Кіріспе

Шығыс Онтарио (2016 жылғы халық санағы бойынша 1,763,186 адам) – Канаданың Онтарио провинциясындағы Оңтүстік Онтарионың екінші деңгейлі аймағы, Оттава өзені мен Сент-Лоуренс өзені арасындағы үшбұрышты аймақта орналасқан. Ол солтүстікте Квебекпен, шығыста және оңтүстікте Нью-Йорк штатымен су шекарасын, сондай-ақ шығыста Квебектің Водрейль-Суланг аймағымен қысқа құрлық шекарасын бөліседі. Аймаққа Оттава, Броквилл, Корнуолл, Кингстон және Пемброк қалалары, Гананоку, Прескотт және Смитс-Фолс қалалары, сонымен қатар Прескотт және Рассел, Стормонт, Дундас және Гленгари, Ланарк, Ренфрю, Лидс және Гренвилл, Фронтенак және Леннокс және Аддингтон округтері кіреді. Кейбір дереккөздер Гастингс, Принс-Эдуард және кейде Нортумберленд округтерін де Шығыс Онтарионың құрамына жатқызады, бірақ басқалары оларды Орталық Онтарио аймағына жатқызады. Бұл аймақты Солтүстік Онтарионың екінші деңгейлі аймағы – Солтүстік-Шығыс Онтариодан ажырату үшін Оңтүстік-Шығыс Онтарио деп те атайды.

Тарих

Француз зерттеушілері мен тері саудагерлері бұл аймақтан өткен алғашқы еуропалықтар болды. 1615 жылы зерттеуші Самуэль де Шамплен Ұлы көлдерге қарай батысқа беттеген жолында Оттава өзенінен өтті. Аймақтың ең ірі қаласы – Канаданың астанасы Оттава қаласы, ол Шығыс Онтарио халқының шамамен 60% құрайды. Кингстон, бір кезде Канада провинциясының астанасы болған, Ұлттық астана аймағынан тыс жерде орналасқан тағы бір қала. Аймақтың қалған бөлігінің көп бөлігі ауыл шаруашылығы мен туризмге байланысты. Шығыс Онтарионың солтүстік-батысындағы Рейнфрю округінде демалыс пен туризмге көбірек сүйенушілік бар. Онтарионың барлық аймақтарының ішінде Шығыс Онтарионың бір бөлігіне Америка Тәуелсіздік соғысы кезінде және одан кейін Британдық тәжге адалдығын сақтағандықтан Жоғарғы Канадаға көшіп келген американдық қоныс жайлаушылардың, Біріккен Империяның адалдарының ықпалы ең күшті. Адалдықтардың ықпалы Стормонт, Дундас, Лидс және Гренвилл, Фронтенак, Гастингс және Принс-Эдвард округтерінде байқалады. Оттава, Прескотт және Расселл, Гленгари және Ренфрю округтерінде Шығыс Онтарио Онтариодағы ең ірі франко-онтариялық қауымдастығына отан. Ұлыбританияның адалдарының қоныс аудару кезінде Шотландияның таулы аймақтарынан кең ауқымды көші-қон болды. Адалдық кезеңінен кейін, Шотландияның Инвернесс округінен, жақсырақ өмір сүруді іздеп, көші-қон толқындары келді. Осы шотланд иммигранттарының көпшілігі Гленгари округінің таулы аймағына қоныстанды. 1812 жылғы соғыстан кейінгі онжылдықтарда Корк және оның төңірегіндегі округтерден келген көптеген ирландтық католиктер аймаққа қоныс аударды, олардың көпшілігі қазіргі Оттавада немесе оның жанындағы Карлтон, Дундас, Гренвилл және Ренфрю округтерінде қоныстанды. Олардың көпшілігі бос жерлерді игеру және жұмыс күшінің жетіспеушілігін толықтыру мақсатындағы үкіметтік бағдарламалар арқылы келді. Франко-онтариялықтармен бірге, олар үлкен Ридо каналы жобасындағы канал құрылысшыларының көп бөлігін құрады және аймақтың кең ауқымды ағаш өнеркәсібінде жұмыс істеді. Соңғы ғасырда жаңа иммигранттар, франкофондық және франкофондық емес, мәдени әртүрлілікті арттырды, әсіресе Оттавада. Шығыс Онтариода, әсіресе Прескотт және Расселл Одақталған округтерінде көптеген франкофондықтар бар. Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін Канадаға голланд иммигранттарының көптеп келуі болды, олардың көпшілігі Шығыс Онтариодағы, әсіресе Дундас, Стормонт және Гренвиллдегі қауымдастықтарға қоныстанды.

Климат

Шығыс Онтарионың климаты ылғалды континенттік, айтарлықтай маусымдық ауытқулармен сипатталады. Қыс мезгілінде қар мен мұз басым болады. Оттава қаласында орташа қыста шамамен 250 см (100 дюйм) қар жауады. Шығыс Онтариода қыс ұзаққа созылады және тойланады. Қаңтар айының орташа температурасы 21°F (6°C) құрайды. Соңғы жылдары қаңтар айының басына дейін қар жаумайтын қыстар да болды. Дегенмен, 2008 және 2019 жылдардың қыс айларында рекордтық қар жауын болды. Мұзды дауылдар да жиі кездеседі, әсіресе елдің басқа аймақтарымен салыстырғанда төменгі жазықтарда. Мұндай ірі дауылдардың бірі кең ауқымда электр қуатын тоқтатып, жергілікті экономикаға әсер еткен, ол 1998 жылғы Мұзды дауыл деп танылды. Қыстар Оттава өзені бойында, әсіресе Ренфрю округінің жоталы жерлерінде, Жоғарғы Сент-Лоуренс өзенінің жағалауына қарағанда қаталдап, ұзаққа созылады. Оттава және Сент-Лоуренс аңғарларында жаз айларында ауа температурасы жоғары және ылғалды болады. Шілде айының орташа ең жоғары температурасы 80°F (27°C) шамасында. Температура кейде 35°C-тан асып кетеді, ал ыстық ауа райында жоғары ылғалдық жағдайды нашарлатып, температураны 100°F (40°C) дейін көтерілуі мүмкін. Найзағайлар да кейде күшті болып, ағаштар мен мүліктерге зиян келтіреді. Көктем мен күз (әсіресе көктем) – температураның күрт өзгеруіне және ауа райының болжамсыз өзгеруіне бейім, өзгермелі маусымдар. Жылдық орташа жауын-шашын мөлшері шамамен 950 мм (37 дюйм) құрайды.

География

Шығыс Онтарионың шығыс бөлігі, яғни Оттаваның шығысы мен оңтүстік-шығысында орналасқан, Корнуолл, Эмбрун және Хоуксбери қалаларын қамтитын аймақ, көбінесе жазық дала болып келеді. Онда кең жапырақты ормандар мен батпақты жерлер кездеседі, бірақ негізінен егістік жерлерге толы. Аймақтың кейбір бөліктері көктемгі мұз үйірмелері мен төменгі жазықтарда су тасқынына бейім, әсіресе Оңтүстік Ұлт өзенінің жағалауында. Лаврентий таулы аймағы, Канада қалқанының шағын бөлігін құрайды, және Гананок маңындағы Сент-Лоуренс өзеніне қарай Жоғарғы Оттава өзені аңғарынан батыс бөлігін кесіп өтеді. Мұнда қалқанның үстінен бүктелген шөгінді жыныстарды кездестіруге болады. Осы аймақта ішкі көлдердің ең көп шоғырланған орындары орналасқан. Ренфрю округінде бұл жоғары жатқан жер "Мадаваска таулы аймағы" деп аталады, бұл атау осы төбелерді екіге бөліп өтетін ірі өзеннің құрметіне берілген. Кейбір тау шыңдары Оттава өзенінен 400 метрден асып түседі. Нью-Йорк штатымен шектес Сент-Лоуренс өзенінің әдемі аймағы, көптеген кішкентай аралдарымен белгілі "Мың аралдар" деп аталады. Лаврентий таулы аймағының көп бөлігі Квебек провинциясында, Оттава өзенінің солтүстігінде орналасқан және сол провинцияның ішінде одан да кең аумақты қамтиды. Шығыс Онтарионың батыс шетінде Лаврентий таулы аймағының жалғасы – Опеонго таулары бар, және олар Оңтүстік Онтариодағы ең биік жерлердің бірі болып табылады. Олар Орталық Онтарионың солтүстік бөліктеріне дейін, Алгонкин провинциялық паркіне жақын созылады. Оттава қаласы Ридо және Оттава өзендерінің тоғысқан жерінде орналасқан. Оттавадағы осы өзендер бойында көптеген қиын өткелдер мен сарқырамалар кездеседі. Оттава қаласының және оның айналасындағы жердің көп бөлігі әктас тау жыныстарынан тұрады, сондай-ақ олар Кингстонның оңтүстігінде де көптеп табылған. Әктас, Кингстон мен Оттаваны су арқылы байланыстыратын Ридо каналын салу кезінде пайдаланылды, сонымен қатар екі қаладағы көптеген үкіметтік және басқа да ғимараттардың құрылыс материалдары ретінде кеңінен қолданылды. Оттава және Сент-Лоуренс өзендерінің тоғысуы Онтариода болмайды. Квебектің шағын бөлігі, Вадреуил-Суланг, Онтарио мен Квебек шекарасы және өзендердің тоғысуы арасында орналасқан. Бұл аймақтың Онтариомен құрлық шекарасы бар, бірақ Квебектің басқа кез келген бөлігіне жету үшін су арқылы өту қажет.

Геология

Шығыс Онтарио аймағы жер сілкінісіне бейім. Аймақ арқылы бірнеше жарылымдар өтеді және ол Батыс Квебек сейсмикалық аймағы мен Сент-Лоуренс жарық жүйесіне жақын орналасқан. Аймақта жиі жеңіл жер сілкінісі болады, олардың көпшілігі адамдар сезіне алмайтындай әлсіз. Рихтер шкаласы бойынша 5-6 шамасындағы күшті жер сілкінісі әр алпыс жылда бір рет тіркеледі. Соңғы жер сілкінісі 2010 жылы болды. 2010 жылғы Орталық Канада жер сілкінісі деп аталған бұл оқиға ескі ғимараттарда электр қуатының үзілуіне және шағын зақымдарға әкелді, бірақ үкіметтік ережелерге сәйкес, аймақтағы ғимараттардың жер сілкінісіне төзімді болуы талап етілгендіктен, ауқымды зақымдар болған жоқ. Дегенмен, жер сілкінісі халық арасында үлкен алаңдау туғызды: Оттавада кеңсе ғимараттары эвакуацияланды, қоғамдық көлік қозғалысы тоқтатылды, ал жер сілкінісінен кейін бірнеше минут ішінде ұялы байланыс желісі жоғалды, себебі үрейленген адамдар достары мен туыстарымен байланысуға тырысып, көптеген қоңыраулар жасады. Көптеген адамдар бұл реакцияны сынай білсе де, егер аймақтағы ғимараттар жер сілкінісіне төзімді етіп салынбағанда, зақым ауқымды болар еді. 1944 жылы болған ұқсас жер сілкінісі Корнуолл қаласындағы ғимараттарға елеулі зақым келтірді, себебі сол кезде жер сілкінісіне төзімді құрылыс кең таралмаған еді.

Білім

Бұл аймақта бірнеше университеттер мен колледждер орналасқан, оның ішінде Карлтон университеті, Куинс университеті, Канада Корольдік әскери колледжі, Оттава университеті, Сент-Полл университеті, Алгонкин колледжі, Ла-Сите колледжі және Сент-Лоуренс колледжі. Алгонкин колледжі Оттава, Перт, Пемброк, Хоксбери және Ренфрю қалаларында кампустарға ие, ал Сент-Лоуренс колледжі Кингстон, Корнуолл және Броквилл қалаларында кампустарға ие.