Кіріспе

Вьетнам провинциясы – Вьетнамның солтүстік бөлігіндегі Қызыл өзен дельтасында орналасқан провинция. Аумағы бойынша Вьетнамның ең кіші провинциясы болып табылады және елдің астанасы Ханойдың шығысына орналасқан. Солтүстіктен Bắc Giang провинциясымен, оңтүстіктен Hưng Yên провинциясымен, оңтүстік-шығыстан Hải Dương провинциясымен және батыстан Ханоймен шектеседі. Провинцияның ауданы құрайды. 2022 жылы жалғыз ішкі жалпы өнім (ЖІЖӨ) 248,376 триллион вьетнамдық доңға (шамамен 10,8 миллиард АҚШ долларына тең) жетті, жан басына шаққандағы ЖІЖӨ 7,250 АҚШ долларына (167 миллион доңға тең) жетті, ал ЖІЖӨ өсу қарқыны 7,39% құрады. Провинция мәдениетке бай және ұлттық деңгейде Куан Хоо халық музыкасымен танымал. Куан Хоо 2009 жылы ЮНЕСКО-ның материалдық емес мәдени мұрасы ретінде танылды. Bắc Ninh-тың Адам даму индексі 0,768 (жоғары), Вьетнамның барлық муниципалитеттері мен провинциялары арасында жетінші орында.

Тарих

Хонг Банг дәуірінде Bắc Ninh bộ Vũ Ninh-қа қарасты (bộ – Хунг патшаларының әулеттері тұсындағы жергілікті деңгейдегі ең жоғары әкімшілік бірлік). Ли және Трэн әулеттері кезінде ол lộ Bắc Ninh-ке қарасты; Ле әулеті кезінде thừa tuyên Kinh Bắc-қа қарасты, кейін trấn Kinh Bắc және Bắc Ninh болып өзгерді. Нгуен әулетінің императоры Мин Мэнг тұсында 1831 жылы Бак Нинь провинциясы деп аталды. Вьетнам Демократиялық Республикасы кезінде 1962 жылдың 27 қазанында Бах Нинь провинциясы мен көршілес Бах Гианг провинциясы Ха Бах провинциясы ретінде біріктірілді. Вьетнам Социалистік Республикасы кезінде 1996 жылдың 6 қарашасында 9-шы Ұлттық Конгрестің 10-шы сессиясында Ха Бах провинциясы екі провинцияға – Бах Нинь және Бах Гиангқа бөлінді. Бах Нинь провинциясының әкімшілік жүйесі 1997 жылдың 1 қаңтарынан бастап жұмыс істейді.

Топография

Бэк-Ниньдің жері көбінесе тегіс және жазық, негізінен солтүстіктен оңтүстікке және батыстан шығысқа қарай еңіскеді, соның салдарынан ағыстар Дзюон және Тай Бинь өзендеріне құяды. Егістік алқаптардың биіктігі 3-7 метр, ал төбелер мен таулы аймақтар теңіз деңгейінен 300-400 метр биіктікте. Оның төбелері мен таулары табиғи аумағының барлық 0,53 пайызын ғана құрайды, олар негізінен Кве Во және Тхен Ду аудандарында орналасқан. Сонымен қатар, Gia Bình, Lương Tài, Quế Võ және Yên Phong аудандарының төменгі жағындағы бөгеттер бойында шағын ойыстар кездеседі.

Табиғи ресурстар

Облыстың жалпы табиғи жер ауданы 822,7 км² құрайды, оның ішінде ауыл шаруашылығы жерлері 54%, орман шаруашылығы жерлері 0,7%, арнайы және тұрғын үй жерлері 31% және пайдаланылмаған жерлер 14,3% бөлігін құрайды. Облыстың минералдық қоры шектеулі: негізінен Кве Во және Тхен Дудағы саз, Ти Коу, Ву Нинх, Бак Нинх қалаларындағы құмтас және Йен Фонгтағы торф сияқты құрылыс материалдарынан тұрады.

Климат

Bắc Ninh жылы, ылғалды субтропиктік климатқа (Köppen Cwa) ие, жауын-шашын мөлшері көп. Бэк-Нинь тропикалық муссондық аймақта орналасқан. Жылдық орташа температура 24 °C. Шілдеде ең жоғары температура 30 °C, қаңтарда ең төменгі температура 6 °C. Облыс Вьетнамның солтүстігіне тән климатты бастан кешіреді, онда жаз ыстық әрі ылғалды, ал қыс ұлттық стандарттар бойынша салыстырмалы түрде суық және құрғақ болады. Мамырдан қыркүйекке дейін созылатын жаз ыстық және ылғалды, жылдық жауын-шашынның көп бөлігі осы кезеңде түседі. Қарашадан наурызға дейін созылатын қыстар салыстырмалы түрде жұмсақ, бірінші жартысында құрғақ, екінші жартысында ылғалды болады, ал сәуір айында жеңіл жаңбыр жаууы мүмкін. Қазан айы – ауа райы тұрғысынан жылдың ең қолайлы уақыты. Жылдық орташа күн сәулесінің ұзақтығы 1530-1776 сағатқа жетеді, ал салыстырмалы ылғалдылық 79% құрайды.

Жергілікті билік округтерінің кестесі

АтауыБөлініс түріХалық саны (2009)Аймағы (км2) Қалалар (huyện lỵ немесе thị trấn) (bold) және коммуналар (xã) Bắc Ninh Қала (thành phố) 270.426 82.6 Аудан (phường): Đáp Cầu, Thị Cầu, Vũ Ninh, Suối Hoa, Ninh Xá, Tiền An, Vệ An, Vạn An, Kinh Bắc, Đại Phúc, Võ Cường, Vân Dương, Hạp Lĩnh, Hòa Long, Phong Khê, Khúc Xuyên, Kim Chân, Nam Sơn, Khắc Niệm. Từ Sơn Қала (thành phố) 186.004 61.1 Аудан (phường): Châu Khê, Đình Bảng, Đông Ngàn, (Đồng Nguyên, Đồng Kỵ, Tân Hồng, Trang Hạ, Hương Mạc, Phù Chẩn, Phù Khê, Tam Sơn, Tương Giang). Thuận Thành Қала (Thị xã) 179.140 117.8 Hồ, An Bình, Đại Đồng Thành, Đình Tổ, Gia Đông, Hà Mãn, Hoài Thượng, Mão Điền, Nghĩa Đạo, Ngũ Thái, Nguyệt Đức, Ninh Xá, Song Hồ, Song Liễu, Thanh Khương, Trạm Lộ, Trí Quả, Xuân Lâm. Quế Võ Қала (Thị xã) 212.081 155,1 Phố Mới, Bằng An, Bồng Lai, Cách Bi, Chi Lăng, Đức Long, Châu Phong, Đào Viên, Đại Xuân, Hán Quảng, Mộ Đạo, Nhân Hoà, Ngọc Xá, Phượng Mao, Phương Liễu, Phù Lãng, Phù Lương, Quế Tân, Việt Hùng, Việt Thống және Yên Giả. Tiên Du Аудан (huyện) 190.677 95,6 Lim, Cảnh Hưng, Đại Đồng, Hiên Vân, Lạc Vệ, Liên Bão, Minh Đạo, Nội Duệ, Phật Tích, Phú Lâm, Tân Chi, Tri Phương, Việt Đoàn, Hoàn Sơn. Yên Phong Аудан (huyện) 211.048 96,9 Chờ, Dũng Liệt, Đông Phong, Đông Thọ, Đông Tiến, Hòa Tiến, Long Châu, Tam Đa, Tam Giang, Thụy Hòa, Trung Nghĩa, Văn Môn, Yên Phụ, Yên Trung. Gia Bình Аудан (huyện) 106.556 107.6 Gia Bình, Giang Sơn, Song Giang, Đông Cứu, Lãng Ngâm, Đại Bái, Quỳnh Phú, Đại Lai, Xuân Lai, Nhân Thắng, Thái Bảo, Bình Dương, Vạn Ninh, Cao Đức. Lương Tài Аудан (huyện) 107.013 105.9 Thứa, An Thịnh, Bình Định, Lai Hạ, Lâm Thao, Minh Tân, Mỹ Hương, Phú Hòa, Phú Lương, Quảng Phú, Tân Lãng, Trung Chính, Trung Kênh, Trừng Xá.

Демография

Тарихи халық саны Жыл Pop. 1995 916,000 1996 925,300 1997 931,700 1998 937,600 1999 943,000 2000 950,600 2001 958,900 2002 967,600 2003 975,300 2004 983,200 2005 991,100 2006 999,800 2007 1,009,400 2008 1,018,100 2009 1,026,500 2010 1,041,200 2011 1.063,400 2012 1.085,800 2013 1.108,200 2014 1.131,200 Көздер: Аумағы бойынша, Бакнинь Вьетнамның барлық провинцияларының арасындағы ең кішісі (тіпті бес провинциялық деңгейдегі қалалардан да кіші). Дегенмен, оның ауданына қарағанда, халық саны салыстырмалы түрде көп, және ол кез келген провинцияның ең жоғары халық тығыздығына ие. Орташа есеппен, Бакниньде әр шаршы километрге 1200-ден астам адам тұрады. 2009 жылғы 1 сәуірдегі халық санауы бойынша, халық саны 1,024,472 адамды құрады, ал тығыздығы 1,262 адам/км² – бұл ұлттық орташа көрсеткіштен 5 есе жоғары. Облыста 27 этникалық топ өкілдік етеді, олардың 99,67%-ы вьетнамдықтар.

Көлік

Bắc Ninh Ханой мен Nội Bài халықаралық әуежайынан шамамен 30 километр, ал Хайфунг, Халонг, Кай Лан порты және Ланг Сён шекаралық қақпасынан шамамен 100 километр қашықтықта орналасқан. Жолдар: Облыста 3 906,8 км жол бар, оның 104,8 км-і №1 (ескі және жаңа бағыттары) (Ханой – Bắc Ninh – Ланг Сёнды байланыстыратын), №18 (Nội Bài – Bắc Ninh – Халонг), №38 (Bắc Ninh – Hải Dương – Хайфунг) және Nội Bài – Халонг тас жолының 4 ұлттық бағытынан тұрады. 251 км провинциялық жолдардан, 404 км аудандық және қалалық аумақтардан, ал 3 147 км коммуналық және кенттік жолдардан құралған. Су жолдары: Бәк Нинь арқылы өтетін үш ірі өзен – 42 км ұзындығындағы Cầu өзені, 17 км ұзындығындағы Thái Bình өзені және 42 км ұзындығындағы Đuống өзені. Сонымен қатар, Đáp Cầu порты және Cầu өзеніндегі екі арнайы порт бар. Темір жол: 20 км Ханой – Ланг Сён темір жолы Бәк Нинь арқылы өтеді және Từ Sơn, Lim, Bắc Ninh және Thị Cầu темір жол станцияларында тоқтайды. 39 км-лік Йен Вьен – Фьен Лаи темір жолын Тьен Ду, Тхэ Сон, Кве Во және Бак Нинь қаласы аудандарында салу жоспарлануда. Электрмен жабдықтау: Өндіріс және тұрмыстық тұтыну үшін электр қуаты тұрақты түрде 110 кВ ұлттық желісінің 120 км, 35 кВ электр желілерінің 249,3 км және 0,4 кВ электр желілерінің 3 700 км арқылы жеткізіледі. Барлық аудандар мен қалаларда ұлттық электр желісі бар, және барлық үйлерде электр энергиясы қолданылады.

Экономика

Бэк-Нин провинциясы Вьетнам мен Қытайды байланыстыратын маңызды көлік артериясында орналасқан – бұл қарқынды өсіп келе жатқан нарық және Қытай-АСЕАН еркін сауда аймағы құрылғанда одан да ірі болады деп күтілуде. Ол сонымен қатар Наннинг-Ланг Сон-Ханой-Хай Фонг және Наннинг-Сингапур экономикалық дәліздерінде, Ханой астанасының жоспарлау аймағында және Ханой-Хай Фонг-Куанг Нинь экономикалық даму үшбұрышында жатыр. Бэк-Нин провинциясы өнеркәсіптік дамудың жарқын орталығы ретінде танымал және индустрияландыру мен жаңғыртудың қарқынды қадамдарымен дамып келеді. Бэк-Нинде жалпы ауданы 7,681 гектар болатын 15 индустриялық парк бар, олардың тоғызы тиімді жұмыс істейді. Индустриялық парктер 272 тікелей шетелдік инвестиция (ТШИ) жобасын тартты, олардың жалпы сомасы 3,7 миллиард долларды құрайды, оның ішінде Canon, Samsung, P&Tel, Sumitomo, Foxconn, ABB, Orion, PepsiCo және Nokia компанияларының инвестициялары бар. Олар сондай-ақ 1 миллиард доллардан астам тіркелген капиталмен және 83,000-нан астам жұмыс күшімен 254 отандық жобаны тартты. Бэк-Нинде 120 қолөнершілік өндіріс ауылдары бар, олардың 62-сі мыс құю (Đại Bái Gia Bình), темір және болат (Đa Hội Từ Sơn) және ағаш өнімдері (Đồng Kỵ Kim Sơn) сияқты дәстүрлі өнімдерді өндірумен айналысады. Олардың үстемдігі жоғары және Бэк-Ниннің экономикалық дамуына елеулі үлес қосуға қабілетті. 2015 жылы жалпы өңірлік ішкі өнім (ЖІӨ) 2014 жылмен салыстырғанда 8,7%-ға өсті. Экономикалық құрылым дұрыс бағытта өзгерді, онда ауыл шаруашылығы, орман шаруашылығы және балық шаруашылығы 5,3%-ды, өнеркәсіп және құрылыс 75,6%-ды, ал қызмет көрсету 19,1%-ды құрады. Өнеркәсіптік өнімнің құны 610 триллион ВДН-ға бағаланды, бұл 9,1%-ға жоғары. Тауарлар мен тұтыну қызметтерінің жалпы сатылымы 39,7 триллион ВДН-ды құрады, бұл 15,4%-ға өсті, тауарлардың жалпы экспорттық айналымы 23,2 миллиард АҚШ долларына жетті, бұл 6,4%-ға жоғары, ал провинцияның жалпы мемлекеттік бюджеттік кірісі 14,5 триллион ВДН-ды құрады, бұл 14,3%-ға артты.

Бастауыш және орта білім беру

Бақ Нинь білім беру жүйесі 5 санатқа бөлінеді: мектепке дейінгі білім беру, бастауыш, дайындық сыныбы, орта және жоғары білім. Балабақша 2-ден 5 жасқа дейінгі балалардың ойлау дағдыларын қалыптастыруға арналған (барлық балалардың бұл деңгейді білуі міндетті емес). Бастауыш мектеп деңгейі I деңгей деп те аталады, ол 6 жастан басталады. I деңгей 1-ден 5-сыныпқа дейін 5 сыныптан тұрады. Бұл барлық оқушылар үшін міндетті. Орта білім беру деңгейі: II деңгей 6-дан 9-сыныпқа дейінгі 4 сыныпты қамтиды. Оқушылар келесі мектеп пәндерін оқуы керек: математика, физика, химия (8 және 9-сыныптарда), биология, технология, қазақ тілі, тарих, география, азаматтық білім, шетел тілі, денсаулық сақтау және дене шынықтыру, музыка, бейнелеу өнері. Сонымен қатар, оқушылар сабақтан тыс шаралар, білім беру бағыты (9-сыныпта) және мектептің материалдық-техникалық базасын пайдалану туралы да білуі керек. Жоғары білім беруге түсу үшін оқушылар емтихан тапсырады. Жоғары сынып мектебі: III деңгей 10-дан 12-сыныпқа дейінгі 3 сыныптан тұрады. III деңгейді бітіру үшін оқушылар білім беру және оқыту мектебінің бітіру емтиханына қатысуы тиіс. Бақ Ниньдегі танымал мектептерге Бақ Ниньнің дарынды балаларға арналған мектебі, Тхуан Чан №1 мектебі және тағы басқалары жатады. Бұл мектептердің барлығы мемлекеттік болғанымен, Бақ Ниньде жеке білім беру де қолжетімді. Мемлекеттік мектепте оқығысы келетін оқушылар түсу емтиханына қатысуы керек. Емтиханды жыл сайын жергілікті білім беру және оқыту департаменті өткізеді. Бұл деңгейде оқушылар орта мектептегі пәндерге ұқсас пәндерді оқиды. Алайда, жоғары сынып оқушылары бизнес және кәсіптік білім сияқты қосымша іс-шаралармен де айналысады.