуға шақырылды, бірақ студия Шредерді жұмыстан босатып, 2003 жылдың тамызында фильмді толығымен тоқтатуды шешті. Morgan Creek қазан айынан бастап жаңа режиссерді іздеуді бастады. Ренни Харлин Робинсонмен кездескен режиссерлердің бірі болды және сценарийді қайта жазуды, жаңа актерлерді таңдауды және көбірек әрекеттерді қосуды ұсынды. Студия оның ұсынысынан әсерленді және Харлинды жалдады. Харлин Скип Вудстың сценарийін қайта жазуды дереу бақылады. Алекси Хоули және Харлиннің өзі кейінгі түзетулерді жасады. Скарсгард пен Уадхам бастапқы түсірілімнен сақталған жалғыз актерлер болды. 2003 жылдың қарашасында арнайы макияж эффектілері жасаушы Гэри Дж. Тунниклифф фильмде қатысатынын растады. Харлиннің режиссерлігімен түсірілім 2003 жылдың қысында Римде басталды. Түсірілім басталғалы екі апта өткен соң, режиссердің аяғы көлік соғып, сынды, нәтижесінде түсірілім екі аптаға тоқтатылды. Харлин алты апта бойы таяққа сүйеніп түсірді. Өндіріс он екі аптадан кейін аяқталды. 2004 жылдың маусымында фильмге жұмыс істеу әлі де жалғасып жатты. Фильм ресми көрсетілімге бірнеше күн қалғанда ғана аяқталды. Бастапқыда Шредердің режиссерлігімен 35 миллион долларлық бюджет берілгеннен кейін, қайта түсірілімдер мен пост-өндірістік жұмыстар фильмнің бюджетін 90 миллион доллардан асырды.

Producer James G. Robinson first began development on an untitled prequel to The Exorcist (1973) in 1997, with the first draft of the screenplay penned by William Wisher Jr. In October 1999, Morgan Creek Productions hired Tom McLoughlin to helm the film. With a script finally in place, production was slated to occur the following spring in Africa. McLoughlin departed due to issues with the script. In October 2001, numerous publications reported that John Frankenheimer was on board as director, with a new screenplay revised by Caleb Carr. Liam Neeson was attached to portray the character of Father Lankester Merrin. William Peter Blatty, author of The Exorcist and screenwriter/producer of its film adaptation, was not expected to take part in the production. After a July 2003 release date was slotted, Frankenheimer was forced to step down from the project due to his declining health and was replaced by Paul Schrader. Gabriel Mann joined the cast in April 2002, while shooting was expected to take place in the spring in the United Kingdom and Spain. The following month, the film was officially titled Exorcist: The Beginning and Stellan Skarsgård and Billy Crawford were added to the cast, the former of which replacing Neeson. Principal photography on Schrader's film began on November 11, 2002 in Morocco with Vittorio Storaro handling cinematography duties. The crew spent six weeks filming in Morocco and then a further two months in Rome. By the time filming had wrapped in February 2003, six writers had contributed to the screenplay and the budget had nearly doubled. An early cut of Schrader's film that ran at 130 minutes was shown to the studio in early 2003. The cut was widely derided due to a lack of scares and gore. The studio at first opted to re edit the film to make it scarier, which Schrader opposed. Additional photography was then planned, which according to Schrader only grew "bigger and bigger" as time went on. Schrader attested that he faithfully adapted Carr's screenplay on screen and that the studio went through "buyer's remorse" during production. Later reports indicated that Schrader was first given the option to re edit the film twice, with neither cut managing to satisfy the studio. Sheldon Kahn was brought in to re cut the film without Schrader's involvement. Schrader was "livid" and reportedly demanded that Kahn leave. By then, the studio had met with other filmmakers to direct new scenes to make the film scarier. Carr was expected for rewrites, but instead the studio opted to fire Schrader and scrap the film entirely in August 2003. Morgan Creek searched for a new director starting in October. Renny Harlin was among the directors who met with Robinson and suggested rewriting the script, casting new actors, and adding more action. The studio was impressed and hired Harlin. Harlin quickly began overseeing rewrites by Skip Woods. Alexi Hawley and Harlin himself penned subsequent revisions. Skarsgård and Wadham were the only cast members retained from the original shoot. In November 2003, special makeup effects artist Gary J. Tunnicliffe confirmed he would be involved with the film. Filming under Harlin's direction began in the winter of 2003 in Rome. Two weeks into production, the director's leg was shattered after being struck by a car, resulting in a two week hiatus for filming. Harlin shot six weeks on crutches. Production concluded after twelve weeks. By June 2004, work was still being done on the film. The film was finished mere days before its official release. After initially being given a $35 million budget under Schrader's direction, the reshoots and post production work ballooned the film's budget to over $90 million.

Шығару

Экзорцист: Бастапқы 2004 жылдың 20 тамызында Warner Bros. Pictures тарапынан кинотеатрларда көрсетілді.

Үй медиасы

Фильм 2005 жылдың 1 наурызында DVD және VHS форматтарында шықты. Фильм алғаш рет 2014 жылдың 23 қыркүйегінде Blu-ray форматында жарық көрді. Sony Pictures Home Entertainment компаниясы фильмді 2020 жылдың 13 қазанында қайта шығарды.

Кассалық жинақ

Экзорцист: Бастапқыда АҚШ және Канадада 41,8 миллион доллар, ал халықаралық нарықтарда 36,2 миллион доллар табыс етті, жалпы әлемдік табысы 78,1 миллион долларға жетті. Премьералық демалысында фильм 18 миллион доллар жинап, кассалық рейтингте бірінші орынды иеленді.

Сыни қабылдау

Rotten Tomatoes шолулар жинағыш сайтында "Экзорцист: Бастапқы" 134 шолудың ішінде 10% мақұлдау рейтингіне ие, орташа бағасы 3.6/10. Сайттың консенсусы: "Орташа, қанды қорқыныш фильмі, 1973 жылғы түпнұсқаның сапасына еш қатысы жоқ". Metacritic-те фильм 22 шолуға негізделген 100 балдық шкала бойынша 30 балдық орташа салмақты рейтинг алды, бұл "көбінесе жағымсыз пікірлерді" көрсетеді. Блэти "Экзорцист: Бастапқы" фильмін көруді өзінің "ең ұятты кәсіби тәжірибесі" деп атады. Ал Блатти "Доминион" фильмін "әдемі, сыйлы және талғамды туынды" деп сипаттады. Роджер Эберт: "Мен екі нұсқасын да көрдім және Шредердің нұсқасын әлдеқайда жақсы көремін, бірақ Харлин өзінің нұсқасында өзін төмендетпегенін айту керек". "Экзорцист: Бастапқы" екі "Алтын Распарта" сыйлығына – "Ең нашар режиссер" және "Ең нашар қайта түсірілім немесе жалғасы" номинацияларына ие болды, бірақ тиісінше Catwoman және Scooby Doo 2: Monsters Unleashed фильмдеріне қарсы бәсекеде жеңіліске ұшырады.