Кіріспе
Бети Гаррет (23 мамыр 1919 - 12 ақпан 2011) – американдық актриса, комедияшы, әнші және биші. Ол бастапқыда Бродвей сахнасында өнер көрсеткен, кейін Metro Goldwyn Mayer киностудиясымен келісімшартқа отырған. Ол бірнеше музыкалық фильмдерде ойнады, содан кейін Бродвейге оралып, бірнеше телесериалдарда эпизодтық рөлдерде пайда болды. Гаррет 1970-ші жылдардағы екі танымал комедиялық сериалдағы рөлдерімен әйгілі болды: "All in the Family" сериалында Арчи Банкердің саяси көзқарастары либералды көршісі Ирен Лоренцо және "Laverne & Shirley" сериалында үй иесі Эдна Бабиш рөлінде. Кейінірек ол "Алтын қыздар", "Грейдің анатомиясы", "Бостон заңгерлері" және "Беккер" сияқты телесериалдарда, сондай-ақ Бродвейдегі бірнеше қойылымдар мен қайта қойылымдарда ойнады.
Betty Garrett (May 23, 1919 – February 12, 2011) was an American actress, comedian, singer and dancer. She originally performed on Broadway, and was then signed to a film contract with Metro Goldwyn Mayer. She appeared in several musical films, then returned to Broadway and made guest appearances on several television series. Garrett later became known for the roles she played in two prominent 1970s sitcoms: Archie Bunker's politically liberal neighbor Irene Lorenzo in All in the Family and landlady Edna Babish in Laverne & Shirley. In later years, she appeared in television series such as The Golden Girls, Grey's Anatomy, Boston Public and Becker as well as in several Broadway plays and revivals.
Ерте өмір
Гаррет Миссури штатының Сент-Джозеф қаласында Элизабет Октавияның (құрметті аты Стоун) және Кертис Гарреттің қызы ретінде дүниеге келді. Оның туғанынан кейін көп ұзамай ата-анасы Сиэтлге (Вашингтон штаты) көшіп келді, онда анасы Шерман Клейдегі ноталар бөлімін басқарды, ал әкесі саяхатшы сатушы болып жұмыс істеді. Әкесінің алкоголизм мен қаржылық жауапкершіліктен айырылуы олардың ажырасуына әкелді, Гаррет және анасы шығындарды азайту үшін бірнеше тұрғын үйлерде тұрды. Гаррет сегіз жасқа келгенде, анасы Кертиске үйлену үшін бас тартып кеткен жас жігітіне тұрмысқа шықты. Олар Реджинаға (Саскачеван) қоныстанды, онда оның жаңа әкесі ет өңдеу өнеркәсібінде жұмыс істеді. Бір жылдан кейін анасы жаңа күйеуінің еркек көмекшісімен қарым-қатынаста болғанын білді, сондықтан ол Беттимен бірге Сиэтлге оралды. Мемлекеттік бастауыш мектепті бітіргеннен кейін Гаррет Такомадағы Энни Райт мектебіне толық стипендиямен қабылданды. Мектепте драма бөлімі болмағандықтан, ол арнайы шаралар үшін музыкалық қойылымдар мен пьесаларды жиі ұйымдастырды. Соңғы курста "Он екінші түн" спектакліндегі өнерінен кейін епископ оны сахнада мансап қууға шақырды. Осы уақытта анасының досы Сиэтлде концерттік турде болған Марта Грэммен кездесу ұйымдастырды, ал биші оны Нью-Йорктегі Нейборхуд Плейхауста оқуға стипендияға ұсынды. Гаррет және анасы 1936 жылдың жазында Манхэттенге келді, ал Гаррет қыркүйекте сабақтарды бастады. Оның ұстаздарының арасында Грэм мен Анна Соколоу биге, Сэнди Мейснер драмаға, Леман Энгель музыкаға, Маргарет Вебстер Шекспир классикасына сабақ берді, ал студенттердің арасында Дэниел Манн мен Ричард Конте болды. Ол өзінің тағдыры драмалық актриса болу екенін сезінді және комедиялық рөлдерден қашып жүрді.
Ерте мансап
Жаз айларында Гаррет Борщ белдеуінде өнер көрсетті, онда Дэнни Кей, Джером Роббинс, Кэрол Ченнинг, Имоген Кока және Жюль Муншин сияқты суретшілермен жұмыс істеу мүмкіндігіне ие болды, сондай-ақ ән айту және билеу шеберлігін жетілдіруге шақырылды. Ол Орсон Уэллстің «Меркурий» театрының соңғы сахналық қойылымындағы «Дантонның өлімі» спектаклінде дублер ретінде қатысты, бұл қойылым сыншылар тарапынан жақсы қабылдалмады және ұзаққа солмады, бірақ оған Джозеф Коттен, Рут Форд, Мартин Гейбел және Арлин Фрэнсиспен бірге жұмыс істеуге мүмкіндік берді. Ол Марта Грэмнің би тобымен Карнеги залында және Альвин театрында өнер көрсетті, «Виллидж Вангардта» ән салды, ал Бруклиндегі «Флатбуш өнер театры» сахналаған сатирикалық және саяси көріністерде қатысты. Кейіннен театр «Америка жастар театры» деп аталды және Манхэттенге көшірілді. Осы кезеңде ол Коммунистік партияға қосылып, прогрессивті мақсаттарға арналған қайырымдылық шараларында өнер көрсетуге кірісті.
Бродвей
Гаррет 1942 жылы «Of V We Sing» ревюінде Бродвейдегі дебютін жасады, ол 76 қойылымнан кейін жабылды, бірақ сол жылы кейінірек Харольд Римнің «Let Freedom Sing» ревюіне қатыстырылды. Ол тек сегіз қойылымнан кейін жабылды, бірақ продюсер Майк Тодд оны көріп, Этель Мерманның дублері болуға және 1943 жылы Коул Портердің «Балалар үшін бір нәрсе» мюзиклінде шағын рөл ойнауға шақырды. Мерман қойылым барысында ауырып қалғандықтан, Гаррет бір аптаға басты рөлді орындау мүмкіндігіне ие болды. Осы уақытта оны продюсер Винтон Фридли көріп, Нанет Фабрей мен Аллан Джонс бас рөлде ойнаған Вернон Дьюк/Ховард Диц мюзиклі «Джекпот» роліне шақырды. Шоу тез жабылды, ал Гаррет өзінің түнгі клубтағы өнерін ел бойынша гастрольдеуге кірісті.
Metro-Goldwyn-Mayer киностудиясы
Бродвейде "Лаффинг-рум-онли" қойылымында ойнағаннан кейін, көрсетім жабылып қалғаннан соң, Гарретт Детройт пен Чикагода ұзақ уақытқа созылған қойылымдармен бірге саяхаттады. Осыдан кейін ол Нью-Йоркке оралып, Гарольд Рим, Леман Энгель және Жюль Муншинмен қайтадан кездесетін "Call Me Mister" мюзикліне түсті. Ол өзінің ойыны үшін сыншылардың жоғары бағасын алды және Дональдсон сыйлығына ие болды, бұл Аль Хиршфельдті "Нью-Йорк Таймс" газетінде оның карикатурасын жасауға итермеледі. Бұл Луис Б. Майердің Metro Goldwyn Mayer компаниясымен бір жылдық келісімшартқа қол қоюына әкелді. Гарретт 1947 жылдың қаңтарында студияға келді және Норман Таурогтың режиссерлігімен, Джордж Мерфи мен Роберт Престоннің қатысуымен түсірілген "Биг Сити" фильмінде түнгі клуб әртісі Шоо Шоо О'Грэди рөлінде кинодағы дебютін жасады. Майер оның келісімшартын жаңартты және ол "Words and Music", "On the Town", "Take Me Out To The Ball Game" және "Neptune's Daughter" мюзиклдерінде қатарынан ойнады. "Жолсон оқиғасы" Ұлыбританияда үлкен сәттіге ие болғандықтан, Гарретт және оның күйеуі Ларри Паркс оның танымалдылығын пайдаланып, Лондон Палладиумында өнер көрсетіп, содан кейін түнгі клубтағы қойылымдарымен Ұлыбританияны аралап шығуды шешті. Оның табысы оларды елге үш рет қайта оралуға итермеледі, бірақ теледидардың күшейіп келе жатқан танымалдылығы ақырында мюзиклдік зал өнерінің төмендеуіне әкелді. Содан кейін Гарретт Джанет Ли және Джек Леммонмен бірге Рут МакКеннидің 1940 жылғы әңгімелерінің театрлық бейімделуіне негізделген "My Sister Eileen" мюзиклінде түсті. Джуди Холлидей келісімшарт бойынша дауға байланысты жобадан бас тартқаннан кейін Гарретт бұл рөлді алды. Келесі жылы ол және Паркс Холлидей мен Сидней Чаплинді Бродвейдегі "Bells Are Ringing" қойылымындағы демалыс кезінде ауыстырды. Алдағы екі онжылдық ішінде ол сирек жұмыс істеді, Бродвейде екі қысқа мерзімді пьесада (Паркспен "Бар, қарыз ал немесе ұрла" және Пат Хинглмен "Бақытты қыз") және "Спун Ривер антологиясының" музыкалық бейімделуінде ойнады, сондай-ақ "Дина Шор Шеви Шоу", "Ллойд Бриджес Шоу" және "Қашқын" бағдарламаларында қонақ ретінде пайда болды.
Кейінгі мансап
1973 жылдың күзінде "All in the Family" сериалына екі жаңа кейіпкер қосылды: Фрэнк Лоренцо және оның жарылқаушы ирланд-американдық әйелі Айрин. Лир "Call Me Mister" сериалының жарнамалық өкілі болған, "All in the Family" сценарийлерін жазған Бернард Уэст пен Микки Уэст Гарретті Америкалық жастар театрындағы жұмысынан білген, ал Жан Степлтон "Bells Are Ringing" қойылымында ойнағандықтан, Гаррет Айрин рөліне басты үміткер болып көрінді. Бірақ рөл Сада Томпсонға берілді, алайда Томпсон бір бөлімді түсіргеннен кейін көңілі толмай, рөлден бас тартты, соның арқасында Гарретке мүмкіндік ашылды. Айрин католик болды – протестант Арчи үшін ыңғайсыздық тудыратын фактор, және күйеулерге тән үй шаруашылық жұмыстарының көп бөлігін өзі атқарды, сондықтан ол Арчи Банкерге бір жақты қарсылас болды. Кейін ол Арчимен бір жұмыс орнында жұмыс істеді, вилочный погрузчик жүргізіп, жұмыстан шығарылған адамынан кем төленді (бірақ Арчиден көп). Гаррет 1973 жылдан 1975 жылға дейін сериалда ойнады. Ол сериалдағы рөлі үшін 1974 жылы "Алтын глобус" сыйлығын жеңіп алды. Келесі жылы Гаррет Калифорнияның Вествуд қаласында "Бетти Гаррет және басқа әндер" атты жеке көрсетілімін қойды, сол кезде оған "Лаверн және Ширли" сериалында үй иесі Эдна Бабиш рөлі ұсырылды. Кейіннен ол Лаверннің әкесі Фрэнкке үйленді. Гаррет шоуда оған жеткілікті жұмыс берілмегенін сезінгенімен, музыкалық дағдылары кейде сюжетке енгізілгенін бағалады. 1981 жылы сериал жоспарланған соңғы маусымынан кейін ұзартылғанда, Гаррет Бродвейдегі "Қосалқы актерлік құрамда" Сэнди Деннис, Джек Гилфорд, Хоуп Лэнг және Джойс Ван Паттенмен бірге ойнауға келісіп, оқудан кетуге мәжбүр болды. Қойылым сегіз көрсетілімнен кейін жабылды, бірақ Гаррет "Лаверн және Ширлиге" қайта оралу мүмкін болмады, себебі сценарийшілер Эднаның жоғалуын оның Фрэнктан ажырасуымен түсіндірді, бірақ бұл жайт сериалдың соңғы маусымына дейін тікелей айтылмады. Келесі жылдары Гаррет "Murder, She Wrote", "The Golden Girls", "Harts of the West", "Union Square", "Boston Public", "Becker" (комедиялық сериалдағы үздік қонақ актрисасы үшін Эмми сыйлығына ұсынылған), және "Grey's Anatomy" сериалдарында, сондай-ақ "Plaza Suite" (Паркпен бірге), "And Miss Reardon Drinks A Little", "Meet Me in St. Louis" (еріншек ирланд қызметшісі Кэти рөлінде) және 2001 жылы Бродвейде қайта қойылған "Follies" қойылымында ("Broadway Baby" әнін орындағаны үшін мақтау алды) ойнады. Ол бірлесіп құрған Theatre West театрында Артур Миллердің "The Price" пьесасын қойды және "Waiting in the Wings" пьесасында ойнады. Ол "Spoon River Anthology" және "Betty Garrett and Other Songs" үшін Лос-Анджелес драма сыншылары шеңберінің сыйлығын екі рет жеңіп алды. Гаррет 2003 жылы Голливудтың Даңқ аллеясында жұлдызға ие болды. 2009 жылы 90 жылдық мерекесіне орай, ол Голливудтағы Music Box Theatre театрында Theatre West ұйымдастырған салтанатты шарада құрметке бөленді. 2010 жылы Гаррет бұрынғы әріптесі Эстер Уильямспен бірге Turner Classic Movies-тің бірінші жылдық классикалық кино фестивалінде пайда болды. Олардың "Neptune's Daughter" фильмі Голливудтағы Рузвельт қонақ үйінің бассейнінде көрсетілді, ал Уильямс шабыттанған синхронды жүзу тобы "The Aqualilies" өнер көрсетті.
Жеке өмір
Лос-Анджелесте өнер көрсеткен кезде Гарреттті Голливудтағы актерлік зертханада комедиялық этюд орындауға шақырды. Сол жерде ол шоу продюсері Ларри Паркспен танысты. Ол оны бірге ішімдік ішуге шақырып, Малхолланд-Драйвтың ең биік нүктесіне апарып, "Мен сені үйленемін" деді. Келесі екі аптада олар бір-бірінен ажыраспады. Гарретт Чикагодағы түнгі клубта өнер көрсетуге кетті. Біраз уақыттан соң Паркс оған қосылып, оны жақын жердегі Джолиетте (Иллинойс штаты) тұратын анасымен таныстырды. Паркс Лос-Анджелеске оралып, "Контршабуыл" фильмін түсіруді бастады, ал Гарретт Нью-Йоркке Олсен мен Джонсонмен бірге "Лаффинг Рум Онли" бағдарламасына дайындалуға кетті. Бірақ репетициялар басталмас бұрын, ол Парксқа телефон соғып, үйлену туралы ұсыныс жасады. Олар алғаш танысқаннан кейін төрт ай өткен соң, 1944 жылдың 8 қыркүйегінде неке қиды. Актер Ллойд Бриджес куәгер болды. Гарретт пен Паркс 1975 жылы Паркс қайтыс болғанға дейін бірге өмір сүрді. Олардың екі ұлы болды: композитор Гарретт Паркс және актер Эндрю Паркс. Бетти Гарреттің ұлы Гарретт Паркстен Мэдисон Клэр Паркс деген бір немересі және Бродвей актрисасы Карен Кулливер деген келіні болды.
Қара тізімге енгізу
Коммунистік партиямен бұрынғы байланыстары себепті Гарретт пен Паркс Америкалық антикоммунистік қызмет комитетіне тартылды, алайда куәлік беруге мәжбүр болған Паркс болды. Ол партияға мүше болғанын ерікті түрде мойындады және бастапқыда басқалардың есімдерін беруден бас тартты, бірақ кейін оларды атады. Оған қарамастан, ол Голливудтың қара тізіміне ілікті.