Кіріспе

Солтүстік Кореяның мемлекеттік идеологиясы – Күн жүйесі, Джуче (/lang//audio=Juche) mp3/'/dʒ//uː//tʃ//eɪ/, JOOchay; ), ресми түрде Джуче идеясы, Солтүстік Кореяның мемлекеттік идеологиясы және Кореяның Жұмысшы партиясының ресми идеологиясы болып табылады. Солтүстік Корея деректері бұл идеяның бастауын елдің негізін қалаушы және бірінші басшысы Ким Ир Сенге жатқызады. Джуче бастапқыда марксизм-ленинизмнің бір түрі ретінде қарастырылған, бірақ Ким Ир Сеннің ұлы және мұрагері Ким Чен Ир 1970 жылдары оны ерекше идеология деп жариялады. Ким Чен Ир 1980 және 1990 жылдары марксизм-ленинизмнен идеологиялық жаңалыстар жасап, әкесінің идеяларының маңыздылығын арттыра отырып, Джучені одан әрі дамытты. Джуче марксизм-ленинизмнің тарихи материалистік идеяларын қамтиды, бірақ сонымен қатар жеке тұлғаға, ұлттық мемлекетке және ұлттық егемендікке ерекше мән береді. Джуче елдің саяси, экономикалық және әскери тәуелсіздікке қол жеткізгеннен кейін гүлденетінін жобалайды. 1970 жылдары Ким Чен Ир Ким Ир Сеннің ықтимал мұрагері ретінде көзге түскен кезде, басшыға адалдық, он қағидада көрсетілгендей, Джученің маңызды бөлігі ретінде басымдыққа ие болды. Сынаушылар Джучені квази-дін, ұлтшыл немесе фашистік идеология, сондай-ақ марксизм-ленинизмнен ауытқу деп сипаттады. Кореялық саясаттанушы Сух Дэ Сок Ким Ир Сеннің социалистік патриотизм мен ұлтшылдық арасындағы айырмашылықты түсіндіре алмағанын айтады, өйткені Ким Ир Сен екеуін де қолдады, бірақ ұлтшылдықты сынады. Сух сондай-ақ Ким Ир Сеннің Джуче туралы бастапқы тұжырымдамасын сынады, ол марксизм-ленинизмнің корей жағдайларына қалай қолданылғанын түсіндіре алмады деді. Американдық тарихшы Дерек Р. Форд, керісінше, марксизм-ленинизм мен Джуче арасындағы байланысты атап көрсетеді және Джучені Солтүстік Кореяның Шығыс блогының құлауынан аман қалуына мүмкіндік берген бірегей жетекші принцип ретінде бағалайды. Американдық тарихшы Чарльз К. Армстронг Солтүстік Корея "сырттан сталиндік" көрінуі мүмкін, бірақ "іштен ұлтшыл" екенін айтады. Шин Гиук сонымен қатар "Солтүстік Кореяда марксизм-ленинизмнің немесе сталиндік ұлтшылдықтың ешқандай іздері жоқ" деді, ал оның үкіметі корей халқының қаны, жаны және ұлттық ерекшеліктерінің маңыздылығын атап көрсетеді, бұл Син Чэхо, И Куангсу және Чо Намсон сияқты бұрынғы корей ұлтшылдарының идеяларын еске түсіреді. Шин марксизм-ленинизм мен Джуче арасындағы басты айырмашылықтың соңғысының материализмге қарағанда идеологияны басымдыққа қоятынын айтады; отбасылық тегі және ұлтшылдық лексикасы сақталады және сыныптық күреске қарағанда басымдыққа ие болады, ал әлеуметтік айырмашылықтар мен иерархиялар сыныпсыз қоғам мен теңдіктің орнына қолдау табады. Кейбір сыншылар Джучені идеология деп санамайды. Майерс Джучені нағыз саяси идеология деп сипаттауға болмайды дейді, өйткені оның негізгі сенім жүйесі жоқ, ал Алзо Дэвид Уэст оны "логикалық және натуралистік тұрғыдан мағынасыз" деп сипаттайды. Американдық саяси сарапшы Роберт Э. Келли Джученің Солтүстік Кореядағы саяси билікке Ким отбасының монополиясын қорғау үшін ғана бар екенін айтады. Алайда Майерс Джучені Солтүстік Кореяның жетекші идеологиясы деп санамайды, оның жұртшылыққа жариялануын шетелдіктерді алдау мақсатында жасалғанын айтады. Ол оны оқу үшін емес, мақтау үшін жазылғанын айтады. Солтүстік Кореяда өмір сүрген тәжірибесіне сүйене отырып, швейцариялық бизнесмен Феликс Абт Майерстің аргументтерін "нақты емес" және "күмәнді" деп сипаттайды. Солтүстік Корея студенттерінің Джучеге шын ниетпен сенетінін көрген Абт идеологияны шетелдіктерге "жасанды көрнекілік" деп сипаттаудың "ақылға сыймайтындығын" айтады. Американдық тарихшы Брюс Каммингс және халықаралық қатынастар профессоры Кристоф Блут сонымен қатар Джученің тек сөздер емес, Солтүстік Кореяның іс жүзінде іске асыруға тырысқан өзін-өзі жетілдіру идеалы екенін айтады.

Басқа идеологиялармен салыстыру

Джуче батизммен салыстырылды, бұл араб ұлтшылдығының идеологиясы, ол социализм мен ұлттық тәуелсіздікке негізделген бірыңғай араб мемлекетін құруды жақтады. Оңтүстік Кореялық саяси комментатор Пак Санг Сек әсіресе Сириялық батизмнің Джучеге риторикалық ұқсастығы бар екенін, бірақ соңғысының идеологиялық негізі мықтырақ екенін айтады.

Дінмен салыстыру

Бірқатар ғалымдар Джуче идеологиясының кейбір жақтарын Кореяда бұрыннан бар діндермен салыстырып қарастырған. Жунг Тэ-ил христиандық, Чхондоизм және Конфуциандық діндердің белгілі бір элементтері Джуче идеологиясына сіңіріліп, пайдаланылғанын айтады. Кореялық мәдени антропологтар Бьюнг Хо Чунг және Хеоник Квон Ким Ир Сен мен Ким Чен Илды еске алу рәсімдерін Конфуцийлік ата-бабаларға табынумен салыстырады. Джу Джун Хуй сондай-ақ Корея шаманизмінің Джуче идеологиясының қалыптасуына әсер еткенін алға тартады, шамандық ғұрыпта (гут) басынан өтетін экстаздық күйді Солтүстік Кореялықтардың жоғарғы басшысына деген ынтасымен және құлшынысымен салыстырады. Армстронг осыған сәйкес Джучені квази-дін ретінде сипаттайды.

Қасиетті басшының қатысуы

Идеология халық қозғалысының табысқа жетуі үшін Ұлы көшбасшының рөлінің маңыздылығын қадағалайды, себебі көшбасшылық болмаса, олар тірі қала алмайды. Бұл Ким Ир Сенге бағытталған жеке тұлға культінің негізі. Жеке тұлға культі «Джуче» идеологиясының бүгінгі күнге дейін қалай сақталып келгенін түсіндіреді, тіпті Солтүстік Корея үкіметі 1990 жылдардағы ашаршылық кезінде шетелдік көмекке тәуелді болған жағдайда да. «Джуче» идеологиясындағы «қасиетті көшбасшы» тұжырымы және Ким отбасы төңірегіндегі культ, Императорды құдай ретінде қарастырған Императорлық Жапонияның мемлекеттік синтоизм идеологиясымен салыстырылды. Ұлы көшбасшының маңызды рөліне деген сенім арқасында Солтүстік Кореяның бұрынғы басшысы Ким Ир Сен «халық үшін жоғарғы құдай» дәрежесіне көтерілді, ал «Джуче» доктринасы елдің басшылық қағидасы ретінде Солтүстік Корея Конституциясында бекітілді. Ким Ир Сен мен оның халқы арасындағы қарым-қатынас, дін негізін қалаушылар мен олардың ізбасарлары арасындағы қарым-қатынасқа ұқсас болғандықтан, көптеген ғалымдар «Джуче» идеологиясын саяси идеологиямен қатар діни қозғалыс ретінде қарастырады. Дегенмен, культтарды жақсы білетін сарапшылар «Джуче» діннің қағидаларын мүлдем елемейді, оның орнына тоталитарлық культтың критерийлеріне сай келеді деп санайды. «Джуче» идеологиясының көшбасшының саяси және қасиетті рөліне баса назар аударуы және халықтың оған табынуы Батыстың марксистік зиялылары тарапынан сынға алынды. Олар Солтүстік Кореяның жұмысшы класы немесе пролетариаттың өздерінің қадір-қасиетінен айырылғанын айтады, сондықтан жеке тұлға культін марксистік емес және демократиялық емес деп бағалайды.

Әдет-ғұрыптар

Джуче идеологиясының діни сипаты Солтүстік Корея халқының көзқарастары арқылы, Солтүстік Кореяның діни шараларына қатысқан бұрынғы қашқындармен жасалған сұхбаттарда көрінеді. Нақты мысал – Пхеньян қаласындағы Рунградо Май күні стадионында өткізілетін гимнастика және өнер фестивалі – Ариранг фестивалі. Фестивальдің барлық элементтері, орындаушыларды іріктеуден бастап, ресурстарды жұмылдыруға, көрермендерді тартуға және фестивальді жарнамалауға дейін, ұлттық діни шараның бір бөлігімен салыстырылды. Ариранг фестивалі Солтүстік Корея үкіметінің діни жиынды ұйымдастыру қабілетін көрсетеді. Бұл "жетекшіні әке ретінде және оның адал жақтастарын бейнелейтін денелерді массалық түрде дене шынықтыру мен өнер арқылы пайдалану" арқылы іске асырылады. Фестивальдің қатысушыларын Джуче идеологиясына адал ізбасарларға айналдырудағы тиімділігі "бірі үшін бәрі, бәрі үшін бірі" принципінен және одан туындаған эмоционалды байланыс пен жетекшіге деген адалдықтан көрінеді. Массалық гимнастикаға тартылған қашқындардың айтуынша, ұжымдық принцип дене жазалары, соның ішінде ұрып-соғу арқылы қалыптастырылды, ең бастысы – жаңадан келгендерді шағын топтарға бөлу арқылы, олардың өнерлері үлкен топтар алдында жауапқа тартылды. Фестивальдің ұжымдық рәсімдері "нақты әлеуметтік және эмоционалдық құрылымды" нығайтуға көмектеседі, Ким Ир Сенді орындаушылардың санасы мен денесінде "әке" ретінде бекітеді.

Отбасылық қарым-қатынас

Америкалық тарихшы Чарльз К. Армстронгтың пікірінше, фамилизм саяси дінге айналып трансформацияланды, оның формасы – Джуче. 1960 жылдардан бастап Солтүстік Кореяның басшылық саяси принципі ретінде Джуче қалыптасқаннан кейін, шағын отбасылық бірліктегі туыстық қарым-қатынас ұлттық, макро деңгейге ауыстырылды. Ким Ир Сен әкелік бейнесін, ал Солтүстік Корея халқы – оның балаларын көрсетеді. Осылайша, Джуче Шығыс Азиялық немесе неоконфуцийлік «балалық құрмет пен аналық махаббаттың әсері» бар отбасылық қарым-қатынастар тіліне негізделген. Армстронг сондай-ақ Солтүстік Кореяның «жеке басшының отбасындағы ұлтшылдықтың балалық құрметін» көшіріп, Ким Ир Сенді жалпыға ортақ патриарх ретінде бекіткенін атап көрсетеді. Оның сөзіне қарағанда, 1960 жылдары Джуче идеологиясын ресми түрде қабылдауы Солтүстік Кореяның «халықаралық социализмнің бауырластығынан» бөлінуге деген ниетін көрсеткенімен, бұл идеология сонымен қатар Сталинді әкелік бейне ретінде Ким Ир Сенмен алмастырды. Нәтижесінде, Солтүстік Кореяның отбасылық ұлтшылдығы «әлеуметтік социализмнің абстрактілі, таптық тілін отбасылық байланыстар, махаббат және міндеттердің оңай түсінілетін және анықталатын тілімен алмастырды». 1980 жылдардың басында Корей Еңбек партиясында (КЕП) және әскерде маңызды лауазымдарға ие болғаннан кейін Ким Чен Ир Ким Ир Сенді құрметтеу культын отбасылық культке айналдырып, мұрагер атанды. Армстронг мұны «отбасылық романтика» деп атайды, бұл термин Фрейдтің «баланың нақты ата-анасын қиялға келген нұсқаулармен ауыстыруы» үшін қолданған термині. Ким Ир Сеннің «Ұлы Әке» ретінде қастерленуі Солтүстік Кореяның отбасылық романтикасының дамуымен, фамилизмге байланысты тіл, символдар мен рәсімдер арқылы күшейді.