Кіріспе
Ляоянг – Тайцзы өзенінің жағасында орналасқан Қытайдың шығыс-орталық Ляонин провинциясының префектуралық деңгейдегі қаласы. Бұл қала провинция астанасы Шэньяннан оңтүстікке қарай көлікпен шамамен бір сағаттық жерде жатыр. Ляоянгта Ляонин университетінің Шет тілдері факультеті және бірнеше кәсіптік колледждер бар. Қалада заманауи спорт кешенінде шектеулі мөлшерде кәсіби баскетбол және волейбол ойындары өткізіледі. 2020 жылғы соңғы мәліметтер бойынша, Ляоянг қаласының халқы жас бойынша былай бөлінген: 0-14 жас аралығындағылар халықтың 9,83% құрайды; 15-59 жас аралығындағылар халықтың 62,26% құрайды; 60 және одан жоғары жастағылар халықтың 27,91% құрайды; 65 және одан жоғары жастағылар халықтың 19,46% құрайды.
Тарих
Ляоян – Қытайдың солтүстік-шығысындағы ең көне, үздірілмей қоныстанған қалалардың бірі. Ол Соғысқан мемлекеттер кезеңінен бұрын пайда болған, және қала орны содан бері өзгерген жоқ. Ян мемлекеті мен Цинь және Хан әулеттері тұсында Ляоян (сол кезде Сянпин деп аталған) Ляодун әкімшілігінің астанасы және Ляодун аймағының саяси орталығы болды. Үш патшалық кезеңінде қала Сима Идің Ляодун жорығының маңызды орталығына айналды. V-VII ғасырларда Ляоян Гогурё патшалығының солтүстік шебінде орналасқан. Қазіргі қала маңында Йодонг пен Бегамның ежелгі Гогурё қалаларының қалдықтарын көруге болады. 645 жылы осы жерде Тан мен Гогурё арасындағы маңызды шайқас өтті. Ляоян Ляо әулеті кезінде өркендеді. Қаладағы бірнеше құрылыс осы кезеңге дейін сақталған. Олардың ішінде 1189 жылы Ляо әулеті кезінде салынған, ал Юань әулеті тұсында кеңейтілген Ақ пагода (байта) бар. Ляоян Ақ пагодасы қала орталығындағы Байта ауданындағы Байта саябағында орналасқан. Саябақтың жанында Қытайдың солтүстік-шығысындағы ең көне және ірі ғибадатхана кешендерінің бірі – Гуанъю ғибадатханасы орналасқан. XVII ғасырда маньчжур халқы Қытайдың Мин әулетіне қарсы көтерілді. Ляоян Мин әулетінің құлаған алғашқы қалаларының бірі болды. Жаңа Цзинь әулетінің императоры Нюрхацзи 1621 жылы осы қаланы астана етіп, Доңцзин (東京) деп атады. Ол сондай-ақ бірнеше отбасы мүшелерінің қабірлерін Ляоянға көшірді, оларды қаланың шығысындағы Донгцинлинде көруге болады. Маньчжурлар кеңейген сайын 1625 жылы астананы Шэньянға көшірді. Осыдан кейін Доңцзин маңыздылығын жоғалтты. Бүгінде қала қабырғаларының қалдықтарын көруге болады, ал оңтүстік қақпаның ішінде кішкентай мұражай орналасқан. 1900 жылы Қытайда Боксерлер көтерілісі болды. Ресей әскерлері Ляоян қаласында орналасып, ежелгі Гуанъю ғибадатханасын өртеп жіберді. 1904 жылдың 24 тамызы – 1 қыркүйегінде Ляоян шайқасы өтті. Бұл орыс-жапон соғысының маңызды шайқасы болды. Ляоян 1908 жылы Мукден (Шэньян) және айналасындағы ауылдарда болған протестанттық христиандық қайта жанданудың – Маньчжурия қайта жандануының маңызды орталықтарының бірі болды. Қала 2002 жылдың наурыз айында Liaoyang Ferroalloy Factory (Liaotie) банкротқа ұшырауынан және одан кейін таратылуынан туындаған кең ауқымды еңбек наразылықтарының ортасы болды. Наразылыққа тоқыма, химия, құрал-саймандар, былғары, дәлдік құралдары сияқты бірнеше зауыттардың жұмысшылары қатысты. Олардың наразылықтары жергілікті биліктің жемқорлығы, жұмысшылардың жұмыстан босатылуы, сондай-ақ қызметкерлердің жалақысы, зейнетақы және жұмыссыздық жәрдемақысының төленбеуімен байланысты болды. Активистер өздеріне тиесілі ақшаны өтеуді, Liaotie банкротының тексерілуін және жергілікті заң шығарушы орган төрағасы Гонг Шангудың отставкасын талап етті. Наразылық бірнеше күннен кейін үкімет әскери тәртіп енгізіп, кешкі сағаттарда шығуға тыйым салғаннан кейін таратылды. Жұмысшылардың екі өкілі Сяо Юньляң мен Яо Фуксинге сәйкесінше 4 және 7 жылға бас бостандығынан айыру жазасы берілді. Үкімет жұмысшыларға тиесілі ақшаның көп бөлігін төледі, бірақ барлығын емес, сондай-ақ Liaotie-дегі жемқорлық туралы айыптауларды тергеуді тапсырды. Нәтижесінде оның менеджері Фан Йиченг контрабанда мен қызметтік міндеттерін дұрыс орындамағаны үшін тұтқындалып, 13 жылға бас бостандығынан айырылды. Liaotie банкротына келісім берген провинциялық губернатор тағы пара алғаны үшін түрмеге жабылды, бірақ Гонг Шангу жазадан құтылды.
Under the Jurchen Jin dynasty, the city served as their empire's eastern capital under the name Dongjing (東京). In the 17th century, the Manchu people rose up against the Ming dynasty of China. Liaoyang was one of the first Ming cities to fall and Nurhaci, the new Emperor of the Later Jin dynasty, made his capital there naming the city Dongjing in 1621. He also moved the tombs of several family members to Liaoyang and they can still be seen in Dongjingling, just east of the city. As the Manchu expanded, they again moved the capital to Shenyang in 1625. After this Dongjing faded in importance. Today, remains of the city walls can still be seen and a small museum stands within the reconstructed south gate. The year 1900 saw the Boxer Rebellion in China. Russian troops camped in Liaoyang city, burning the ancient Guangyou temple. On the August 24 September 1904, the Battle of Liaoyang took place. This was a major battle of the Russo Japanese war. Liaoyang was one of the major centres of the Manchurian revival, a Protestant Christian revival which took place in Mukden (Shenyang) and the surrounding countryside in 1908. The city was the site of widespread labor protests in March 2002 that were sparked by the bankruptcy and subsequent liquidation of the Liaoyang Ferroalloy Factory, or Liaotie. The protesters were workers from at least seven different factories, including failing textile, chemical, piston, instruments, leather, and precision tool plants. Their grievances involved local government corruption and widespread worker layoffs coupled with arrearage in employee wages, pensions and unemployment benefits. The activists demanded compensation for what they were owed, an investigation into the bankruptcy of Liaotie, and the resignation of the chairman of the local legislature, Gong Shangwu. The protests were eventually dispersed after several days by the government after declaring a curfew under martial law. Two of the workers' representatives, Xiao Yunliang and Yao Fuxin, were given prison terms of four and seven years, respectively. The government also responded by paying most but not all of the money that the workers were owed, and by ordering an investigation into the charges of corruption at Liaotie which culminated in the arrest and thirteen year prison sentence of its manager, Fan Yicheng, for smuggling and fraudulent dereliction of duty. The provincial governor who approved the Liaotie bankruptcy was also imprisoned for accepting bribes, but Gong Shangwu evaded punitive action.
Әкімшілік бөлімшелер
Ляоян префектурасында бір округ, бес аудан және бір қала бар. Карта # Аты Қытай тілінде Ханью Пиньині Халқы (2003 жылғы бағалау бойынша) Ауданы (км²) Тығыздығы (/км²) 1Байта ауданы白塔区210,000248,7502Вэньшэн ауданы文圣区180,000384,7373Хунвэй ауданы宏伟区110,000591,8644Гунчанлин ауданы弓长岭区90,0002883135Тайцзыхэ ауданы太子河区120,0001488116Дэнта қаласы灯塔市510,0001,3313837Ляоян округі辽阳县590,0002,853207
Туризм
Қаладағы ең үлкен саябақ – Байта саябағы. Көруге болатын бірнеше тарихи орындар бар. 2009 жылдан бері жұртшылыққа ашық Ляоянның жаңа мұражайында көптеген ежелгі заттар сақталған. Баитаның (Ақ пагоданың) қасындағы Гуанъю ғибадатханасы соңғы жылдары Ляоянның маңызды туристік орталықтарының біріне айналды. Бұл жердегі алғашқы ғибадатхана 1145 жылға дейін салынған. 1900 жылғы Боксерлер көтерілісі кезінде ғибадатхана орыс әскерлерімен қиратылған, бірақ кейін қайта жаңартылған. Ішінде сандал ағашынан жасалған алып Будда мүсіні орналасқан. "Қызыл особняқтың арманы" кітабының авторы Цао Сюэкин және Цин әулетінің көрнекті шенеунігі Ван Эрли сияқты Ляоянның белгілі тұрғындарына арналған екі шағын мұражай бар. Қала сыртында, бұрынғы астанасы Донгцин орналасқан жерде де шағын мұражай бар. Негізгі қаланың шығысында орналасқан Гончанлинг ауданы жылы су бұлақтары, гольф алаңы және шаңғы курортымен танымал. Ашық ауада Танге өзені, Шенво суқоймасының көркі және Тайзи өзенінде рафтинг жасауға болады. Қала орталығында көлемді сауда орталықтарын кездестіруге болады. Сауда аймағына бес сауда орталығы және көптеген қытай брендінің дүкендері бар жаяу жүргіншілерге арналған көшелер кіреді. Көшелерде әртүрлі қызықты және дәмді аймақтық тағамдар ұсынылады. Сауда аймағында корей BBQ мейрамханаларына толы екі көше бар (Er dao jie, Xingyun da jie).
Әскери
Ляоянг – Халықтық азаттық армиясының 39-шы механикаландырылған топтық армиясының штабы, Ресей және Солтүстік Кореямен Қытайдың солтүстік-шығыс шекарасын қорғауға жауапты Шэньян әскери аймағының үш топтық армиясының бірі.