Кіріспе

Архимед – Айдың шығыс жиегінде орналасқан үлкен метеорлық кратер. Оның диаметрі 81 км.

Сипаттама

Архимед кратерінің диаметрі Тұманды теңіздегі (Mare Imbrium) барлық кратерлердің арасында ең ірісі. Оның жиегінде айқын сыртқы қоршау бар, ол шығарылған материалмен жарқырап тұр, және ішкі қабырғасының жоғарғы бөлігі сақталған, бірақ жас кратерлерге тән сәуле жүйесі жоқ. Үшбұрышты мүйіс кратер жиегінен оңтүстік-шығысқа қарай 30 километрге созылады. Кратердің ішкі бөлігінде орталық төбесі жоқ, және ол лавамен толған. Онда көзге түсетін биік нысандар жоқ, алайда жиегіне жақын бірнеше ұсақ метеор кратерлері бар. Еденінде шашыраңқы жарық сәулелердің іздері кездеседі, бұл оларды Автоликустың пайда болуына себеп болған соққы қалдырған болуы мүмкін. Архимед – Жоғарғы (Кейінгі) Имбриан дәуіріне жататын кратер.

Қоршаған орта

Архимедтің оңтүстігінде Монтес Архимед таулы аймағы жатыр. Оңтүстік-шығыс шетінде 150 шақырымға дейін созылатын Римае Архимед деп аталатын рильдер жүйесі бар, лавамен толған жазық орналасқан. Архимедтің солтүстік-батыс-солтүстігінде Маре Имбриумдағы тау тізбегі – Монтес Шпицберген көтеріліп тұр. Архимедтің шығысында Автолик кратері жатыр. Архимедтің солтүстік-шығысында Аристилл кратері көзге түседі. Архимед, Аристилл және Автолик арасындағы лава жазығы Маре Имбриумның Синус Луникус шығанағын құрайды. Архимедтен солтүстік-батыс-солтүстікке қарай, осы теңізге қарай жұмсақ қырлы жота созылып жатыр.

Аттар

Архимед грек ғалымы Архимедтің құрметіне аталған. Алдыңғы ай картасын жасаушылар бұл нысанға басқаша атаулар берген. Майкл ван Лангреннің 1645 жылғы картасында ол Рим қаласының атымен "Roma" деп көрсетілген. Иоганн Гевелиус оны Италиядағы Монте-Аргентарио аймағының атымен "Mons Argentarius" деп атаған.

Барлау

Архимед пен Автолик арасындағы Ай бетінің бөлігі – советтік "Луна-2" зондының жерге құлау орны болды. Бұл Ай бетіне жеткен алғашқы аппарат, ол 1959 жылдың 13 қыркүйегінде қонды.

Спутник кратерлері

Конвенция бойынша бұл белгілер Ай карталарында кратер ортасының Архимедке ең жақын жағына әріптер орналастыру арқылы анықталады. АрхимедЕндігіБойлықДиаметрі C 31.6° С.Е. 1.5° Б.Б. 8 км D 32.2° С.Е. 2.6° Б.Б. 5 км E 25.0° С.Е. 7.2° Б.Б. 3 км G 29.1° С.Е. 8.2° Б.Б. 3 км H 23.9° С.Е. 7.0° Б.Б. 4 км L 25.0° С.Е. 2.6° Б.Б. 4 км M 26.1° С.Е. 3.2° Б.Б. 3 км N 24.1° С.Е. 3.9° Б.Б. 3 км P 25.9° С.Е. 2.5° Б.Б. 3 км Q 28.5° С.Е. 2.4° Б.Б. 3 км R 26.0° С.Е. 6.6° Б.Б. 4 км S 29.5° С.Е. 2.7° Б.Б. 3 км T 30.3° С.Е. 5.0° Б.Б. 3 км U 32.8° С.Е. 1.9° Б.Б. 3 км V 32.9° С.Е. 4.0° Б.Б. 3 км W 23.8° С.Е. 6.2° Б.Б. 4 км X 31.0° С.Е. 8.0° Б.Б. 2 км Y 29.9° С.Е. 9.5° Б.Б. 2 км Z 26.8° С.Е. 1.4° Б.Б. 2 км

Халықаралық астрономиялық одақ (IAU) бұл кратерлердің аттарын өзгертті. Архимед А – Банкрофт (кратер) дегенге қараңыз. Архимед F – Макмиллан (кратер) дегенге қараңыз. Архимед К – Спюрр (кратер) дегенге қараңыз.