Солтүстік Кореяның Кэсон индустриялық аймағы

Кіріспе

Солтүстік Кореяның арнайы әкімшілік-өндірістік аймағы

Кесонг индустриялық аймағы (KIR) немесе Кесонг индустриялық аймағы (KIZ) – Солтүстік Кореяның (КХДР) арнайы әкімшілік-өндірістік аймағы. Ол 2002 жылы Кесонг қаласының тікелей басқаруындағы аумақтың бір бөлігінен құрылды. 2016 жылдың 10 ақпанында Оңтүстік Корея үкіметі оны уақытша жапты және Пак Кын Хе әкімшілігі барлық қызметкерлерді қайтарды, бірақ Оңтүстік Кореяның бұрынғы президенті Мун Чжэ Ин 2017 жылы аймақты "қайта ашу және кеңейту" ниетін білдірді. Аймақтың ең маңызды ерекшелігі – 2004 жылдан 2016 жылға дейін Оңтүстік Кореямен (ROK) бірлесіп экономикалық даму ретінде жұмыс істеген Кесонг өндірістік паркі. Парк Корея демилитаризацияланған аймағынан солтүстікке қарай он шақырым қашықтықта, Сеулден бір сағаттық жүруде орналасқан, сондай-ақ Оңтүстік Кореяға тікелей жол және теміржол арқылы қол жеткізуге болады. Парк Оңтүстік Корея компанияларына білімді, дағдылы және корей тілін жақсы білетін арзан жұмыс күшін жұмысқа алуға мүмкіндік береді, ал Солтүстік Кореяға шетелдік валютаның маңызды көзін ұсынады. 2013 жылғы мәліметтер бойынша, 123 Оңтүстік Корея компаниясында шамамен 53 000 КХДР жұмысшысы және 800 ROK қызметкері жұмыс істеді. Солтүстік және Оңтүстік Корея арасындағы қарым-қатынастардың шиеленісу кезеңінде Оңтүстік Кореяның өндірістік паркеге кіруі шектелді. 2013 жылдың 15 тамызында екі ел де паркті қайта ашуға келісті.

Бастапқы кезең

Парктің бастапқы кезеңінде 15 Оңтүстік Корея компаниясы өндіріс орындарын құрды. Олардың үшеуі 2005 жылдың наурыз айына дейін қызметін бастады. Алғашқы кезең жоспарлары 2006 жылдан бастап 250 Оңтүстік Корея компаниясының қатысуын болжады, олар 2007 жылға қарай 100 000 адамды жұмысқа орналастыруға тиіс болды.

Жоспарланған соңғы кезең

Парк 2012 жылы аяқталуы күтілді, оның аумағы 65 км² болып, 700 000 адам жұмыс істеуі тиіс еді. Жоспарда өндірістік аймақтың шамамен үштен бір бөлігінен тұратын, тұрмыс сапасын жақсартуға бағытталған қосымша аймақ құру да қарастырылған. Атап айтқанда, бұл тұрғын үйлер, ауруханалар, сауда орталықтары және тіпті туристерді тарту мақсатындағы ойын-сауық паркін салуды білдірді.

Ұйым

Кейсонг индустриалды паркі Оңтүстік Корея комитетімен басқарылады, оның 50 жылдық мерзімге жалға алу шарты 2004 жылы күшіне енді. Оңтүстік Кореяның ірі конгломераты Hyundai-дың бөлімшесі – Hyundai Asan компаниясы Пхеньянмен жерді дамыту үшін шарт жасасты. Бұл компаниялар Солтүстіктегі төмен құнмен қамтамасыз етілген жұмыс күшін пайдаланып, Қытаймен бәсекелесіп, аяқ киім, киім-кешек және сағаттар сияқты төмен сегменттегі тауарларды өндіреді.

Паркте жұмыс істейтін фирмалар

Бірінші толық жұмыс жылының соңында KIR-де 11 Оңтүстік Корея фирмасы қызмет етті. 2006 жылға қарай бастапқы 15 фирманың барлығы, соның ішінде JCCOM, Yongin Electronics, TS Precision Machinery, JY Solutec, Magic Micro, Hosan Ace, Romanson, Munchang Co., Daewha Fuel Pump, Taesong Industrial, Bucheon Industrial, Samduk Trading, Shinwon, SJ Tech және Sonoko Cuisine Ware өндірісті бастады. 2016 жылдың ақпан айында, саябақ соңғы рет жабылуға азық қалғанда, саябақта қызмет ететін Оңтүстік Корея фирмаларының саны 124-ке жетті. Саябақтағы өндіріс түрлерінің құрамында 71 тоқыма және киім фирмасы, 9 химиялық өнім фирмасы, 23 металл және машина жасаумен айналысатын фирма, 13 электроника өндіретін фирма және тағы сегіз түрлі өндіріс фирмасы болды.

Кедергілер

Бұл аймақ бірқатар кедергілерге тап болды. Ең өткір мәселелердің бірі – АҚШ-тың солтүстікке қатысты экономикалық санкциялары, олар негізгі технологиялар мен тауарлардың, мысалы компьютерлердің импортын шектеді. 2009 жылдың мамыр айында Пхеньян индустриалды парктердегі жалақы және жалдау туралы келісімдерді бір жақты түрде жойғанын жариялады. 2009 жылдың маусым айында олар 40 мың жұмысшыға бұрынғы 75 доллардың орнына айына 300 доллар жалақы талап етті. 2009 жылдың қыркүйегінде Hyundai Group төрағасының Солтүстік Кореяға жасаған сапары Солтүстік Кореяның талаптарын реттеуге, жалақыны сәл көтеруге және жерді жалға алу бағасын өзгертусіз қалдыруға әкелді. 2012 жылы жалақы айына 160 доллар шамасында болды, бұл Оңтүстік Кореяның ең төменгі жалақысының бес бөлігіне тең, ал әдеттегі қытай жалақысының төрттен бір бөлігін құрады.

Салықтар мен кірістер

2012 жылы Біріктіру министрлігіне қазіргі 123 компанияның сегізі салық жинау туралы хабарлама алғандығы туралы мәлімделді. Бұл хабарламалар Солтүстік Кореяның бір жақты шешімімен жасалды. Сегіз компанияға 170 208 077 вон (160 000 АҚШ доллары) салық төлеу туралы хабарлама келді; оның екеуі Солтүстік Кореяға 20 000 доллар салық төлеген еді. Орталық арнайы бас басқарманың (CSDGB) ережелерді өзгерту бойынша бір жақты шешімдері Каэсонг индустриалдық аймағының заңын бұзады, ол заңның кез келген өзгерісі Солтүстік және Оңтүстік арасында келіссөздер арқылы жүзеге асырылуын талап етеді. 2011 жылы KIR компаниялары алғаш рет 56 миллион вон (56 241 АҚШ доллары) орташа операциялық табыс тіркеді, бұл көп жылдық зияннан кейін пайда табуға мүмкіндік берді.

Шеонан оқиғасы

2010 жылдың мамырында ROKS Cheonan кемесінің батып кетуінен және Оңтүстік Кореяның реакциясынан кейін Солтүстік Корея Оңтүстік Кореямен қарым-қатынасын тоқтатты және консультациялық кеңсесін жапты. Бірақ, аймақтағы қолданыстағы қызметтер өндірістік жұмыстарын жалғастырды, ал Оңтүстік Кореяға тасымалдау және телефон байланысы бұрынғысынша қалыпты түрде жұмыс істеді.

2013 ж. жабылуы және қайта ашылуы

2013 жылдың 3 сәуірінде Солтүстік Корея Оңтүстік Корея қызметкерлерінің Кэсонг индустриалды аймағына кіруіне тыйым сала бастады. Бұл Сеул мен Пхеньян арасындағы қарым-қатынастың шиеленісуінің күрт өршуімен бірге болды. 8 сәуірде Солтүстік Корея Каэсонг өндірістік кешеніндегі барлық 53 000 солтүстіккореялық жұмысшыны кері шақырып алып, оның жұмысын толық тоқтатты. 17 сәуірде Солтүстік Корея Оңтүстік Кореяның 10 бизнесменінен тұратын делегацияға индустриалды аймақта қалған 200 оңтүстіккореялық қызметкерге азық-түлік және жабдық жеткізуге тыйым салды. 2013 жылдың 26 сәуірінде Оңтүстік Корея барлық қалған қызметкерлерді кері қайтаруға шешім қабылдады, ал 4 мамырда соңғы жеті оңтүстіккореялық Кэсонг индустриалды аймағынан кетті, осылайша ол толық жабылды. 4 шілдеде екі ел де екі ел арасындағы шиеленіс басылғаннан кейін, Кэсонг индустриалды паркін қайта ашуға принципиалды келісімге келді. Нақты келісімге қол жеткізілмей, алты раунд келіссөздер өтті, Оңтүстік Корея Солтүстік Кореяның болашақта кешенді қайта жабуына жол бермейтін ереже енгізуге талап қойды. Тамыз айының алғашқы аптасында Солтүстік Корея кешенді қайта ашу екі елдің мүддесіне сай екенін мәлімдеді. 15 тамызда кешенді қайта ашу туралы ресми келісімге қол қойылды. Келісімде мұндай жағдайдың болашақта қайта орын алмауына бағытталған шаралар көзделді. Жабылудан туындаған экономикалық шығын үшін өтемақы төлеу мәселесін қарастыру үшін бірлескен комиссия құрылды. Сондай-ақ, Кумганг тауының туристік аймағында туризмді қайта жандандыру мәселесі де талқыланды. 16 қыркүйекте Кэсонг бес айдан кейін қайта ашылды. Кэсонгта жұмыс істеген 123 компанияның барлығы 575 миллион фунт стерлинг (944 миллион доллар) көлемінде шығынға ұшырады.

2016 жылғы жабылу

2016 жылғы 10 ақпанда КХДР-ның зымыран ұшыруына жауап ретінде Оңтүстік Корея алғаш рет аймақтағы операцияларды тоқтату туралы хабарлады, бұл ұшыруды жасырын баллистикалық зымыран сынағы деп сипаттады. Сеул Солтүстік Кореяның ядролық және зымырандық қаруларын дамыту үшін инвестицияларын пайдалануын тоқтату мақсатында кешендегі барлық операцияларды тоқтатуға мәлімдеді. Келесі күні Солтүстік Корея барлық Оңтүстік Корея жұмысшыларын елден шығарып жіберді және бірлескен зауыттағы Оңтүстік Кореяның барлық активтері мен жабдықтарын тоңазытатынын жариялады. Кэсон қаласындағы барлық 280 Оңтүстік Корея жұмысшысы Солтүстік Кореяның мәлімдемесінен кейін бірнеше сағаттан соң қаладан кетіп қалды. 11 ақпан күні, бейсенбіде, түнгі жарты сағатқа дейін қалғанда, Оңтүстік Корея Кэсонға электр қуаты мен су беруді тоқтатқанын хабарлады. Оңтүстік Кореяның ішкі саясатында 2016 жылғы жабылуға қатысты екі түрлі пікір болды. Саенури партиясы жабылуды қолдап, оны Солтүстік Кореяның қақтығыстарын тоқтатудың жалғыз жолы деп мәлімдеді, ал Саенури партиясына қарсы шыққан Минжу партиясы мен Халық партиясы, керісінше, көбірек байланыс қажет екенін және жабылу Корея түбегіндегі жағдайды ушықтыра түсетінін айтты. Сол кездегі биліктегі Саенури партиясы Кэсон индустриалды аймағының жабылуы туралы хабарлағанда: "Солтүстік Корея Оңтүстік Корея үкіметі мен халықаралық қауымдастықтың ескертулеріне қарамастан, төртінші ядролық сынағы мен зымыран ұшыруын жүргізді. Қарым-қатынас пен ынталандыру, яғни "жеңілдіктер" енді нәтиже бермейді. Бізге Солтүстік Кореяға қарсы күшті санкциялар қажет" деді. Кейбір адамдар Саенури партиясымен келісіп, Оңтүстік Корея Солтүстік Кореяға қатысты қатаң және келісімге келмейтін позицияны қабылдауы керек екенін, осылайша ол мұндай сынақтарды қайталаудан тартынар еді. Ал оппозициялық Минжу партиясы мен Халық партиясы Солтүстік Кореяның тіпті Ауыр науқан немесе Солтүстік Кореядағы ашаршылық кезінде де қақтығыстарын тоқтатпағанын, жабылу Солтүстік Кореяның ядролық қару сынағы мен зымырандарды ұшыруына кедергі келтірмейтінін атап өтті. Олар сондай-ақ Кэсон индустриалды аймағының Оңтүстік және Солтүстік Корея арасындағы мәңгілік шиеленісті бейбіт жолмен шешудің соңғы үміті болғанын, бірақ қазір жабылуға байланысты Оңтүстік Корея азаматтарының ұлттық қауіпсіздік туралы алаңдауы күшейеді деп мәлімдеді. 2017 жылдың желтоқсанында саябақты жабу туралы шешімді зерттеген сарапшылар тобы Солтүстік Кореяның жалақыны ядролық бағдарламасын қаржыландыруға жұмсағанына ешқандай дәлел таба алмады. Комиссия төрағасы Ким Чон Су: "Президенттік кеңсе жалақыны аударғандығы туралы мәлімдемені маңызды негіз ретінде енгізді, бірақ нақты ақпаратсыз, жеткілікті дәлелдерсіз және тиісті агенттіктермен кеңеспей, көбінесе объективтілігі мен сенімділігі жоқ дезертирлердің куәліктерін келтірді. Бұл шешімнің заңдылығына нұқсан келтіреді және болашақта кешенді қайта іске қосу мүмкіндігін шектеуі мүмкін, сонымен қатар компаниялардың асығыс шығарылу процесіне байланысты өз активтерін қорғау құқығын бұзады" деді. Жабылу салдарынан 250 миллиард вон (200 миллион доллар) шығынға ұшыраған бизнес өкілдері кешірім сұрап, "Жалақыны аударғандығы туралы мәлімдеме негізсіз болып шыққандықтан, үкімет мемлекеттік билікті теріс пайдаланып, кешенді тоқтатқаны үшін кешірім сұрауы керек және оны қайта ашу үшін бар күшін салуы керек" деді.

On 10 February 2016, in response to a rocket launch by the DPRK, South Korea announced that it would, for the first time, halt operations in the region, describing the launch as a disguised ballistic missile test. Seoul said all operations at the complex would halt, to stop the North using its investment "to fund its nuclear and missile development". The next day, the North announced it was expelling all South Korean workers and said it would freeze all South Korean assets and equipment at the jointly run factory park. All 280 South Korean workers present at Kaesŏng left hours after the announcement by the North. On Thursday, 11 February, a few minutes before midnight, the South announced it had shut off the supply of electricity and water into Kaesong that supplied the factory zone. In South Korean domestic politics, there were two opposing viewpoints toward the 2016 closure – while the Saenuri Party argued for the closure, stating that it was one and the only means to end North Korea's provocation, two other parties, The Minjoo Party and the People's Party, objecting to Saenuri, asserted that more communication is needed and that the closure would only escalate tensions in the Korean peninsula. The Saenuri Party, the ruling party at the time, said during the announcement of Kaesŏng Industrial Region's closure, "North Korea conducted the 4th nuclear test and rocket launch regardless of persistent warnings from the South Korean government and the international society. Communication and persuasion, or the 'carrots,' do not work anymore. We need more powerful sanctions on North Korea." Some people agree with the Saenuri Party, arguing that South Korea should have a more threatening and uncompromising attitudes toward North Korea so that it cannot conduct such tests again. On the other hand, The Minjoo Party and People's Party, which were the opposition parties, counter argued that North Korea has never stopped its provocation even during its Arduous March, or the North Korean famine, emphasizing that a simple closure would never bar North Korea from testing nuclear weapons and launching missiles. They also say that the Kaesŏng Industrial Region was the last hope for peaceful resolution to everlasting tensions between the South and the North, but now that it is closed, South Korean citizens' fear over national defense will intensify. In December 2017, an expert panel investigating the decision to close the park found that there was no evidence that North Korea had diverted wages to fund its nuclear program. The head of the panel Kim Jong soo said, "The presidential office inserted the wage diversion argument as major grounds, yet without concrete information, sufficient evidence and consultations with related agencies, mainly citing defector testimonies that lack objectivity and credibility. This impairs the decision's legitimacy and could constrain our ground over a future restart of the complex, while hampering the companies' rights to protect their assets due to the hasty pullout process." A group of businesses who suffered losses of 250 billion won ($200 million) due to the closure demanded an apology and said, "Now that the wage diversion claim has proved groundless, the government must apologize for abusing state power to suspend the complex and make utmost efforts to reopen it."

2018 жылы Кореяаралық байланыс кеңсесінің ашылуы

2018 жылдың 14 қыркүйегінде аймақта орналасқан Кореяаралық байланыс кеңсесі ресми түрде ашылды. Бұл кеңсе екі Корея арасындағы байланысты одан әрі дамыту мақсатында құрылған еді. Солтүстік Корея 2020 жылдың маусым айында Оңтүстік Кореяның дезертирлердің (қолдан кеткендердің) листовкалар мен флеш-дискілерді Солтүстік Кореяға жіберуіне тыйым салмай немесе жазаламауына жауап ретінде Кореяаралық байланыс кеңсесін жарып тастады. Оңтүстік Корея үкіметі Солтүстік Кореяның екі ел арасындағы бейбіт байланысты сақтау үшін салынған Кореяаралық байланыс кеңсесін – қасақана нысанаға алғанына қарамастан, оған қатаң шаралар қолданбады. Дегенмен, 2020 жылдың желтоқсан айында Оңтүстік Кореяның Ұлттық Ассамблеясы шекара арқылы Солтүстік Кореяға қарсы материалдарды жіберген Оңтүстік Корея азаматтарын жазалайтын заңды қабылдады.

Сумен жабдықтауды қалпына келтіру

2018 жылдың 10 қазанында Оңтүстік Корея аймаққа су беруді жаңартты. 2018 жылдың 11 қазанында жергілікті су тазарту станциясы толыққандай жөнделді.

Көлік

Кейсонға барудың екі тәсілі бар: жолмен және теміржолмен.

Темір жол

Кейсонг индустриялық аймағы Корея мемлекеттік темір жолы арқылы Панмун станциясынан Пхёнбу желісі бойынша қызмет көрсетеді. Оңтүстік Кореяға теміржол қатынасы (Korail желісі) Gyeongui желісі арқылы бар, бірақ қандай шектеулер салынғаны белгісіз. 2007 жылдың қараша айында теміржол жүк тасымалдарын қайта жандандыру туралы келісім жасалды. Оңтүстік Кореядағы ең жақын станция – Дорасан станциясы, одан автомобиль жолымен қатынауға болады.

Жол

Оңтүстік Кореядан жұмысшылар үшін 1-ші ұлттық автожол арқылы DMZ-ге, содан кейін солтүстіктегі 1-ші Азия автожолы арқылы Каэсонға кіру мүмкіндігі шектеулі. Екі автожолдың арасындағы бөлік асфальтталған және AH1 желісінің құрамына кіреді. Бұл бағытта басқа қосылатын жолдар жоқ, ал солтүстікке өтуге дейін оңтүстікке бұрылып қайтуға мүмкіндік бар. DMZ-ге кірген кезде бақылау-өткізу пункттерінен шектеулер енгізілсе, жолға кіру жабылады.

Ауа

Кейсонгтан Оңтүстікке әуе қатынасы мүлдем жоқ. Сохунг Оңтүстік әуежайы Солтүстіктегі Кэсонгқа ең жақын әуежай болғанымен, Оңтүстік Кореяға бағытталған рейстерді ұштамайды. Оңтүстіктегі ең жақын әуежайлар – Гимпо халықаралық әуежайы мен Инчхон халықаралық әуежайы, олардан автомобиль жолымен өнеркәсіптік аймаққа баруға болады.