Халонг шығанағы: ЮНЕСКО мұрасы және төмен түсетін әйгілі аждаһа

Кіріспе

Вьетнамдағы ЮНЕСКО-ның дүниежүзілік мұралық орны Халонг шығанағы (Hạ Long Bay) – ЮНЕСКО-ның дүниежүзілік мұралық орны және Вьетнамның Куанг-Нин провинциясындағы танымал саяхат орны. Халонг атауы «түсіп келе жатқан әйдаһар» дегенді білдіреді. Әкімшілік тұрғысынан, шығанақ Халонг қаласына, Чам-Фа қаласына қарасты және Ван-Дон ауданының бір бөлігі болып табылады. Бұл шығанақта әртүрлі пішіндегі және өлшемдегі мыңдаған әктас карсттары мен аралдары бар. Халонг шығанағы – солтүстік-шығыста Бай-Ту-Лонг шығанағын, оңтүстік-батыста Кат-Ба аралын қамтитын үлкен аймақтың орталығы. Бұл үлкен аймақтардың геологиялық, географиялық, геоморфологиялық, климаттық және мәдени ерекшеліктері ұқсас. Халонг шығанағының ауданы шамамен 1500 км²-ды құрайды, оның ішінде 1969 арал бар, олардың көпшілігі әктастан тұрады. Шығанақтың негізгі бөлігі 775 аралдан тұратын, жоғары тығыздыққа ие аймақты алып жатыр. Бұл шығанақтың әктастары әртүрлі жағдайларда және ортада 500 миллион жыл бойы қалыптасқан. Бұл шығанақтағы карсттың эволюциясы тропикалық ылғалды климаттың әсерінен 20 миллион жылға созылған. Аймақтағы қоршаған ортаның геоәртүрлілігі биоәртүрлілікті қалыптастырды, оның ішінде тропикалық мәңгі жасыл биожүйе және теңіз жағалауы биожүйесі бар. Халонг шығанағында 14 эндемикалық гүл түрі және 60 эндемикалық жануарлар мекендейді. Тарихи зерттеулер осы аймақта ондаған мың жылдар бұрын тарихи адамдар өмір сүргенін көрсетті. Бірінен соң бірі келген ежелгі мәдениеттерге 18 000–7 000 ж.б. Сой-Нху мәдениеті, 7 000–5 000 ж.б. Кай-Бео мәдениеті және 5 000–3 500 жыл бұрынғы Ха-Лонг мәдениеті жатады. Халонг шығанағы Вьетнам тарихындағы маңызды оқиғалармен байланысты, және Бай-Тхо тауынан, Дау-Го үңгірінен және Бай-Чайден көптеген артефакттар табылған. 1962 жылы Солтүстік Вьетнамның Мәдениет, спорт және туризм министрлігі Халонг шығанағын «Ұлттық ескерткіштер мен ландшафттар» басылымына енгізді. 1994 жылы Халонг шығанағының негізгі аймағы VII критерий бойынша Дүниежүзілік мұра тізіміне енгізілді, ал VIII критерий бойынша екінші рет тізімге алынды.

UNESCO World Heritage Site in Vietnam

Hạ Long Bay or Halong Bay (, ) is a UNESCO World Heritage Site and popular travel destination in Quảng Ninh province, Vietnam. The name Hạ Long means "descending dragon". Administratively, the bay belongs to Hạ Long city, Cẩm Phả city, and is a part of Vân Đồn district. The bay features thousands of limestone karsts and islets in various shapes and sizes. Hạ Long Bay is a center of a larger zone that includes Bai Tu Long Bay to the northeast, and Cát Bà Island to the southwest. These larger zones share a similar geological, geographical, geomorphological, climate, and cultural characters. Hạ Long Bay has an area of around , including 1,969 islets, most of which are limestone. The core of the bay has an area of with a high density of 775 islets. The limestone in this bay has gone through 500 million years of formation in different conditions and environments. The evolution of the karst in this bay has taken 20 million years under the impact of the tropical wet climate. The geo diversity of the environment in the area has created biodiversity, including a tropical evergreen biosystem and a seashore biosystem. Hạ Long Bay is home to 14 endemic floral species and 60 endemic faunal species. Historical research surveys have shown the presence of prehistoric human beings in this area tens of thousands years ago. The successive ancient cultures are the Soi Nhụ culture around 18,000–7,000 BC, the Cái Bèo culture 7,000–5,000 BC and the Hạ Long culture 5,000–3,500 years ago. Hạ Long Bay also marked some important events in Vietnamese history, with many artifacts found in Bài Thơ mountain, Đầu Gỗ cave, and Bãi Cháy. In 1962, the Ministry of Culture, Sports and Tourism of North Vietnam listed Hạ Long Bay in the National Relics and Landscapes publication. In 1994, the core zone of Hạ Long Bay was listed as a World Heritage Site under Criterion VII, and was listed for a second time under Criterion VIII.

Этимология

Ха Лонг (chữ Hán: 下龍) атауы "төмен түсетін айдаһар" дегенді білдіреді. 19 ғасырға дейін Халонг шығанағының аты елдің ескі кітаптарында тіркелмеген. Ол Ан Банг, Лук Тхуй, Ван Дон деп аталған. 19 ғасырдың соңында Халонг шығанағы атауы Францияның теңіз картасында пайда болды. Француз тіліндегі "Хай Фонг Ньюс" газеті "Халонг шығанағында айдаһар пайда болды" деп хабарлады. Жергілікті аңыз бойынша, Вьетнам мемлекет болып қалыптаса бастаған кезде, олар басқыншылармен күресуге мәжбүр болды. Вьетнамдықтарға өз елін қорғауға көмектесу үшін құдайлар айдаһарлар отбасын қорғаушы ретінде жіберді. Бұл айдаһарлар отбасы құнды тастар мен жаделерді түкіре бастады. Бұл құнды тастар шығанақты мекендейтін аралдар мен аралшықтарға айналды, олар басқыншылардан қорғану үшін үлкен қабырға құрады. Сиқырлы күштердің арқасында теңіздің үстінен көптеген таулар кенеттен пайда болды, басқыншылардың кемелеріне кедергі келтірді, ал кемелер біріне-бірі соқтығысты. Жеңіске жеткеннен кейін, айдаһарлар Жерді бейбіт зерттеуге қызығып, осы шығанақта қалды. Ана айдаһардың түскен жері Ха Лонг деп аталды, ал айдаһар балалары анасына қызмет еткен жері Баи Тьонг аралы (Баи: қызмет ету, Тьон: балалар, Лонг: айдаһар) деп аталды, ал айдаһар балалары құйрықтарын күшпен қимылдаған жері Баи Лонг Ви аралы (Баи: айдаһар балалары қимылдағанда пайда болған көбіктің ақ түсі, Лонг: айдаһар, Ви: құйрық) деп аталды, қазіргі Тра Ко түбегі, Монг Кай.

Шолу

Бұл шығанақтың үстінде мұхиттан биіктеп көтерілген, қалың жапырақты орманмен жабылған шамамен 1600 әктас монолит аралдар орналасқан. Аралдардың көпшілігі іші қуыс, зор үңгірлері бар. Ханг Дау Го (Wooden Stakes cave) – Халонг аймағындағы ең ірі үңгір. 19 ғасырдың соңында француз туристері бұл үңгірге Grotte des Merveilles деп ат қойған. Оның үш кең камерасында көптеген сталактиттер мен сталагмиттер (сондай-ақ 19 ғасырға тән француз жазулары) кездеседі. Туан Чау және Кат Ба деген екі ірі аралда тұрақты тұрғындар бар, сонымен қатар қонақүйлер мен жағажайлар сияқты туристік инфрақұрылымдар да орналасқан. Кішкентай аралдарда да әдемі жағажайлар көптеп сақталған. Халонг шығанағында төрт балықшы ауылында – Хунг Тханг ауданындағы Куа Ван, Ба Хан, Конг Тау және Вонг Вьенг – шамамен 1600 адамдық қауым тұрады. Олар жүзбелі үйлерде өмір сүріп, балық аулау және теңіз аквакультурасы (теңіз биотасын өсіру) арқасында күнкөріс табады, 200 түрлі балық пен 450 түрлі моллюсканы ұстау үшін жақын суларда шарлайды. Көптеген аралдар өзінің ерекше пішіндеріне байланысты аттарын алған. Мысалы, Вой аралы (слон), Га Чой аралы (құрық), Хи аралы (маймыл) және Май Нха аралы (шатыр) деп аталады. 989 аралға есім берілген. Аралдардың кейбірінде бантамдар, антилопалар, маймылдар және кесірткелер сияқты құстар мен жануарлар да мекендейді. Бұл аралдардың барлығы дерлік классикалық фенглинь ландшафтындағы жеке тұрғызылған мұнаралар тәрізді, олардың биіктігі әртүрлі, ал биіктігі мен енінің арақатынасы шамамен 6:1-ге жетеді. Халонг шығанағының тағы бір ерекшелігі – әктас аралдардың ішіндегі көлдердің көптігі. Мысалы, Дау Бе аралында алты жабық көл бар. Бұл арал көлдерінің барлығы фенконг карстының суға батқан ойыстарында орналасқан.

Орналасқан жері

Халонг шығанағы Вьетнамның солтүстік-шығысында, E106°55' мен E107°37' аралығында және N20°43' мен N21°09' аралығында орналасқан. Шығанақ Куанг Йен қаласынан басталып, Халонг қаласы, Чэм Фэ қаласы арқылы Ван Дон ауданына дейін созылады. Оңтүстігі мен оңтүстік-шығысында Лан Ха шығанағы, солтүстігінде Халонг қаласы, батысында Бай Ту Лонг шығанағы жатыр. Шығанақтың жағалауы бар және шамамен 2000 шағын аралдан тұрады. ЮНЕСКО-ның Дүниежүзілік табиғи мұрасы ретінде тағайындалған аймақ 775 аралды қамтиды, олардың негізгі аймағы 69 нүктемен белгіленген: батысында Дау Го аралы, оңтүстігінде Ба Хам көлі және шығысында Конг Тай аралы. Қорғалатын аймақ Cái Dăm жанармай қоймасынан Куанг Хань бөліміне, Чэм Фэ қаласына және оның төңірегіне дейін созылады.

Климат

Жағалау климаты тропикалық, ылғалды, теңіз аралдарына тән, екі маусымды: ыстық және ылғалды жаз, құрғақ және суық қыс. Орташа температурасы , ал жылдық жауын-шашын мөлшері аралығында. Халонг шығанағында күндізгі таяды-басады жүйесі бар (таяды-басады амплитудасы - аралығында). Құрғақ маусымда тұздылығы 31-34,5 MT, жаңбырлы маусымда төмендейді.

Халық саны

Халонгтың 1969 аралының шамамен 40-ы ғана тұрғындарымен қамтылған. Бұл аралдардың ауданы ондағаннан мыңдаған гектарға дейін жетеді және негізінен Халонг шығанағының шығысы мен оңтүстік-шығысында орналасқан. Соңғы онжылдықтарда мыңдаған ауыл тұрғындары таза аралдарға қоныстанды және Са То аралы (Халонг қаласы), Тхаң Лой аралы (Ван Дон ауданы) сияқты жаңа қауымдастықтар құрды. Халонг шығанағының халқы шамамен 1540 адамды құрайды, олар негізінен Cửa Vạn, Ba Hang және Cặp Dè балықшы ауылдарында (Hùng Thắng бөлімі, Халонг қаласы) шоғырланған. Шығанақ тұрғындары көбінесе балық аулау, су және теңіз өнімдерін өсіру үшін шиналар мен пластикалық ыдыстармен бекітілген қайықтар мен платформаларда өмір сүреді. Балықтар үш жылға дейін әрбір екінші күні жеммен қоректендіріледі, содан кейін олар жергілікті теңіз тағамдарына килограмына 300 000 вьетнамдық доңға дейін сатылады. Бүгінде жаңа туристік кәсіпорындардың арқасында Халонг шығанағының тұрғындарының өмірі жақсарды. Халонг шығанағының маңындағы су үстіндегі ауылдардың тұрғындары енді туристерге жатын бөлмелерді жалға беру, қайық саяхаттары мен теңіз тағамдарынан дайындалған тағамдар ұсынады. Бұл өмір салты қиын және қажырлы болғанымен, су үстіндегі ауылдардың тұрғындары Халонг шығанағының басқа аралдарындағы тұрғындарға қарағанда жақсы жағдайда өмір сүреді. Қазіргі уақытта Квангнинь облыстық үкіметі шығанақта тұратын үй шаруашылықтарын көшіру саясатын жүргізуде, осылайша олардың өмірін тұрақтандыру және мұра аймағының ландшафтын қорғау мақсатында. 2014 жылдың мамыр айынан бастап Халонг шығанағындағы балықшы ауылдарында тұратын 300-ден астам үй шаруашылығы Кхе Ка қоныстандыру аймағына көшірілді, ол қазір 8-аймақ (Ха Фонг бөлімі, Халонг қаласы) деп аталады. Бұл жоба іске асырыла береді. Облыс тек бірнеше балықшы ауылдарын туристік саяхаттар үшін сақтап қалады.

Сой Нху мәдениеті (б.з.д. 16000-5000)

Халонг пен Баи Тюлонг ішінде Ме Цунг және Тянлонг сияқты археологиялық ескерткіштер орналасқан. Мұнда тау қабыршақтарының (Cyclophorus), көктемдік қабыршақтардың (Melania, сондай-ақ Тиана деп те аталады), кейбір тұщы су қабыршақтарының және қарапайым еңбек құралдарының қалдықтары табылды. Сой Нху халқының негізгі тіршілік көзі балық және қабыршақ аулау, жеміс-жидек жинау, түйір және тамырларды қазу болды. Олардың өмір салған ортасы – Хоа Бинь және Бак Сон сияқты басқа вьетнамдық мәдениеттерден өзгеше, жағалау аймағы болды.

Кеу Бео мәдениеті (б.з.д.

Халонг және Кат-Ба аралдарында орналасқан, оның тұрғындары теңізді игеру деңгейіне жетті. Каи Бео мәдениеті – Сой Нху мәдениеті мен Халонг мәдениеті арасындағы байланыс.

Классикалық кезең

Халонг шығанағы Вьетнамның жағалаудағы көршілеріне қарсы тарихи теңіз шайқастарының аренасы болды. Үш рет аралдарға жақын Бәк Данг өзеніндегі арналардың күрделі желісінде вьетнамдық әскер қытай басқыншыларын жағаға шығудан тоқтатты. 1288 жылы генерал Тран Хунг Дао моңғол кемелерін жақын орналасқан Бәк Данг өзенімен жоғары қарай жүзуден тоқтатты, толқынның көтерілу кезінде темір ұштармен жабдықталған ағаш қадаларды орнату арқылы моңғол хан Кублайдың флотын батырды.

Қазіргі заман

Халонг шығанағы 1948 жылдың 5 маусымында Вьетнамның Уақытша орталық үкіметінің жаңа ұлттық туы алғаш рет көтерілген орын болды. Бұл оқиға Халонг шығанағы келісімдеріне (Accords de la baie d’Along) биік комиссар Эмиль Болларт пен президент Нгуен Вань Сюань қол қойған кезде болды. Вьетнам соғысы кезінде АҚШ Әскери-теңіз күштері аралдар арасындағы көптеген су жолдарын миналады, олардың кейбіреулері бүгінгі күнге дейін кемелер қатынайтын жолдарға қауіп тудырып отыр.

Геология және геоморфология

2000 жылы ЮНЕСКО-ның Дүниежүзілік мұра комитеті Халонг шығанағын Жер тарихының маңызды кезеңдерін көрсететін және оның бастапқы әк тас карстық геоморфологиялық ерекшеліктерімен ерекшеленетін Жер тарихының маңызды кезеңдерін көрсететін керемет мысалдарға сәйкес Дүниежүзілік мұра тізіміне енгізді. Халонг шығанағы және оған іргелес аймақтар кембрийге дейінгі кезеңнен бастап қазіргі уақытқа дейін даму тарихы бар Қытай-Вьетнам құрамасының бір бөлігін құрайды. Фанерозой дәуірінде терригендік, вулканогендік және кремнисті карбонат шөгінділерінде көптеген граптолиттер, брахиоподтар, балықтар, маржандар, фораминиферлер, радиоляриялар, екі жақтаулы моллюскалар және флора кездеседі. Бұл шөгінділер бір-бірінен 10 стратиграфиялық үзіліспен бөлінген, бірақ девон мен карбон арасындағы шекара үздіксіз деп есептеледі. Шығанақтың әк тас карстық геоморфологиясы миоценнен бері қалыптасқан, әсіресе конус тәрізді төбелер (фенконг) немесе оқшауланған биік әк тас карст мұнаралары (фенглин), көптеген ежелгі фреатикалық үңгірлердің, карстық табан үңгірлерінің және теңіз ойықтарының қалдықтарын қамтиды. Бұл әк тас карстық жер бедерін әлемдегі ең бірегейге айналдырады. Төртінші кезең геологиясы теңіз және құрлықтық орталардың араласуымен жүзген 5 циклде дамыды. Қазіргі Халонг шығанағы, іс жүзінде, Орта Голоценнің максималды трансгрессиясынан кейін пайда болды, әк тас жартастарда көптеген устрица қабықтары бар жартастардың бүйірлік ойылу аймағын қалдырды. Олардың 14C жасы 2280 жылдан >40,000 жыл бұрынға дейін екені анықталды. Геологиялық ресурстарға антрацит, лигнит, мұнайлық шикізат, мұнай, фосфат, әк тас және цементтік қоспалар, каолин, кремний құмы, доломит, экзогендік кварцит, сондай-ақ гидротермальдық антимон және сынап кіреді. Бұған қоса, Халонг – Бай Тьоң шығанақтарының жағалауында жер бетіндегі су, жер асты сулары және жылулық минералды сулар, сондай-ақ басқа да экологиялық ресурстар бар. Теңіз геологиясы тұрғысынан бұл аймақ жағалаулық шөгінді орта ретінде тіркелген. Сілтілі теңіз суында кальций карбонатының химиялық ыдырауы жылдам жүреді, нәтижесінде кең және ерекше пішіндес теңіз ойықтары пайда болады. Төменгі беткі шөгінділер саз балшықтан құмға дейін әр түрлі, бірақ саз балшық пен лайлы саз басым тараған. Әсіресе, организмдерден пайда болған карбонаттық материалдар шөгіндінің 60-65% құрайды. Коралды рифтердің беткі шөгінділері негізінен құм мен қиыршық тастан тұрады, олардың 90% -дан астамын карбонаттық материалдар құрайды. Жауын-шашын аралық аймақтың шөгінділері саз балшықтан құм мен қиыршық тасқа дейін әр түрлі, мангровый батпақтары, жауын-шашын алаптары, жағажайлар сияқты ерекше шөгінді орталарға байланысты. Шағын, бірақ әдемі жағажайларда құм шөгінділері кварц немесе карбонаттық материалдардан тұруы мүмкін. Жауын-шашын аралық аймақтың шөгінді қабаттары, ежелгі өзендерді, үңгірлер жүйесін және олардың шөгінділерін сақтайтын тегіс беті бар жоғарғы теңіз түбі, ерекше ойыстарды, жағажайларды және теңіз террасаларын құрайтын ежелгі теңіз әрекеттерінің іздері, мангровый батпақтары – төртінші кезеңде болған геологиялық оқиғалар мен процестердің маңызды дәлелі болып табылады.

In 2000, UNESCO's World Heritage Committee inscribed Hạ Long Bay in the World Heritage List according to its outstanding examples representing major stages of the Earth's history and its original limestone karstic geomorphologic features. Hạ Long Bay and its adjacent areas consist of a part of the Sino Vietnamese composite terrane having its development history from pre Cambrian up to present day. During Phanerozoic, terrigenous, volcanogenic and cherty carbonate sediments containing in abundance graptolites, brachiopods, fishes, corals, foraminiferans, radiolarias, bivalves and flora, separated from one from another by 10 stratigraphic gaps, but the boundary between Devonian and Carboniferous has been considered as continuous. The limestone karstic geomorphology of the bay was developed since Miocene, especially the cone shaped hills (fengcong), or isolated high limestone karst towers (fenglin) with many remnants of old phreatic caves, old karstic foot caves, marine notch caves form magnificent limestone karst landforms as unique on the world. The Quaternary geology was developed through 5 cycles with the intercalation of marine and continental environments. The present Hạ Long Bay, in fact, appeared after the Middle Holocene maximum transgression, leaving ultimate zone of lateral undercutting in the limestone cliffs bearing many shells of oysters, having the 14C age as 2280 to >40,000 y. BP. Geological resources are abundant: anthracite, lignite, oil shale, petroleum, phosphate, limestone and cement additives, kaolin, silica sand, dolomite, quartzite of exogenous origin, and antimony, mercury of hydrothermal origin. Besides, there still are surface water, groundwater and thermal mineral water on the shore of the Hạ Long – Bái Tử Long Bays and other environmental resources. In terms of marine geology, this area is recorded as an especially coastal sedimentary environment. In the alkaline seawater environment, the chemical denudation process of calcium carbonate proceeds rapidly, creating wide, strangely shaped marine notches. The bottom surface sediments are various from clay mud to sand, however, silty mud and clay mud dominate in distribution. Especially, the carbonate materials originated from organisms make up 60 to 65% sedimentary content. The surface sediments of coral reefs are mainly sand and pebbles, of which the carbonate materials account for more than 90%. The intertidal zone sediments are various, from clay mud to sand and gravel, depending on distinguished sedimentary environments such as mangrove marshes, tidal flats, beaches etc. At the small, but wonderfully beautiful beaches, the sand sediments may be dominated quartz or carbonate materials. The sediment layers of intertidal zone, the upper sea bed with a plain surface conserving ancient rivers, systems of caves and its sediments, traces of ancient marine action forming distinctive notches, beaches and marine terraces, mangrove swamps are important evidence of geological events and processes taking place during Quaternary.

Тектониканың тарихы

Халонг шығанағы кем дегенде 500 миллион жыл бойы әр түрлі геологиялық оргенез, теңіздің басып кіруі және теңіздің шегінуі сияқты жағдайларда болды. Ордовик және силур кезеңдерінде (500–410 миллион жыл бұрын) Халонг шығанағы терең теңіз болды. Карбон және перм дәуірлерінде (340–250 миллион жыл бұрын) Халонг шығанағынің теңіз деңгейі төмен болды. Неотектоникалық және жаңа тектоникалық белсенділіктің басым көтерілу қозғалысы осы аймаққа зор әсер етті, ал қазіргі теңіз аралдарының ландшафты 17–18 мың жыл бұрын басталған голоцендік басып кіру кезінде, шамамен 7 немесе 8 мың жыл бұрын қалыптасты. Әсіресе голоцен кезеңінен бастап, шамамен 11 000 жыл бұрын Cat B, thea – Халонг аймағында теңіз деңгейінің өзгеруін Сой Нху және Халонг мәдениеттері сияқты ежелгі мәдениеттердің дамуымен байланыстыратын көптеген археологиялық дәлелдер табылды.

Геологиялық эволюцияның уақыт сызығы

Халонг шығанағының тарихындағы ең ерекше геологиялық оқиғалардың кейбірі соңғы 1000 жылда орын алды, олар теңіздің алға жылжуы, шығанақ аймағының көтерілуі, кораллдың пайда болуымен байланысты күшті эрозия және таза көк, тұздылығы жоғары су. Теңіз суының осы эрозия процесі тасқа терең ойылып, оның керемет сұлулығына үлес қосады. Қазіргі Халонг шығанағы – көптеген факторлардың әсерінен қалыптасқан, ұзақ геологиялық эволюцияның нәтижесі. Осы факторлардың барлығы туристерге әлемнің табиғи ғажайыптарының бірін ғана емес, сонымен қатар соңғы 300 миллион жылдан бері ашық аспан астында табиғи түрде сақталған құнды геологиялық мұражайды тамашалау мүмкіндігін береді.

Some of the most remarkable geological events in Hạ Long Bay's history have occurred in the last 1,000 years, include the advance of the sea, the raising of the bay area, strong erosion that has formed coral, and, pure blue and heavily salted water. This process of erosion by seawater has deeply engraved the stone, contributing to its fantastic beauty. Present day Hạ Long Bay is the result of this long process of geological evolution that has been influenced by so many factors. Due to all these factors, tourists visiting Hạ Long Bay are not only treated to one of the natural wonders of the world, but also to a precious geological museum that has been naturally preserved in the open air for the last 300 million years. Years ago Geologic period Events 570,000,000–500,000,000 Beginning of the Cambrian Period The area, which now forms Hạ Long Bay, was mostly mainland, subject to a process of rain induced erosion. End of the Cambrian Period The area was flooded, bringing Hạ Long Bay into existence. 500,000,000–400,000,000 Ordovician and Silurian periods The area of north east Vietnam was akin to deep sea, subjected to the constant activity of tectonic plates. End of the Silurian Period It underwent a phase of inverse motion that created mountains deep under the water. 420,000,000–340,000,000 End of the Silurian Period and throughout the whole Devonian Period The area was subjected to powerful forces of erosion from the hot and dry climate. At this point, Hạ Long was part of a wide mainland that comprised most of today's South China Sea and the Chinese continental shelf. End of the Devonian Period Due to tectonic activity, the Hạ Long area and the entire north east region were raised from the depths. 340,000,000–240,000,000 Later Carboniferous and Permian periods The formation of the limestone layer more than 1,000 m thick. A shallow and warm sea reformed, which existed for approximately 100 million years. It created two kinds of limestone: the Cát Bà layer of the early Carboniferous period (450 m thick); and the Quang Hanh layer of the middle Carboniferous and the early Permian period (750 m thick). These two layers constitute the majority of the islands of the Bay. 67,000,000 End of the Cretaceous Period Hạ Long Bay existed in the environment of a high mountainous mainland due to the influence of strong mountain forming phases. Middle of the Paleogene Period These motions remain continuous and stable, while strong processes of erosion began, and after millions of years, a form of semi highland topography took shape. The continuation of this erosion has progressively cut the highlands into blocks with altitudes similar to today's mountains. 26,000,000–10,000,000 Neogene Period The development of the Hạ Long depression. 2,000,000–11,000 Pleistocene epoch of the Quaternary period The process of erosion began dissolving the limestone rich region of Hạ Long, after that, forming the limestone plain was most active. 68,000–11,000 Middle and late Pleistocene Epoch Period when the caves and grottoes of the area formed. Early Holocene Epoch The islands of today's Hạ Long Bay are basically remnants of these mountains, flooded. Rainwater flowed into crevices in the limestone that had formed from tectonic activity. This steady erosion constantly widened the cracks, eventually creating today's formations. 11,000–7,000 Holocene Epoch This period is notable for the advance of the sea. 7,000–4,000 The movement of the sea reached its peak and began forming today's Hạ Long Bay. 4,000–3,000 With the sea in a steady process of recession, Hạ Long culture began to develop. Beginning of the late Holocene Epoch The level of the water once again increased, forming a marshy floor of canals and streams, and creating the water marks that can be seen on the stone cliffs of today.

Жылдар бұрын Геологиялық кезең Оқиғалар
570,000,000–500,000,000 Кембрий кезеңінің басталуы Қазіргі Халонг шығанағын құрайтын аймақ көбінесе құрлықта болды, жаңбырдың әсерінен эрозия процесіне ұшырады.
Кембрий кезеңінің соңы Аймақ суға батып, Халонг шығанағының пайда болуына себеп болды.
500,000,000–400,000,000 Ордовик және Силур кезеңдері Солтүстік-шығыс Вьетнам аймағы тектоникалық тақталардың үнемі қозғалысына ұшыраған терең теңізге ұқсас болды.
Силур кезеңінің соңы Су астында таулардың қалыптасуына әкелген кері қозғалыс фазасы болды.
420,000,000–340,000,000 Силур кезеңінің соңы және девон кезеңінің толық мерзімі Аймақ ыстық және құрғақ климаттан туындаған күшті эрозия күштеріне ұшырады. Осы кезде Халонг бүгінгі Оңтүстік Қытай теңізінің және Қытай континенттік шельфінің көп бөлігін құрайтын кең құрлықтың бір бөлігі болды.
Девон кезеңінің соңы Тектоникалық белсенділіктің нәтижесінде Халонг аймағы және бүкіл солтүстік-шығыс аймағы тереңдіктен көтерілді.
340,000,000–240,000,000 Кейінгі карбон және перм кезеңдері 1000 метрден астам қалыңдықтағы әктас қабатының қалыптасуы. Шамамен 100 миллион жыл бойы болған жылы және тыныш теңіз қайтадан қалыптасты. Ол екі түрлі әктас тасты құрады: ерте карбон кезеңінің Cát Bà қабаты (450 метр қалыңдық); және орта карбон және ерте перм кезеңдерінің Quang Hanh қабаты (750 метр қалыңдық). Бұл екі қабат шығанақтың аралдарының көп бөлігін құрайды.
67,000,000 Қырық кезеңінің соңы Халонг шығанағы күшті тау қалыптасу фазаларының әсерінен биік таулы құрлықта болды.
Палеоген кезеңінің ортасы Бұл қозғалыстар үздіксіз және тұрақты болды, сонымен қатар күшті эрозия процестері басталды, миллиондаған жылдардан кейін жартылай таулы жерлердің топографиясы қалыптасты. Бұл эрозияның жалғасуы биік жерлерді бүгінгі таулармен салыстырылатын биіктіктегі блоктарға бөлді.
26,000,000–10,000,000 Неоген кезеңі Халонг тоңғайының дамуы.
2,000,000–11,000 Плейстоцен дәуірі, төртінші кезең Эрозия процесі Халонгтың әктасқа бай аймағын ерітуді бастады, одан кейін әктас жазықтығының қалыптасуы ең белсенді болды.
68,000–11,000 Орта және соңғы плейстоцен дәуірі Аймақтағы үңгірлер мен қойнаулардың пайда болған кезеңі.
Алғашқы голоцен дәуірі Бүгінгі Халонг шығанағының аралдары негізінен осы таулардың суға батқан қалдықтары. Жаңбыр суы тектоникалық әрекеттен пайда болған әктастағы жарықтарға ағып кірді. Бұл тұрақты эрозия жарықтарды үнемі кеңейтіп, ақырында бүгінгі формацияларды құрады.
11,000–7,000 Голоцен дәуірі Бұл кезең теңіздің алға жылжуымен ерекшеленеді.
7,000–4,000 Теңіз қозғалысы ең жоғары деңгейге жетіп, бүгінгі Халонг шығанағын қалыптастыруға кірісті.
4,000–3,000 Теңіздің тұрақты түрде шегінуімен Халонг мәдениетінің дамуы басталды.
Голоцен дәуірінің соңы Су деңгейі тағы да көтеріліп, су арналары мен өзендердің батпақты еденін қалыптастырды және бүгінгі тасты жартастарда көрінетін су белгілерін жасады.

Экология

Халонг шығанағында екі экожүйе қатар өмір сүреді: тропикалық, ылғалды, мәңгі жасыл жаңбырлы орман экожүйесі және теңіз және жағалау экожүйесі. Ливистона халонгенсис, Импатиенс халонгенсис, Чирита халонгенсис, Чирита хиепи, Чирита модеста, Парабоэа халонгенсис және Альпиния кальцикола – шығанақта кездесетін жеті эндемикалық түрдің қатарында. Сонымен қатар, биолюминесцентті планктон да бар. Шығанақтың көптеген аралдарында одан да көп түрлер мекендейді, оның ішінде (бірақ бұл тізім толық емес): 477 магнолия, 12 папоротник, 20 тұзды жерлер флорасы; сондай-ақ 4 қосмекенді, 10 жорғалаулы, 40 құс және 4 сүтқоректі. Шығанақта жиі кездесетін су жануарлары: калмар (mực); устрица (hào); циклона (ngán); түрлі креветкалар (penaeidea (tôm he), panulirus (tôm hùm), parapenaeopsis (tôm sắt) және т.б.); sipunculoidea (sá sùng); nerita (ốc đĩa); charonia tritonis (ốc tù và); және cà sáy. 2023 жылы шығанаққа жалғасқан су асты үңгірлерінде Cladocroce pansinii деген жаңа губка түрі табылды.

Қоршаған ортаға зиян келтіру

Туристік ағынның артуына байланысты мангр тоғайлары мен теңіз шөптері жойылды, туристік қайықтар үшін пирс және кемежайлар салынды. Көбінесе коралл рифтерінің жанында жүргізілетін ойыншылық балық аулау, көптеген сирек кездесетін балық түрлеріне қауіп келтіруде. Жергілікті билік пен кәсіпкерлер бұл мәселелердің бар екенін біледі және шығанақтың экологиялық ортасына туризмнің әсерін азайту үшін, тұрақты экономикалық өсуді қамтамасыз ету мақсатында, экологиялық саяхаттарды енгізу және курорттардағы қалдықтарды қатаң бақылау сияқты көптеген шаралар қабылданды.

Сыйлықтар мен атаулар

1962 жылы Вьетнамның Мәдениет, спорт және туризм министрлігі Халонг шығанағын "Танымал ұлттық ландшафт ескерткіші" деп жариялады. Халонг шығанағы ерекше, жалпыға ортақ эстетикалық құндылығын мойындағандықтан 1994 жылы ЮНЕСКО-ның Дүниежүзілік мұра тізіміне алғаш рет енгізілді. 2000 жылы Дүниежүзілік мұра комитеті Халонг шығанағының ерекше геологиялық және геоморфологиялық құндылығын да мойындады. 2011 жылдың қазан айында Дүниежүзілік ескерткіштер қоры шығанақты 2012 жылғы Дүниежүзілік ескерткіштерді қадағалау тізіміне қосты, себебі туризм мен оған байланысты дамулар орынға қауіп төндіріп отыр және осы мәселелерді шешу қажет. 2012 жылы "Жаңа 7 ғажайып" қоры Халонг шығанағын Табиғаттың жаңа 7 ғажайыптарының бірі деп ресми түрде жариялады. Халонг шығанағы сонымен қатар Әлемдегі ең әдемі шығанақтар клубының құрамына кіреді.

Ежелгі ертегілер

Бұл шығанақтың және оған жақын қаланың тұрғындары шығанақтағы әртүрлі аралдар мен үңгірлердің атауларын түсіндіретін көптеген ежелгі аңыздарды жеткізді. Đầu Gỗ үңгірі ("ағаш тіреулердің соңы" үңгірі): Бұл үңгірдегі ағаш тіреулер – 13 ғасырда моңғол басқыншыларының кемелерін батыру үшін Trần Hưng Đạo қолбасшысының бұйрығымен су деңгейінен төмен орнатылған өткір ағаш бағаналардың қалдықтары. Kim Quy үңгірі ("Алтын Табақа" үңгірі): Алтын Табақа Қытайдан келген Минг басқыншыларына қарсы күресте патша Lê Thái Tổға көмектескен қасиетті қылышты қайтарып алғаннан кейін Шығыс теңізіне (халықаралық атауы: Оңтүстік Қытай теңізі) қарай жүзіп кетті. Содан кейін, Теңіз патшасының рұқсатымен, Алтын Табақа осы теңіз аймағындағы құбыжықтармен күресін жалғастырды. Табақа шаршап, үңгірде қайтыс болды. Сондықтан да үңгір Алтын Табақаның есімімен аталады. Con Cóc аралы (Бақа аралы): Бақаға ұқсайтын арал. Ежелгі аңыздарға сәйкес, қатты құрғақшылық болған жылы бақа барлық жануарларды көктес шақырып, Құдайға қарсы наразылық білдірді. Олар жаңбыр жаудыруды талап етіп наразылыққа шықты. Нәтижесінде, Құдай бақаны өзінің інісі ретінде қабылдауға мәжбүр болды. Содан бері бақалар тістерін қайраған сайын, Құдай жерге су төгуге міндетті. Hang Trống және Hang Trinh Nữ (Ер үңгірі және Қыз үңгірі): Әдемі әйел балықшыға ғашық болып, олардың никелескеннен кейін теңізге кететінін білгенде, жер иесі осы әдемі қызды көріп тұтқындады. Бірақ оның қарсылығынан кейін, жер иесі қызды шалқары аралға жер аударды. Аштықтан өлген қыз қайтыс болып, халық оны Hang Trinh Nữ (Қыз үңгірі) деп атаған мүсінге айналдырды. Оның күйеуі қыздың аралына қашып, болған жайтты білген соң, жақын маңдағы Hang Trống (Ер үңгірі) деп аталатын аралға айналды. Thiên Cung үңгірі (сөзбе-сөз: Көк сарайы үңгірі): Бұл үңгір ежелгі айдаһар патшамен байланысты орындардың бірі. Аңыз бойынша, Thiên Cung үңгірі – Айдаһар патшаның жеті күндік тойы өткен жер. Жұпты құттықтау үшін көптеген айдаһарлар мен пілдер келіп, билеп, ұшып кетті.

The inhabitants of the bay and its adjacent city have transmitted numerous ancient tales explaining names given to various isles and caves in the bay. Đầu Gỗ cave ("the end of wooden bars" cave): these wooden bars in this cave are the remnants of sharped wooden columns built under the water level by the order of Trần Hưng Đạo commander in order to sink Mongolian invaders' ships in the 13th century. Kim Quy cave ("Golden Turtle" cave): it is told that the Golden Turtle swam toward the Eastern Sea (international name: South China Sea) after returning the holy sword which had assisted King Lê Thái Tổ in the combat against Ming invaders from China. Next, with the approval of the Sea King, Golden Turtle continued to fight against monsters in this marine area. The turtle became exhausted and died in a cave. Consequently, the cave was named after the Golden Turtle. Con Cóc islet (Frog islet): a frog like isle. According to ancient tales, in a year of severe drought, a frog directed all animals to the Heaven and protested against the God. They demonstrated in favour of making rain. As a result, the God must accept the frog as his uncle. Since then, whenever frogs grind their teeth, the God has to pour water down the ground. Hang Trống and Hang Trinh Nữ (Male cave and Virgin cave): the tale's about a beautiful woman had fallen in love with a fisherman whom must sail to the sea not so long after their engagement, the landlord saw this beautiful girl and captured her, but with her resistance, the landlord exiled the girl to remote island. After being left to starve, the girl died and turned into a statue people called Hang Trinh Nữ (Virgin Cave). Her betrothed ran to the girl's island and when he found out what had happened, he turned into an islet situated nearby called Hang Trống (Male cave). Thiên Cung cave (literally: Paradise cave): this cave is one of the places associated with the ancient dragon king. It told that Thiên Cung cave was the place where the Dragon King's seven day marriage took place. To congratulate the couple, many dragons and elephants visited to dance and fly.

Адам мен табиғи факторлардың шығанақ аймағына әсері

Ха Лонг, Хай Фонг және Ханой – Вьетнамның солтүстігіндегі экономикалық дамуды қозғаушы маңызды қалалық орталықтар. Осы қалалардағы экономикалық өсім, Қытайдың оңтүстік аймақтарының, соның ішінде Гонконгтың қарқынды өсуімен байланысты, Ха Лонг шығанағына адам әсерінің күшеюіне алып келді. Ластану салдарынан Ха Лонг шығанағының терең суларындағы бұрынғы дамыған коралл рифтері деградацияланып жатыр. Шығанақтың бұрын мөлдір сулары көмескіленіп, лайланып барады, бұл ғалымдарды Ха Лонг шығанағының «батқаққа айналуы» мүмкіндігі туралы ескертуге мәжбүр етті. Сонымен қатар, Ха Лонг шығанағы мыңдаған әк тас аралдармен қоршалған, олардың көпшілігі жақсы құрылыс материалдары болып табылады, сондықтан олар жеке тұлғалардың пайдалануына бейім, бұл ландшафттың бұрмалануына әкеледі. Басқа бір жағынан, жаһандық климаттың өзгеруі және теңіз деңгейінің көтерілуі Ха Лонг шығанағының ландшафтысына, аралдар жүйесіне, үңгірлеріне және биологиялық әртүрлілігіне күшті әсер етеді. Қазіргі уақытта Вьетнамда осы сын-қатерлерге тиімді жауап беру үшін қажетті адам және материалдық ресурстар жетіспейді. Қоғамдық мәдениет тұрғысынан алғанда, көптеген халықаралық туристердің шағымданып жүргені – туристер мен жергілікті тұрғындардың арасында экологиялық сананың жетіспеуі. Ха Лонг туризмінің қазіргі заманғы, өркениетті және әдепті бейнесі әлі толыққанды қалыптасқан жоқ. Мұралық ескерткіштің туристік ортасына әсер ететін туристерді мазалап, сұраныш ететін қайыршылардың кездесуі де бар. Сонымен қатар, балық аулау кемелері мен туристердің әрекеттері де билік органдары әлі тиімді басқара алмаған қалдықтардың көп мөлшерін тудырады.

Қорғау әрекеттері

Ха Лонг шығанағының табиғи ортасына адам қызметінің зиянды әсерін болдырмау мақсатында, Куанг Нинь провинциясының билігі туристерге қызмет көрсететін жоғары жылдамдықты моторлы қайықтарды шығанақ аумағына кіргізуге тыйым салды, осылайша қоршаған ортаны және биологиялық әртүрлілікті қорғауды көздейді. Сонымен қатар, провинция жүзбелі ауылдарда тұратын балықшы шаруаларын Ха Лонг шығанағының су ортасын қорғау үшін құрлыққа көшірді. ЮНЕСКО-ның ұсынысы бойынша, мұра аймағында көмір және тас өндіруге тыйым салынды, бұл шығанақтың көмір мен лаймен ластануын болдырмауға бағытталған. Шығанақ аумағындағы кейбір жергілікті тұрғындар өз еріктерімен ландшафтті сақтауға атсалысып, қоқысты жинау және өңдеу жұмыстарын ұйымдастырып келеді. 2019 жылдың 1 қыркүйегінен бастап Ха Лонг қаласының Халық комитеті шығанақ аумағында бір рет қолданылатын пластик бұйымдарын пайдалануға қатаң тыйым салды. Бұл шығанақтың қоршаған ортасын сақтаудағы шешімді және маңызды қадам. Ха Лонг шығанағы ғана емес, сонымен қатар Кат Ба архипелагы мен Бай Ту Лонг шығанағын қоса алғанда, бүкіл аймақтың ландшафты, геологиясы, биологиялық әртүрлілігі, мәдени және археологиялық құндылықтарының ұқсастығы геология, археология, мәдениет және туризм салаларындағы ғылыми зерттеулерге, сондай-ақ балық аулау қызметіне ықпал етті. Кейбір сарапшылар қорғалатын аумақты кеңейтуді ұсынады, оны Ха Лонг шығанағының шағын аумағымен ғана шектемей, Вьетнам мен Қытай шекарасына жақын аудандарды қоса, айналасындағы теңіз аумағын да қамтуды ұсынады. Ұзындығы шамамен 300 км, ені 60 км болатын бұл аумақтың барлығы Вьетнамның бірегей теңіз экожүйесі ретінде сақталып, қорғалуы мүмкін.